Кумыкский мир

Культура, история, современность

Сюемен де сюемен, сюек булан тюемен

фотоМен «Ёлдаш» газетде (26.10.2012 й.) печат этилген Пачалыкъ-язывчу-охувчу деген баш булан чыкъгъан Рашит Гьаруновну макъаласына гёре оьзюмню ойларымны язма сюемен.

Гьюрметли Рашит. Журналистика тармакъда сен арт вакъти жагьчылыкъ гёрсетип ишлеп турасан. Шо бек яхшы. Газетде сени орусча ва къумукъча чыгъагъан материалларынгны къаравуллайман, охуйман. Къумукъ халкъ учун аслу масъалаланы гётерип боласан. Бу да бек яхшы. Оьрде эсгерилген макъалангда сен язывчу танышынгны совет девюрде пачалыкъ язывчуланы гьайын этегенликни гьакъындагъы калималарына тагъыласан-илинесен. Ол гёзлери булан гёрген, башындан геттен хадиргюнлени гьакъында айтмай, не деме герек эди дагъы? Сёкме герекми эди? О замангъы жамиятны кемчиликлери бар йимик, берекетли янлары да бар эди чи.

«Ону (язывчу) булан эришме сюймей эдим, буса да, къаршылыкъ билдирме тюшдю», - деп язасан. «Неге сизин китапларыгъызны пачалыкъ (демек, чиновниклер) багьалама герек? Китапланы сиз, охувчулар, (демек, халкъ) учун язмаймысыз? Яза бусагъыз, китапларыгъызгъа багьаны да охувчулар берме герек. Ушатса, алажакъ, ушатмаса, еринде къояжакъ»,- деп айтдым дейсен. Башлап артдагъы жумлангны маънасыны гьакъында айтып къойма оравлу гёремен. Ушатмагъан гишиге къайсы язывчу, шаир, гьатта халкъ язывчу-шаир гючден алдырма бола? Сонг да, ери гелгенде айтсам, лап шо совет девюрде язывчуланы китапларын пачалыкъ (чиновниклер) багьалай эди, демек, китапны артдагъы мужаллатында багьасы языла эди. Авурсынмай эсинге салма къара гьали, Рашит. Гьали буса багьаны автор оьзю сала. «Цена свободная» деп де шо саялы языла. Шону билме герек эдинг. Демек, далиллеринг бир-бирине къыйышмай, оьзюнг-оьзюнге къаршы чыгъасан. Сонг да, алда йимик гьали де китап маъналымы, маънасызмы охувчу (охугъанлар) багьа бере. Бирлери анализ этип, рецензия язып печатда да чыгъара.

Булай узатасан: «Совет девюрде язывчулар коммунист партияны идеологиясын пропаганда этмек учун тарыкъ эди. Гьалиги пачалыкъгъа язывчуланы тарыкъ ери ёкъ. Гьалиги пропаганда Интернетни, телевидениени, газетлени гючю булан этиле. Адамланы китап охума заманы ёкъ. Бу - бир яны. Бирдагъы янындан»,- деп, 80-ден де артыкъ къумукъ юртларда онар охувчу, шагьарларда яшайгъан къумукъланы арасындан 200 охувчуну да къошуп, «муна 1000 охувчу», деп ташдырасан. Рашит, билмеймисен гьалиги къумукъ язывчугъа 1000 китап алывчу гьажатлы тюгюл экенни? Неге десенг, дагъыстан китап басмаханасында 300 экземплярдан артыкъ бир язывчуну да китабы чыгъарылмай. Ону да башындан басмахана 40 китап ала башгъа китапханалагъа йибериле деп. Авторгъа 260 китап тюше. Ону да, азында, 100-вю дос-къардашгъа, таныш-билишге бериле. Автор оьзюне де 30 китапны сама къоя. Ол къалгъан 130 китабын алып сен айтагъан 80 юртгъа, уьстевюне, шагьарлагъа чапсынмы? Кимге биревге берсин? Айтма тынч, этме къыйын.Китап язмакъ - орусча айтгъанда, «адский труд». Шу къыйынлы заманда акъча учун язагъанлар къаламын ташлады, язмай туруп болмайгъанлар узатды.

«Кёбюсю язывчулар китапларын сатып, акъча этмек ва презентациясын оьтгерип, абурланмакъ-сыйланмакъ учун чыгъарагъанда йимик гёрюне», - деп язасан. Мен оьрде эсгергенде йимик, пачалыкъ китапханада китабын чыгъаргъан адам акъча этип боламы? Бир нече халкъ язывчуларыбызны да гьалиги заманда китабын чыгъарып бай болгъанлары бармы? Олар да гьал- гьайгъа яшай деп ойлашаман. Районларда, юртларда яшайгъан язывчуланы, шаирлени чи пачалыкъ басмаханада китаплары бек сийрек чыгъа. Шу гьалдагъы язывчуланы, шаирлени айыплама яраймы? Презентация этип абурланагъанлар да кёп бар буса - уьч-дёрт бардыр. Нетейик дагъы, олар шолай арив гёредир. Башгъа, законгъа къаршы иш этмеген чи?!

«Абусупиян буса китапларын юртлагъа юрюп, базарларда туруп сата болгъан», - деп эсгересен. Тюз айтасан. Тек юз йыл алъякъда чыкъгъан китапланы алынывун да, гьалиги китапланы алынывун да тенглешдирип авара болма да тюшмейдир деп ойлашаман. Бир де ана тилинде чыкъгъан китапны гёзю гёрмеген, къолуна тутмагъан адамгъа алдына гелген китап таъсир этмей боламы?

«Мени гьисабымда, герти язывчу бугюн пачалыкъгъа оппозицияда болма герек», - деп дурус эсгересен. Тек бугюн деп ташдырагъанынг тамаша тюгюлмю? Гьакъ герти язывчу, шаир гьар заманда да огъар оппозиция болуп гелген ва юрюген. Ол чу дагъы халкъны яны, аркъатаяву, миллетини къаны-жаны. Гьалиги пачалыкъгъа язывчуну тарыкъ ери ёгъу да - гьалиги чиновниклер оьзлени ишинде кёп дынкълар барны англайгъанлыкъда. Тарыкъмы дагъы олагъа оьзлени бырыкъ-сырыгъын гёрсетип, халкъны гёзюн ачагъанлар?!

Таякъны эки башы бола деп негьакъ айтылмай. Демек, гьар масъаланы да эки яны бола. Сен янгыз бир янын алгъансан. Бары да айыпны язывчулагъа япайсан. Оланы шо гьалгъа салгъан пачалыкъны-гьукуматны якълайсан. Язывчулар пачалыкъны ватандашлары тюгюлмю? Оьзлер учун имканлыкълар яратылгъанны олар сюймейми? Пачалыкъ басмаханада чыкъгъан китаплагъа гонорар сама берип, тюкенлерде сатса яхшы болмасмы эди?!

«Мен язывчуланы артыкъ кёп сюемен»,- дейгенинге инанмайман. Сюе бусанг, оланы якълап, гьалиги къурумну немкъорай янашывун неге танкъыт этмейсен? Сени кююнг «сюемен де сюемен, сюек булан тюемен» деген кюй тюгюлмю? Язывчулар, гьакимлени якълап, оьзлеге атлар, савгъатлар алмакъны гьайында деп бетлев этесен. Олай, барысын да бир кекелден гесип, орусча айтгъанлай, «огульно» айтып къойма тюшеми? Беш де бармакъ бир къолнуки буса да, олар да бир-бирине ошамай. Язывчуланы уллу гьакимлени къайда къалгъанын да билмейгенлери де бар чы. Шуну булан сёзюмню тамамлайым. Оьзюмню пикрумну айтгъангъа айып этме.

Магьамматшапи Минатуллаев,
Россияны язывчуларыны ва журналистлерини союзуну члени,
загьматны ветераны.


«Ёлдаш», 22-02-213

Размещено: 23.02.2013 | Просмотров: 2261 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.