Кумыкский мир

Культура, история, современность

Халкъыбызны алдындагъы борчларыбызны унутмайыкъ

Не будем забывать свои обязанности перед народом

Мен бир нече керен бизин язывчуларыбызгъа, алимлерибизге, оьзге яратывчу адамларыбызгъа тийдирип язып тураман. Мени тюзлеп, гьатта сёгюп пата-пурхумну чыгъарып, жанлы сёз булан сесленегенлер чыкъгъанны сюер эдим. Шыплыкъ. Биздеги гьайсызлыкъ, айсенилик, санталыкъ ярайгъан зат тюгюл.

Бары ойлашагъаныбызны ички мажлислерде айтып, шибир-гюбюр этебиз, ери гелгенде пысабыз. Бу бетлевлер кёбюсю бизин яратывчу интеллигенциябызгъа этиле. Биразлардан бир янгы наслу чыгъажакъ арагъа ва: «Не пайдасыз, не маънасыз ва осал ругьлу адамлар болгъан бизден алдагъылар. Шо даражада амалсыз болма яраймы?!» - деп башларын чайкъажакълар. Мен шо наслуну тыныш алывун эшитемен, юрек урувун сеземен.

Бетлевлени къояйыкъ. Лап алдын, шоланы мен оьз-оьзюме этемен.

Гелигиз, мени тюпде айтажакъ пикрумну гьакъында эришейик.

Мени пикрум - бизин миллетни гёрмекли адамлары (алимлер, язывчулар, гьакимлер, депутатлар...) бары да дегенлей не кюйде буса да пачалыкъдан алапа алып ишлейлер. Шо саялы олар пачалыкъны къуллукъчулары ва пачалыкъны да, миллетини де арасындан сайлама тюшсе, пачалыкъны сайлажакълар. Неге тюгюл де, пачалыкъ акъча бере, яшавда тюрлю-тюрлю онгайлыкълар болдура. Халкъны буса арив сёзлер булан алдатма бек тынч. Шо пачалыкъны къуллукъчулары сонгунда ерлерде халкъны арасындан да оьзлеге къыйышывлу къуллукъчулар танглайлар ва оланы да шо, баягъы, пачалыкъны акъчасы ва онгайлыкълары булан оьзлени янына тарта. Къысгъача, шу дюр Путин къургъан вертикаль. Жамият да, сюйсе де, сюймесе де, шо вертикальгъа байлана.

Дагъыстанны шартларында уллу къуллукъгъа тюше яда депутат бола буса, гьар кандидат къайсы буса да бир миллетни вакили гьисапда гёрсетиле. Мисал учун, Пачалыкъ Думаны яда Халкъ Жыйынны депутатлары болуп сайланагъан(?) къумукъ депутатлар яда уллу гьакимлер - миллетни вакиллери. Тек олар, оьрде де эсгерилгени йимик, миллетни масъаласы пачалыкъны пайдаларына къаршы гелсе, гьар заманда да пачалыкъны яны болалар. Неге экени де оьрде айтылгъан эди. Бек кёп сийрек ёлугъа халкъын якълап, пачалыкъны ишинден, бюджетни чомучундан айрылагъанлар. Неге тюгюл, пачалыкъны ягъында - байлыкъ, гьакимлик, оьзге онгайлыкълар. Миллетни ягъында буса - четим масъалалар, къоркъунчлукъ, белгисизлик.

Къумукълар тюзлюкде яшайгъангъа гёре, бары да политика, экономика ишлер де къумукъ топуракъда юрюле. Ону учун бизинкилеге къыйын. Бизинкилер деп мен бу ерде пачалыкъгъа ишлейген уллу адамларыбызны айтаман. Къыйынлыкъ буса осалланы янча, гючлюлени дагъы да гючлю эте. Буссагьатгъы барышыбызгъа къарап, гючлюлерденбиз деп айтма болмайбыз. Осаллардан болма да сюймейбиз.

Бир белгили кюй чю бар эди, яшавгъа чыгъарма болсакъ. Масала, гьакимлер де гьар заман да миллетин якълай, пачалыкъ шо гьакимлеге тийме къараса да, миллет эретура. Озокъда, шо ишлер законланы ёлунда этилме тарыкъ. Шолай болсун учун, озокъда, миллетни гьар шагьарда, юртда оьзюню жамият къуруму болма герек (закон шону ярата). Халкъ англавлу, къурумлу болгъан сайын, гьакимлер шо халкъгъа тынглавлу болажакъ. Бугюн Къарамандагъы гьал шогъар шагьат.

Бары да ерлерде шолай болсун учун, гьарибиз жагьлыгъыбызны артдырып, гьаракатыбызны гючлендирме герекбиз. Орус тилде газет де тарыкъ. Къумукъ тилдегилеринде де, радио-телевидениебизде де миллетни гючлендирив учунгъу ишге янашывну алышдырмаса ярамай.

Халкъны ругьландырагъан, гёнгюн гётереген жанлы, ругьлу макъалалар язылма, йырлар йырланма башланса, гьал яхшы янгъа алышынажакъ. Бар чы Аллагь берген пагьмулары булангъы адамларыбыз. Шаирлерибизни, йыравларыбызны, журналистлени борчу — халкъына къуллукъ этмек. Къуру миллетден пайдаланып турмайлы, огъар да берме герек пагьмусун, юрек янывун, билимин...

Пачалыкъны алдындагъы къуллукълардан къайры, халкъыбызны алдында борчларыбыз барны да унутмайыкъ. Дагъы ёгъесе, биз герти шаир Акъай Акъаев де язгъан кюйде, «бир болгъан, бир болмагъанлагъа...» айланажакъбыз.

Шу сагьифада мен къумукъ шаирлени миллетни эсин уятардай, ругьун гётерердей бир нече шиъруларын бермекни тийишли гёрдюм. Не арив болажакъ эди, шоланы къыйышагъанларына гёре композиторлар макъамлар язып, йыравларыбыз да тойларда, оьзге жыйынларда йырласа.

Гьар адам миллетини абурун артдырардай гюнде бир гиччи иш этсе де, гиччи ишлер бир-бирине къошулуп, бир уллу ишге айланма бола.

Фото

Йырчы Къазакъ

Эр уланлар намус салмай юрекге...

 

Къумукълар, вая, дослар, къумукълар,
Вая, гьейлер, ойгъа дёнюп — тунукълар.
Тунукълукъ тунгса, дерт къалыр,
Денгизлер чаймас йимик ол хужу,
Вая, гьейлер,
Дериядай чайкъалышса, не болур?
Шайлы уланлар темтиретер
Ерни темир къазыгъын.
Шайсызлары пысар,
Излер гюнлюк азыгъын.
Вая, гьейлер,
Эр уланлар намус салмай юрекге,
Къудратлы къуват гелмес билекге!

Фото

Магьаммат Атабаев

Биз барбыз чы, биз барбыз!

 

- Ана тилден бал тама,
Сююв тама гьар сёзден,
Ана тилде йырлама
Бирев ёкъмукен бизден?

- Бирев чю неге болмай,
Нечевню де табарбыз,
Къумукътюзню яшлары
Биз барбыз чы, биз барбыз!

- Ат минсе, атасына
Этмейгенни писирев
Алып атдан атмагъа
Ёкъмукен бизден бирев?

- Бирев чю неге болмай,
Нечевню де табарбыз,
Ягьгъа байланып къалгъан
Биз барбыз чы, биз барбыз!

- Къызып гетип къызбайлар
Сёйлесе тирев-тирев,
Тирев тилин ютдурма
Ёкъмукен бизден бирев?

- Бирев чю неге болмай,
Нечевню де табарбыз,
Къумукътюзню яшлары
Биз барбыз чы, биз барбыз!

Бу да бир къумукъ дагъы

 

Сатылмасын-сатмасын
Къумукълар къуллукъдагъы.
Халкъым сизге айтмасын:
«Бу да бир къумукъ дагъы!»

Бу гиши къайда болса,
Къумукъман деп оькюре,
Тюк чакъы пайда болса,
Къумугъуна тюкюре.

Къумукъ бугъар ювукъгъа,
Тюшемен деп къуллукъгъа,
Къуллугъундан учурма
Къую къаза къумукъгъа.

Урушбат ала буса,
Башлап къумукъдан ала,
Ичине сала буса,
Башлап къумугъун сала.

Бир къарагъыз, къумукъгъа
Бу нечик абур эте,
Къуллугъу болуп барса,
Лап артда къабул эте.

Биревге гючю чатса,
Къумукъгъа гючю чата,
Эгер биревню сатса,
Башлап къумугъун сата.

Гьав этмеге тюшсе де,
Къумугъуна гьав эте,
Дав этмеге тюшсе де,
Къумукъ булан дав эте.

Къумукъман, къумукъман деп
Къумукъгъа нечик база,
Къуюлар къаза буса,
Башлап къумукъгъа къаза.

Уллу Ватан дав битди,
Къырып ятны-ювукъну.
Тек битмей, даву битмей
Къумукъ булан къумукъну.

Къумукъну ювугъу бол,
Къумугъум къуллукъдагъы,
Халкъынг сагъа айтмасын:
«Бу да бир къумукъ дагъы!»

Фото

Бадрутдин

Бизге не болгъан бугюн?!

 


     «Сен - бий, мен- бий,
     атгъа бичен ким салыр»
     (Айтыв)

Къыпчакъ майдан, Къумукътюз,
Гёк ювушан, къайыр хум...
Ювушан да - шо, хум да - шо,
Азма башлагъан тухум.

Ат белинде тувгъанбыз,
Ичгенбиз ат туякъдан...
Атгъа абур этмейген
Эр тувмагъан бу якъда.

Бий болсун, оьзден болсун,
Оьрленген ат белине.
Къара къулдай къумсарып,
Къуллукъ этген элине.

Бугюн не болгъан бизге:
Айгъыр да бар, Пегас да.
Тумарланып гёрюне,
Тек юрюшю бек аста!

Тавлу эшекден тюшген,
Атын ерлеген чечен…
Къумукъ ат ачдан оьлген,
Салынмай къалып бичен.

Фото

Муса Шихавов

Бирлик – бизин гючюбюз

 

Тарихни инг теренинде
Тамурлары къумукъну.
Юреги юз досгъа ачыкъ,
Айланасы ювукълу.
Яша, халкъым! Яша, халкъым!
Йырларыма йыр ялгъа.
Биз салмасакъ, ким салажакъ,
Элибизни тюз ёлгъа.

Яшавну чет ёлларында
Этмесин деп хаталар.
Асруланы теренинден
Къарай бизге аталар.
Эдилни сувундан себип,
Европаны ийлеген.
Аттиланы яшларыбыз,
Сырты ерге тиймеген.

Гюнагьсыз оьлтюрегенде,
Дос-ювукъну йылатып.
Буглен ёлда ташгъа чагъып,
Бугъавларын йырлатып,
Бу дюнья тюз айланмай деп,
Душманлар гёре-багъа
Алкъылыч темирден къакъгъан
Гёчерагъач дюньягъа.

Гюл-чечеклер узатгъанбыз
Кёп досланы къолуна.
Тегенеклер сепмегенбиз
Биревню де ёлуна.
Юреклерден сююнч учсун,
Яшавубуз яшнасын.
Досубуз - юз, ёлубуз - тюз,
Мени халкъым яшнасын.

Кёплер басма къараса да,
Халкъым, сени тёбенгден,
Гьар заман да оланы биз
Тез гелгенбиз эбинден.
Аянг сени досгъа ачыкъ,
Аянг сени къатывлу.
Къумукъгъа къол гётергенни
Къумукътюздюр ятыву.

Гётер бирликни байрагъын,
Бирлик бизин гючюбюз.
Къумукъ тюз йыргъа янгырсын,
Чалкъынсын сююнчюбюз,
Сувур гьакъылны къылычын,
Атынг чыкъсын аянгъа.
Дюнья шар бийип айлансын
Сени эки къолунгда.


«Ёлдаш/Времена», 24-08-2012

Размещено: 28.08.2012 | Просмотров: 2352 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.