Кумыкский мир

Культура, история, современность

Ругь игити Исахан гьажи

Ботаюртлу Исахан гьажи Гьажиев сийрек ёлугъагъан адамлардан. Ону сапарларыны гьакъында «Ёлдаш» ва «Къумукъ тюз» газетлерде кёп керенлер язылгъан. Тек Исахан гьажи янгыз сапарчы тюгюл, ол спортсмен де, патриот да, гьажи де, оьзден къылыкълы, саламат адам да дюр. Къайсы янын алсакъ да, уьлгю этип гёрсетме ярайгъан адам.

ЁЛАВЧУ

Исахан гьажини сапар къысматы 1988-нчи йылда Дагъыстанны тавларындан башлангъан. Бары да сапарларыны санаву - 10. Шоланы кёп янын яяваякъдан юрюген.

ИСАХАН БУЛАНГЪЫ ЛАКЪЫРДАН

- Яяваякъдан биринчилей сапар чыкъмагъа нечик эсинге тюшдю?

- Мен яш заманымдан берли кёп юрюй эдим. Нечик де тюгюл, чабып юрюй эдим. Шону учун гиччи заманымда магъа юртда «Велосипед» деп ат такъгъан эди. Эшитгенимни, охугъанымны мен гёрюп билме сюемен. Мен дагъыстанлы болгъан сонг, башлап бизин тавлагъа гётерилип, ондагъы халкъны яшавун гёрме сюйдюм. Дагъы да мен оьзюмню къыйынлыкълагъа чыдайгъан кююмню сынап къарама токъташдым. Сонг татыв алдым.

Исахан гьажини аслу (3-нчю) сапары - Аравиягъа гьажгъа баргъаны. Шо сапарыны кёп янын ол ёлдашлары да булан яяваякъдан юрюген. Шо 1994-нчю йылны февраль айында, сувукъ чакъгъа да къарамай, 8 бусурман, ата-бабаларыбызны адатына гёре, сувукъ Кавказдан исси арап эллеге яяв барып, гьаж къылып гелгенлер.

«Исахан гьажи оьзю ва ону сапарлары» деген китапдан:

«Мен гьажгъа алдын бизин уллаталар баргъан ёллар булан шолагъа ошап бармагъа эсиме тюшген эди. Ондан къайры да, гьар адам оьзюн сынап къарама тюше. Бары да зат сынавда, тенглешдиривде билине. Тек адам сюйген булан да болмай. Хыялланы ахырына чыгъып болма герек».

Оьзюн оьзю сынап болмакъ, юрегине тутгъан хыялын яшавгъа чыгъармакъ, къыйынлыкълардан къоркъмайгъанлыкъ - муна Исахан гьажини келпетлейген белгилер.

Аравиядан сонг Исахан гьажи дагъы да 7 сапар этген. Шоланы аслулары - Тюркиягъа, Уьзбекистангъа, Китайгъа. Сапарларын о бош юрюш учун, ялкъып эте деп эсигизге гелмесин. Гьар ёлуну бир маънасы бар. Дагъыстанны тавларына, ол тав халкъланы яшавуна къарамагъа ва сыйлы ерлерин, зияратларын гёрмеге баргъан. Темиркъазыкъ Кавказны тюз бойларын айланып, Владикавказгъа - ондагъы архивлерде Ботаюртну, къумукъланы гьакъындагъы маълуматлар жыйма баргъан.

Китайгъа барып, тутушуп уйгъурланы тилине тынглап, яшавуна къарап къумукълагъа ошайгъанына тамашалыкъ этип гелген...

Къайда болса да, оьзюн оьзю сынап, башгъа халкъланы яшавун ахтарып, къумукълар булан тенглешдирип, оьз миллетин оьзгелеге яхшы яндан танытып юрюген.

СПОРТСМЕН

«Исахан гьажи ва ону сапары» деген китапдан:

«Ол эс тапгъанлы, юрт ягъадагъы яшыл отда тенглилери булан тутушуп ябушуп, коньки чабып, сонггъа таба путлукъ атып, сувда юзюп оьсген... Футбол, волейбол оюнлардан районда болагъан ярышланы бирин де къутгъармагъан».

Исахан гьажи 1962-нчи йылда Магьачкъаладагъы университетге тюшюп, «Динамо» деген жамиятда тутушуп ябушув булан машгъул болма башлай. 1963-нчю йылда Магьачкъалада биринчилик учун юрюлген ярышларда 2-нчи ерни ала. 1964-1967-нчи йылларда асгерде къуллукъ этегенде самбогъа юрюй ва дивизияны чемпиону бола.

Асгерден къайтып охувун узатагъанда да, самбо булан машгъул бола туруп, тюрлю-тюрлю ярышларда 1-нчи ерлени ала. 1969-нчу йылда Дагъыстанны халкъларыны спартакиадасыны чемпиону бола.

Охуп битип, ишлеген чакъы ерлеринде де тренер, методист болуп, ахшамлар яшланы тутушуп ябушувгъа, самбогъа уьйретип, оланы СССР-ни тюрлю-тюрлю шагьарларына ярышлагъа ва экскурсиялагъа элтген.

Дагъы да Исахан гьажи шахматлар булан да машгъул болуп, тюрлю-тюрлю ярышларда ортакъчылыкъ этген.

Асгерден къайтгъан чагъындан тутуп, бугюнлеге ерли ону авурлугъу бир кюйде, не азмай, не семирмей.

Яш заманындан берлиги мердешин - эртенлер чабывун артдагъы вакътилер авругъанда тюгюл эсе къоймагъан.

ПАТРИОТ

Исахан гьажи - оьз элини, миллетини патриоту. Къайда болса да, сёзю булан да, къылыгъы булан да ятлагъа къумукъланы яхшы якъдан таныта.

Исахан гьажи 1986-нчы йылда ата юртуну музейин ачма уруна.

«Исахан гьажи ва ону сапары» деген китабындан:

«Мен юртда тренер болуп ишлейген йылларда бизин юртдан чыкъгъан белгили адамланы, айрокъда Солтансайит Къазбековну уьлгюге гелтирип, яшланы да шоланы ругьунда тарбиялама къаст эте эдим. Сонггъу йылларда сельсоветге янгы бина къурулагъанда, ону бир къабаты Солтансайит Къазбековну музейине деп этилегенни билдим. Къурулуш битди, кабинетлер толуп адамлар ишлеп тура, музейни атын тутагъан адам ёкъ».

Алапа бермейгенге музейни ишин юрютме адам ёкъгъа гёре, шо намусну Исахан гьажи бойнуна ала. Къурум комитет къуруп, музейге материаллар, экспонатлар жыйма, витриналар, полкалар онгарма башлай. Оьзю де бош турмай, башгъаланы да ругьландыра, гьакимлени де инжите туруп, тез заманны ичинде музей ачылып ишлеме башлай. Шо заманны ичинде Солтансайитни гьызын алып, Исахан гьажи Лаваша, Буйнакск, Бакю, Харьков, Дылым, Магьачкъала йимик шагьарлагъа, юртлагъа бара. Гьар этилген ишини, гьар адам чыгъаргъан харжны (кёбюсю оьзюню акъчасы ва анасыны пенсиясы) гьисабын да юрютген.

Исахан гьажи ата юртуну гьакъында китап да чыгъаргъан. Ондан къайры да, ол ата юртлуларыны тухум тереклерин этип, кёплеге тайпа тамурларын танытгъан.

Ботаюртда ону абуру уллу. 2002-нчи йылда юртну межитини, администрациясыны печатлары да булан хас къарар къабул этилип, огъар «Ботаюртну абурлу юртлусу» деген ат берилген

ОЬЗЮ

Исахан гьажиде къумукъланы макъталгъан (тек гьали унутулуп барагъан) хасиятлары - саламатлыкъ, намус, оьзденлик, чомартлыкъ - бары да бар. Ону бир де арз этип, биревню де башын сёйлеп, яшавну къыйынлыгъына кант этип эшитген адам ёкъдур деп эсиме геле.

Исахан гьажини бирдагъы макътавлу хасияты - тирилик, эркеклик.

Исахан гьажини тенглиси, бирдагъы абурлу ботаюртлу Мусапир Батыровну хабарындан:

- Исахан-гьажи булан биз бираз заман армияда бирче турдукъ. Биз янгы асгерге гелген вакътибизде бизден эсли орус яш дагъыстанлыланы менлигине тиеген кюйде сёз айтгъан эди. Адамлар бар ерде иннемей къалса да, ол ахшам шо яшны тутуп, оьзю ондан шайлы алаша ва начар буса да, бир керен уруп йыкъды. Сонг о яш гечмекни тилегенде, къойду.

Исахан гьажи тавакаллы адам да дюр. Масхара-оюнму кисесинде 70 доллар да булан Тюркиягъа барып гелме. Дагъыстандан, Темиркъазыкъ Кавказдан буса ол бош киселери булан да сан да гёрмей айланып геле. Мунда тавакаллыкъдан къайры да, оьзю оьзюне, адамлагъа, Аллагь оьзюн языкъ этмежек деп инанагъанлыкъ да бар. Оьзюню шо ёкъ мадары булан Исахан гьажи садагъа этме кюй де таба.

Владикавказдан къайтып, Хасавюртгъа етишгенде автостанцияда къаршылашгъан тиленчиге ёлгъа чыгъагъанда алгъан 10 манатындан къалгъан 1 манатын да берип, Ботаюртгъа яяв гелген.

ГЬАЖИ

Исахан гьажини тенглилери намаз къылмагъа артдагъы 20 йылны ичинде башлагъан буса, ол Аллагьгъа кёп гиччиден берли де къуллукъ эте. Тенглилери жагьил йылларында шо саялы оьзюне кюлей болгъан буса да, ол тутгъан ёлуна бир де шеклик этмеген, юрегинде иманы булан яшагъан.

Оьзю иманлы болса да ол, бир-бир гьалиги динчилер йимик, атеистлеге къаршы тюгюл. Ол Солтансайит Къазбеков, Зайналабит Батырмурзаев йимик белгили революционерлени эсделигине де бек абур эте ва яш наслуну шолайланы ругьунда тарбиялама герек дей. Неге тюгюл, шо игитлер халкъны пайдасы учун оьзлер англайгъан тюзлюк учун яш жанларын къурбан этгенлер, деп гьисап эте.

Исахан гьажи юртда болагъан бары да мавлетлерде ортакъчылыкъ эте, тазиятланы да къутгъармай.

Оразасын да ол къутгъармайгъаны хыйлы йыллар бола. Болагъан садагъаларын, секетлерин де эте. Аслусу - шо борчланы бирин де ол гёрмемишге, атын айтдырмагъа, халкъны гёзю учун деп кютмеген.

Агьлюсюн, авлетлерин де шо ругьда, герти иманны ёлунда тарбиялагъан.

ГЬАСИЛ

Биз жыйынларда, газет-журналларда, радио-телевидениеден таба давну игитлерин, уллу гьакимлени, депутатланы, алимлени кёп макътайбыз, оланы пачалыкъ да къайтып-къайтып савгъатлай. Шолай макъталагъанланы кёплерине абур-сый тийишли буса да, оланы арасында халкъ налат берегенлер де ёлугъа. Исахан гьажи йимик ругьну игитлерине буса тергев етишмей. Кёплерибиз пайхаммарларда болгъан гьалаллыкъны, гертиликни, саламатлыкъны, оьзге сыйлы къылыкъланы тюз гёре бусакъ да, шо пайхаммарлар йимик яшайгъан замандашларыбызны эслемей, гьатта сансымай къоябыз. Дюнья бузулмай турагъаны буса - арабызда Исахан гьажи йимик таза адамлар бар экенге.

«Сыйлы адам», «шайых» деген атлар бусурман динде кимлеге берилегенни мен мекенли билмеймен. Тек Исахан гьажи шолайлардан деп эсиме геле.

Насипге, Къумукътюзде шолай адамлар аз тюгюл. Биз оьзюбюз де олагъа тергев бермей герекбиз.


"Ёлдаш", 06-04-2012

Размещено: 16.04.2012 | Просмотров: 2567 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.