Кумыкский мир

Культура, история, современность

Пачалыкъ – Язывчу – Охувчу

Гьали-гьалилерде бир таныш язывчу булан эришивюм болду. Ону сёзлерини аслу маънасын беремен: пачалыкъ язывчуланы совет девюрде йимик гьайын этмей.

– Алдын гьукумат бизге квартирлер, йылда бир керен курортгъа путёвкалар бере эди. Арты уьзюлмей чыгъагъан китапларыбызгъа арив гонорарлар, чакъ-чакъда районлагъа бармагъа командировочныйлер ва оьзге тюрлю енгилликлер-онгайлыкълар гёрсетиле эди, - деп санай язывчу ёлдаш.

Ону булан эришме сюймей эдим буса да, къаршылыкъ билдирме тюшдю.

Мен огьар:

– Неге сизин китапларыгъызны пачалыкъ (демек, чиновниклер) багьалама герек? Китапланы сиз охувчулар (демек, халкъ) учун язмаймысыз? Яза бусагъыз, китапларыгъызгъа багьаны да охувчулар берме герек. Ушатса, алажакъ, ушатмаса, еринде къояжакъ. Совет девюрде язывчулар коммунист партияны идеологиясын пропаганда этмек, халкъгъа яймакь учун тарыкъ эди. Гьалиги пачалыкъгъа язывчуланы тарыкълы ери ёкъ. Гьали пропаганда аслу гьалда Интернетни, телевидениени, газетлени гючю булан этиле. Адамланы китап охума заманы да ёкъ. Бу - бир яны.

Бирдагъы яндан, ана тилде яхшы язылгъан чебер асарны охуйгъанлар гьали де аз тюгюл. Къумукълар яшайгъан 80-ден артыкъ юрт бар. Шоланы гьарисинде онар охувчу табылса да, 800 бола. Дагъы да 200 адамны шагьарлардан тапсакъ, муна 1000 охувчу. Язывчу китапларын шо охуйгъан-англайгъан адамлагъа адреслеме герек. Бизде буса китаплар охума сюеген, герти охувчулагъа етишмей къала. Кёбюсю язывчулар китапларын сатып, акъча этмек ва презентациясын оьтгерип, абурланмакъ-сыйланмакъ учун чыгъарагъанда йимик гёрюне. Озокъда, язывчуланы да этген иши булан къазанма да, сыйланма да ихтияры бар. Тек къазаныв герти охувчу китапгъа кисесинден берген харж булан болма герек. Бизде буса язывчулар китап сатывну тынч кююн танглагъан: администрациялагъа, гьакимлеге тилеп алдыралар. Сонг шо китаплар не бола? Шо 1000 герти охувчугъа етишеми? Кёбюсю етишмей деп эсиме геле.

Абусупиян Акаев буса китапларын юртлагъа юрюп, базарларда туруп сата болгъан. Шону учун ону китапларын халкъ арадан 100 йыл гетгенде де излей, кёп сююп ала ва охуй. Неге тюгюл, ол охувчугъа тарыкълы затланы яза болгъан. Халкъны талапларына жавап береген китаплар гьали де алына. Тек шолай китаплар эпсиз аз.

Мени гьисабымда, герти язывчу бугюн пачалыкъгъа оппозицияда болма герек. Неге тюгюл, халкъыбызны гьакимлеге разисизликлери, къайгъысы-зары кёп. Язывчу оьзюню пагьмусуну гючю булан шо халкъгъа яшавну англама кёмек этип, жан яраларына балгьам болар йимик сёзлени табып, инамлыкъ къазанма герек. Ону орнунда язывчу-шаир уллу гьакимлеге ярап, сыйлы атлар (званиелер), савгьатлар (премиялар) алмакъны гьайында.

Язывчу танышым: «Алдын язывчу тойгъа яда халкъ жыйылгъан башгъа жыйынлагъа-мажлислеге гелсе, ону алма-салма ер тапмай эди. Гьали бурлугъуп къарайгъан гиши де ёкъ», — деп къарсалай.

Шолай экенге ким гюнагьлы? Халкь? Заман? Дюр, заман да, халкъ да алышынгъан. Тек биз заманны да, халкъны да алышдырып болмайбыз. Шону учун замангъа гёре оьзюбюз алышынма, алгъа юрюме герекбиз. Къуру артгъа бурулуп, кюстюнюп тургъан булан оьтген заман къайтып гелмежек. Бугюнлю къумукъ язывчу­ланы кёплерини дюньягъа, яшавгъа къараву гьали де совет девюрдеги даражада. Олар алышынмажагъын да мен англайман. Яман ери - пагьмулу яш адамларыбыз да бары да яндан уллу наслугъа ошама къарай. Оьз ёлу, алдынлы, эркин къаравлары булангъылар гёрюнмей.

Артда язывчу ёлдаш магъа: «Неге язывчуланы шонча да бек сюймейсен?» - деп сорады. Мени жавабым: «Мен язывчуланы артыкъ кёп сюемен. Шону учун олагъа талапларым кёп. Халкъгъа ювукъ болсагъыз, пагьмугьузну янгыз охувчугъа багъышласагъыз, сизин сюегенлени санаву дагъы да артыкъ болажакъ. Шо заман болажакъ сизден герти халкъ шаирлер ва халкъ язывчулар!»


«Ёлдаш», 26-10-2012

Размещено: 27.10.2012 | Просмотров: 2370 | Комментарии: 1

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Ватандаш оставил комментарий 01.11.2012, 19:36
Comment
Ничего удивительного:каков народ, таковы и писатели.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.