Кумыкский мир

Культура, история, современность

УЛЛУ АЛИМИБИЗ БУЛАН САВБОЛЛАШДЫКЪ

Алдагьы гюнлерде бизге Украинаны тахшагьары Киевден къайгъылы хабар етишди. Яшавуну 71-нчи йылында белгили алим, физика-математика илмуланы доктору, профессор, Т.Шевченкону атындагьы пачалыкъ университетни кибернетика кафедрасыны заведующими, илму ва техника яндан СССР-ни пачалыкъ савгъатыны лауреаты, Украинаны Илмулар академиясыны академиги, Социалист Загьматны Игити В.М.Глушковну атындагъы савгъатны лауреаты Зайнутдин Макашарипович Аселдеров гечинген.

Тёбенкъазанышлы белгили муаллим Макашарип Аселдеровну агьлюсюнде тувгьан Зайнутдин ата юртундагьы орта школада охуйгъан йылларында да оьзюн тенглилеринден эсе гьаракатчы ва охувгъа пагьмулу улан гьисапда гёрсетди. Ол школ а да дарсларда берилеген, айрокъда математика дарсда берилеген билимлер булан тамамланып къалмай, китапханалагъа барып, шо предметдеи къошум билим ва англав алмагъа къаст эте эди.

Орта билим береген ожакъны тамамлагъан сонг Аселдеров Дагъыстан пачалыкъ университетни физика-математика факультетине тюшдю. Бир йыл да гетмей, ол охувун Львов шагьардагъы белгили университстде узатды. Эсгерилген охув ожакъны лап яхшы къыйматлагъа битдирген, илму ахтарыв ишге машгъул болмагьа амракъ Зайнутдиини Киевдеги кибернетика институтуну аспирантурасына къабул этелер.

Узакъ къалмай З.Аселдеров докторлукъ илму ишин де тамамлап, профессор деген атгъа да ес болду.

Аселдеровну янгылыкъ яратывчулукъ ишлери илму дюньясына белгили. Ону сырлары яшыртгьын янгылыкълары военный предприятиелерде генг кюйде къоллана. Масала, Аселдеровну белгили америкалы алими-математик С.Усламны гипотезасын (болма имканлы деген затларын) гьакъыкъатда чечип берди ва шолар Ульяновскидеги авиакомплексде, оьзге заводларда яшавда тергелди, яшавгъа гийирилди. Ол ЭВМ-лени пачалыкъ стандартлар-гесимлер булан таъмин этивге де аслам къошум болдурду.

3. М. Аселдеров оьзюню 50 йылдан да артыкъ яшавун илму ахтарыв ишлер булан машгъул бола туруп, Ватанындан тышда яшады. Амма, тышда яшаса да, ол оьзюню ою-пикрусу булан ата юрту Тёбен Къазанышдан, Дагъыстан элипден, ана тилинден айрылмады. Ол къумукъ халкъ йырланы кёп сюе эди. Къумукъ ва дагьыстан язывчуланы асарларын иштагьлы кюйде охуй эди. Иырчы Къазакъ ону лап да сююмлю шаири эди. Шаирни бир нече шиърусун гёнгюнден де биле эди.

Къумукъ халкъ оьзюню эревюллю эренин тас этди.

Уллу алим, гьайлы тарбиялавчу, гьакъ ёлдаш Зайнутдин Аселдеровну ярыкъ келпети ону таныйгъанланы эсинден бир заманда да таймажакъ.

Аллагь рагьмат этсин!

«Ёлдаш» газетни коллективи.

Размещено: 16.12.2006 | Просмотров: 1809 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.