Кумыкский мир

Культура, история, современность

Миллет бар тура, газет де болажакъ

Июль айны уьчюнде Магьачкъалада Дагъыстанда чыгъагъан милли газетлени охувчуларыны биринчи, генглешген республика конференциясы оьтгерилди. Бары да къумукъ районлардан, шагьарлардан гелген «Ёлдаш» газетни охувчулары, къурдашлары баш редакторну уллу кабинетине сыймасдай жыйылгъан эди. Шо гюн Къумукъ театрда сагьат экиде конференция башлангъанча, редакциябызда, «дёгерек столну» айланасында лакъыр болду.

фото

Къонакълагъа хошгелди этген сонг газетни баш редактору Камил Алиев булай деди:

– Биринчи республика конференцияда гётерилеген аслу масъала – милли маълумат къуралланы бугюнгю гьалы ва гележегине байлавлу алда токътагъан масъалалар. Бу масъала неге арагъа чыгъагъанны да айтайым. Сиз билесиз, республикада, телевидениеде артдагъы вакъти милли печат оьле, сёне, шону гереклиги ёкъ деген пикрулар арагъа чыгъа. Милли къуралларда чалышагъанланы янындан шолагъа къаршы пикрулар болмады десе де ярай. Гележекде не ёл тутмагъа тюше, арагъа чыгъагъан шо масъалаланы нечик чечме герек деген мурат булан биринчи конференция оьтгериле. Конференцияны оьтгерме бойнуна алгъан Милли къураллагъа ва масса коммуникациялагъа къарайгъан комитетни председатели Умаросман Гьажиевге сёз беремен.

– Биринчилей, хошгелдигиз барыгъыз да,– деп башлады сёзюн У.Гьажиев. – Газетге гелегенигиз биринчилей тюгюл, баш редакторну да, мунда ишлейген къуллукъчуланы да яхшы таныйсыз, гьаллашып ишлейсиз. Шолай ишлейгенигиз яхшы. Суву ёкъ оьзенден чыгъагъанда, бирев балакъларын чююрюп чыгъа болгъан. «Оьзенде суву ёкъ, негер чююресен?» – дегенде: «Бизин оьзенни биз сыйламасакъ, ким сыйлажакъ»,– деген болгъан. Биз де бизин газетибизге, театрыбызгъа, радиобузгъа, оьзге къуралларыбызгъа оьзюбюз гьюрмет этмесек, башгъалар этмежек. Гьарибиз бизин печат къуралланы ишинде ортакъчылыкъ этип, оьзлени пикруларын, ойларын айтып, тувулунагъан масъалаланы арагъа чыгъармасакъ, бизин учун шо ишни башгъалар этмежек. Шо мурат булан бугюн конференция да оьтгеребиз. Милли газетлер неге тарыкъ, оларда не масъалалар гётерилме герек, гьукуматдан не кёмек къаравуллайбыз, жамиятдан не кёмек герек... шулай ва оьзге масъалаланы арагъа салып биз бугюн бир пикругъа гелме тарыкъбыз. Комитетге къуршалгъан 28 пачалыкъ печат къурал бар, шоланы 13-ю – милли газетлер ва журналлар. Милли печат къураллар тарыкъ тюгюл, олагъа негьакъ харж этиле дейгенлер де ёлугъа. Биз газетлер тарыкъны да айтма герекбиз, оларда охувчуну тергевюн тартагъан макъалалар да чыгъарма герекбиз, уллулар да, жагьиллер де газетни охуйгъан кюйде этме герекбиз. Гелигиз, бирче ишлейик, биригип ишлейик, бугюн гелгенигиз учун да баракалла.

– Умаросман Гьайбуллаевични пикрусун узата туруп, мен булай айтма сюемен,– деп узатды Камил Алиев, – газетни масъаласы янгыз пачалыкъны масъаласы тюгюл. Миллетни оьзюню, жамиятны масъаласы да дюр. Пачалыкъны айтсакъ, 95 йыл алда бизин дагъыстан пачалыгъыбыз газетлер де берген бизге, ону булангъы оьзге масъалаланы да чечген. Шо заманны ичинде газетибиз чыгъып да тура. Харж янындан айтсам, шо яндан чечилмеген бир масъаласы да ёкъ газетни. Тек мунда ишлейгенлени яшавлукъ уьйлер булан таъмин этивню масъаласы да, оьзге масъалалар да бар. Амма харж янындан таъмин этиле. Жамиятны янындан не йимик масъалалар чечилмей? Мисал учун, инкъылапдан алда бизин газет пачалыкъны янындан чыгъарылагъан газет болмагъан. Ону жамият оьзюне борч алып чыгъаргъан. Гьали пачалыкъ оьзюню янындан чыгъарагъанда, жамият чечмей турагъан масъалалар бар. Муна, бу йылны экинчи яртысына язылыв битген. Язылагъанланы санаву буса гьаран 5 мингге етише. Оьтген асруну отузунчу йылларында буса тиражы 35 минг болгъан. О заман газет савлай Темиркъазыкъ Кавказны халкълары учун да чыгъа болгъан. Янгыртып къурувну девюрю башлангъанча 15 минг болгъан.

Тираж шолай аз болгъангъа газетде ишлейгенлени де айыбы да бардыр. Тек жамиятны айыбы да бар. Бирдагъы, кадр масъалабыз да арагъа чыгъа. Бу, озокъда, жамият чечеген масъала тюгюл. Мени аслу таклифим комитетге, университетни филология факультетинде милли журналистика бёлюк ачылма герек деген таклиф эди. Шо таклиф къабул этилген деп айтып болмайман. Гьар газет шо масъаланы оьзюню гючю булан чечме герек дей. Муна шу – хас позиция. Биз редакцияда школа да ачып, шо масъаланы чечме герекбиз. Тек шо къайдада шу масъала чечилмей деп эсиме геле. Аслусу, биз сизге де тынглама сюебиз. Мунда газетни сюегенлер жыйылгъангъа шеклик этмеймен. Сизин пикругъуз, таклифлеригиз герек.

Къоркъмаскъаладагъы жамият советни председатели Ражап Ражабов сёйлей:

– Мунда салынагъан масъала тюз салынгъан. Мен айтма сюемен, бизин жамият советни бир масъалагъа да къошма сюймейлер. Сонг да, бизин Халкъ Жыйында 14 депутатыбыз бар. Олар неге къошулмай шулай масъалалагъа, мен олагъа сорав берме сюемен. Москвада Жамият палатада болдукъ, масъалаланы гётердик, бирев де язмай шону гьакъында. Мунда район газетни редактору да бар. Газетдеги программаны тайдырып, депутатлар этеген ишлени гьакъында, жамият советлер гётереген масъалаланы гьакъында язма герек.

Бабаюрт райондагъы «Давну яшлары» деген жамият советни ёлбашчысы Вайдулла Шайыбов сёз алды.

– Язылывгъа байлавлу айтма сюемен. Бизин охувчуланы къуршайгъан къайдаларыбыз бираз осалмы экен деп ойлайман. Бугюн шу уллу жыйында, бизин сёзюбюз тутула буса, бизге де тынглай буса, алдагъы кююнде, административно-командный метод деп айта эди шогъар, гьар районгъа тапшурув берип яздырагъан кюй тарыкъ, план салып яздыртма герек газетлеге. Бизин милли газет болажакъмы, болмажакъмы деген сорав салына болгъан сонг, шолай этмесе бажарылмай. Гьар къурумдагъы, ведомстводагъы гьаким, гьакимиятда ишлейгенлер къолуна алма герек шу масъаланы, оьзлеге борч этип.

Избербаш шагьардан гелген, газетни ишинде актив кюйде ортакъчылыкъ этеген Гьажи Гьажиев де сёйледи.

– Язылыв юрюлеген вакъти мен шагьардагъы гьакимлени, далаплы адамланы янына бараман, газетибизни гьакъында лакъыр этемен. Олар язылабыз, шо иш болажакъ деп сёз берелер. Буса да кёплер язылмай къала. Бугюн бу жыйында агьамиятлы масъала гётериле. Бизин халкъгъа газет бек тарыкъ. 95 йыл оьмюр сюрген газетде бизин миллетни менмен дейген вакиллери ишлеген, ортакъчылыкъ этген, халкъны къуршагъан, бизге де етишдирген. Бугюн буса газетни къолдан чыгъарма ярамай. Биревлер газет де, китаплар да тарыкъ тюгюл, Интернет бар деп айтса да, шо тюз тюгюл, Интернетден охусанг, сен юрегингден чыгъарып болмайсан ондагъы агьвалатланы да, игитлени яшавун да, табиатны суратлавну да... унутулуп къала. Артдагъы он йылны ичинде газетибиз кёп маъналы масъалаланы арагъа чыгъара, безендирилген, гьар тюрлю темаланы да гётере. Сонг да, журналистни иши кёп къыйын иш, мен билеген кюйде, олагъа тийишли гьакъ берилмей. Газет токътавсуз чыгъып тура, онда ишлейген къуллукъчуланы иши де токътавсуз юрюле, конвейерде йимик, оланы къыйынын да тийишли кюйде къыйматлама герек. Оьзюню тили болмаса, газети, китаплары, театры болмаса, шо миллет языкъ миллет деп ойлайман.

Профессор Абдулкъадир Абдуллатипов оьзюню ойларын айта туруп булай деди:

– Газетибизни жан берип жан алагъан масъалагъа да айландырып, шогъар кёмек де этип айланмасакъ, бизин къумукълугъубуз гьеч болуп къалар. Бир башлап газет ябылар, сонг башгъалары ябылар, шолайлыкъда, бары да милли байлыкъларыбызны тас этме болабыз. Газет де, театр да, журналларыбыз, радио, телевидение де миллетни юзюн гёрсетеген, болмаса болмайгъан къураллар экенни унутма тюшмей. Ким булан лакъыр эте бусакъ да, шогъар инандырып иш гёрмесе ярамай. Дагъыстандагъы бир газет де бизин къумукъ масъалаланы шулай теренден алып, игитлерибизни, загьматчыларыбызны, тарих, маданият масъалаларыбызны гёрсетмежек къумукъ газетден къайры. Неге тюгюл де, башгъа газетлеге шо масъалалар тарыкъ тюгюл. «Времена» булан да биз оьзюбюзню милли оюбузну, пикирибизни, масъалаларыбызны башгъа миллетлеге де етишдирип болагъаныкъ нечакъы да яхшы. Газетибиз энниден сонг да яшама герек, чыкъма герек.

Къарабудагъгент район газетни редактору Магьамматмурат Канзитдинов сёз ала.

– Биз халкъ булан, муаллимлер, охувчулар, ата-аналар булан осал ишлейбиздир деп эсиме геле. «Ёлдаш» газет де районларда аз бола деп ойлайман, кварталда бир сама геле турса яхшы. Язылывдан къайры да, халкъны къыйыны-тынчы да бардыр. Сонг мунда депутатланы гьакъында да сёз чыкъды. Олагъа тийме ярамай деп биз тартынып къалабыз. Гьарисине кагъызлар язып, ортакъ ишге къуршама герек. Бизге Газпром ва оьзге къурумлар язылывгъа яхшы кёмек эте. Къумукъ депутатланы гьакъында да къуру макътап язып турма тюшмей, олар этеген мекенли ишни де гёрсетме, олар булан ишлеме герек.

Дагъыстанны халкъ шаири Агьмат Жачаев де, оьзюню сёйлевюнде къумукъ халкъгъа милли газети бек тарыкъ экенни ва газетни кёмеги булан кёп тюрлю яшавлукъ, маданият, адабият масъалалар чечилегенни айта туруп, бу жыйынгъа багъышлап язгъан янгы шиърусун охуду.

Биринчи республика конференция тюшден сонг къумукъ театрны бинасында башланды.

Яраш Бийдуллаев.

Элдар Къойчуев чыгъаргъан сурат.


Аслу борч

милли маълумат къуралланы оьсдюрюв

фото3-нчю июльда Къумукъ театрны бинасында Дагъыстанны милли маълумат къуралларыны охувчуларыны, къаравчуларыны ва тынглавчуларыны Биринчи конференциясы оьтгерилди. Конференцияны ишинде республиканы бары да шагьарларыны ва районларыны делегатлары, милли газетлени охувчулары, телевидениени къаравчулары, радиону тынглавчулары, маълумат къуралланы журналистлери, яратывчулукъ ва илму интеллигенцияны вакиллери, республиканы жамият вакиллери ортакъчылыкъ этди.

Дагъыстан Республиканы Президентини ДР-ни Халкъ Жыйынына Чакъырыв кагъызында айтылагъан кюйде: «Биз оьзюбюзню тарихибизни, культурабызны, халкъыбызны яхшы мердешлерини хадирин билме герекбиз. Бизге дагъыстан менлигибизни якълама герек: милли тилибизни, халкъ авуз яратывчулукъну, макъамланы, бийивлени, халкъ гийимлени – бары да дагъыстан онгачалыкъны беклешдирегенликни, халкъны ругьун гёрсетегенликни сакълама тюше.

Конференцияны алдында гьар милли газетни редакциясында «дёгерек столланы» айланасында пикру алышдырывлар оьтгерилди. Шоларда милли печат къуралны агьамиятлы масъалаларыны гьакъында ич арада лакъыр болду.

Милли маълумат къуралланы къысматына багъышлангъан Биринчи конференциягъа Къумукъ театрны залы къабул этип болмайгъан даражада адам бар эди. Халкъны артыкъ жыйылмакълыгъы ерлешдирмек учун бир тюрлю къыйынлыкълар тувдурса да, гётерилген масъала халкъны гьайсыз къоймагъаны конференцияда эсгерилди.

Конференцияны юрютген ДР-ни Печатгъа ва башгъа маълумат къураллагъа къарайгъан комитетини председатели Умаросман Гьажиев конференцияда ортакъчылыкъ этген Дагъыстан Республиканы пачалыкъ секретары Такибат Магьмутовагъа сёз берди. Т. Магьмутова Биринчи республика конференцияны онгаргъанланы ва ортакъчыларын ДР-ни Президентини атындан гьакъ юрекден къутлады.

– Бугюн жамиятны ва пачалыкъны оьсювюне маълумат къураллар этеген таъсирни айтып битдирме къыйын, – деп башлады ол сёзюн. – Маълумат къуралланы ортакъчылыгъы болмай республикада бир жамият-политика, яшавлукъ-экономика, маданият оьсюв масъала да чечилмей. Дагъыстан жамиятны гьакимлик къурумланы гьаракатын якълайгъаны-якъламайгъаны аслу гьалда масъалагъа маълумат къуралланы янашывундан гьасил бола. Маълумат къураллар жамият арада пикру тувдурагъан оьлчев болуп токътагъан. Агьвалатланы малим этеген маълуматны тюз берив, гётерилген теманы мекенли аян этив, касбу усталыкъ ва Ватанына сююв – муна Дагъыстанны журналистлеринде биз гёрмеге сюеген хасиятлар. Оланы кёплери шо талаплагъа жавап да бере. Гьисапгъа алынгъан маълумат къураллары булан бизин республика Темиркъазыкъ Кавказда биринчи ерде. Маълумат къуралланы шо санавун сакълама ва оланы оьсювюню гьайын этме къаст этежекбиз.

Т.Магьмутова конференция милли маълумат къуралланы алдындагъы агьамиятлы масъалаланы аян этежекге, къурумлу оьтежекге ва маълумат къураллагъа охувчуланы тергевюн бирден-бир тартажакъгъа бакъдырылгъангъа инанагъанын билдирди.

Печатгъа ва башгъа маълумат къураллагъа къарайгъан комитетни председатели У.Гьажиевни доклады газетни «Времена» бёлюгюнде толу кюйде бериле. Онда Дагъыстанны маълумат къуралларыны алдындагъы борчланы гьакъында айтыла. Шо масъалаланы аслусу дин экстремизмге ва террорчулукъгъа къаршы турмакъ деп гьисаплана.

Тахо Години атындагъы илму-ахтарыв институтну директору Гьамидуллагь Магьамматов оьзюню сёйлевюнде кёп миллетлени арасында адамгъа оьзюню онгачалыгъын гёрсетеген биринчи белги тил масъала экенни эсгерди.

– Шо саялы милли тиллени масъалаларына мекенли янашма герек, – деди ол. – Ана тиллени уьйренмек республиканы «Билим беривню гьакъында» деген законунда гёрсетилген. Шо саялы милли тиллеге агьамиятны кемитме бир касбучуну да ихтияры ёкъ. Алдын ерли биз милли тиллеге лакъыр этилеген къурал гьисапда къарай эдик бусакъ, гьали милли тиллер инсанны ругь якъдан оьсювюне таъсир этегенни гьис этебиз. Дагъыстанда кёп тиллени барлыгъындан тартынма тарыкъ тюгюл. Гьар миллет оьзюню ана тилин гёнгюллю кюйде уьйренме герек. Ону бизге бир чиновник де, бир алим де уьйретмежек. Биз бугюн ана тиллени гьакъында айта туруп, жамиятгъа мекенли талаплар да салма герекбиз. Ана тиллени уьйренивню умуми билим берив ожакълагъа саллап къойсакъ, миллет кёп затны тас этме бола. Ана тилни уьйренивню агьлюден, ожакъдан башлама герекни, ана тилни яшлагъа ата-ана уьйретме герекни масъаласы биринчи ерге салынма герек деп гьисап этемен.

Мисал учун, шагьардагъы охувчулагъа да, юрт ердеги охувчулагъа да ЕГЭ-ни беривде бир йимик шартлар салмагъа тарыкъ тюгюл. Юрт ердеги яшланы ана тилге авункъу экенин ойлама герек.

Ана тилин билеген-билмейгенликден адамны культура даражасын билме бола. Ана тилин билмейген адамны оьр культуралы адамгъа мен, мисал учун, гьисапламайман.

Дагъыстанны Журналистлерини союзуну председатели, «Гьакъыкъат» деген авар газетни баш редактору Али Камалов айтгъан кюйде, бу конференциягъа гьазирлик гёрювде биз охувчуларыбызны, оланы печатгъа бакъгъан якъдагъы сюювюн толу кюйде гьисапгъа алмагъанбыз. Милли прессаны ёлдашлары биз гьисап этеген оьлчевден де артыкъ болгъан экен.

– Дагъыстанда печат къурал 1917-нчи йылда чыкъма башлагъан деп гьисап этиле. Дагъыстанны печат къуралларыны кюрчюсюн салгъан Ж.Къоркъмасовну (ону атын зал толгъан халкъ гючлю харс урув булан къаршылады), З.Батырмурзаевни, А.Акаевни, М.Мавраевни, С.Къазбековну, С.Гьабиевни, Гь.Сайитовну ва башгъаланы атларын эсгерме тюше, – деди А.Камалов.

– Милли журналистиканы бугюнгю гьалыны гьакъында айтсакъ, гьал юрек тындырардай тюгюл. Дагъыстан пачалыкъ университетде 1989-нчу йылда журналистлени гьазирлейген бёлюк ачылгъан. Амма шо бёлюк гьазирлейген касбучулар милли печатны талапларына жавап бермей. Оланы бир группасы булан лакъырым болду. Милли газетлеге ишге гелме ким сюе деген соравгъа жавапланагъан студент болмады. Неге тюгюл, студентлер яда ана тилин билмей, яда ана тилиндеги газетде ишлемекни учуз гёре. Телевидениеде ишлеме ким сюе деген соравгъа студентлени барысы да къол гётерди. Шо саялы милли газетлерде уста яш касбучулар тарбиялама къаст этме герекбиз.

Ол милли печатны агьамиятын гётереген масъалаланы ва чараланы ойлашмакъны таклиф этди.

«Дагестан» деген телекомпанияны директору Азнавур Гьажиев оьзлени компаниясы милли берилишлеге береген агьамиятны гьакъында айтып сёйледи.

– Гьар жума милли тиллеге 40 минут заман бериле. Шо заманны ичинде республикадагъы политика, яшавлукъ, маданият, юрт хозяйство гьаллар суратлана, телевидениеде тюрлю-тюрлю темалагъа «дёгерек столлар» оьтгериле. Агьамиятлы масъалаланы бириси гьисапда телеканалда оьр даражада гьазирлиги булангъы милли къуллукъчулар ёкълугъун эсгерме ярай. Шо саялы биз дагъыстан тиллени оьсювюне пайдалы таъсир этеген шартлар яратма сюебиз. Шо масъаланы яшлардан башлап, бара-бара теренлешдирме хыялыбыз бар.

Агъачавул орта школаны директору Жувайрият Къамболатова:

– Ана тилин тас этген халкъ оьзюню милли маданиятын, оьзюн тас эте. Шогъар гёре де гьалиги шартларда телевидение де яшёрюмлени, яшланы тергевюн тартагъан берилишлер яратма герек, милли тиллерде къужурлу радиоберилишлер болма герек. Гьалиги шартларда оьзюню маълумат онгачалыгъын тапмагъан халкъ тарихни оьсювюнден артда къалажакъ. Маълумат къураллар жамият арадагъы масъалаланы басылтып да, оьрчютюп де бола.

Бизин «Ёлдаш» газетни яратывчу коллективи маълумат къуралын бир нече канзи оьрге гётерип, халкъны арасында газетни абурун артдырма бажарды. Газет маълумат къурал болуп къалмай, тарих якъдан билим береген муаллим гьисапда да арагъа чыкъды. Газетни бетлеринден халкъ оьзюню унутула барагъан игитлерини гьакъында, агьвалатланы гьакъында маълумат ала, – деди.

Яшёрюмлени къурумуну атындан конференцияда Абсалютдин Гьамзатов булай айтды:

– Яшёрюмлени арасында гьали де милли тиллеге тергев осал болагъанына талчыгъагъанлары бар. Бизин яшёрюмлени къуруму ана тиллени яшлагъа уьйретмекни проектини уьстюнде ишлей. Онда биз ана тиллени яшлагъа уьйретмекни гьар агьлюге борч этип салабыз. Масъаланы шолай салмаса, миллетлер оьзлени тиллерин аз заманны ичинде унутма ва тас этме бола. Бизин проектибиз бу йылны ноябрь айына гьазир болур деп эсибизге геле.

Качар Гьюсейнаева – «Илчи» газетни баш редактору:

– Халкъны бары да тарихи тилде сакълана. Дагъыстанны тиллери минг йыллар булан оьзлени оьзтёрече аламатларын сакълап тургъан. Бугюнгю яшлар буса ана тилибизде сёйлеп болмайбыз деп айталар. Пачалыкъны янындан якълав болса, тиллерибизни сакълама гьали де имканлыкъ бар. Шо имканлыкъланы да пачалыкъ гьалиге яратып тура, милли маълумат къуралланы якълай. Халкъны даимлиги ону тилине асаслана, миллетини вакиллерини гьакъылына, бажарывлугъуна асаслана. Оьзюню оьз тилин сатгъан халкъ нени де сатма болур, – деди.

Даниял Магьдиев – Куркли орта школаны директору:

– Дагъыстан халкъланы тиллери гьар миллетни милли ругьун суратлай, тарихин, адатларын гёрсете. Бизге тиллерибизни унутма ярамай. Тил инсангъа яшдан бериле. Шо саялы, юрт школаланы чы айтма да айтмайман, шагьар школаларда да милли тиллени кабинетлерин ачмагъа герек. Тиллени уьстденсув тюгюл, мекенли уьйренме тарыкъ. Язывчуланы союзу, гьар школагъа оьзлени вакиллерин йиберип, олар яшлагъа ана тилинде асарларын охуса, тюрлю чаралар оьтгерсе яхшы эди.

Гьамит Бучаев – Халкъ хозяйство институтну президенти:

– Бизин уьлкеде адамгъа оьзюню мурадына етишмек учун бары да имканлыкълар болдурулгъан. Бизин республикада да гьал шолай. Буса да яшёрюмлер шо имканлыкълардан пайдаланма бажармай, къыйналма сюймей. Дагъыстанлы бизнесмен Сулейман Керимов кёп уллу планланы гёз алгъа тутгъан. Къоркъмаскъаланы къырыйында уллу завод къурула, Грозныйдагъы уьйлерден кем тюгюл уьйлер, уллу предприятиелер, заводлар къурула. Бизин институтдагъы яшланы башына ишлеме яратылагъан шо имканлыкъланы сингдирип, охувгъа иштагьлыгъын гётерме къаст этебиз.

Магьамматрасул Расулов – Дагъыстан китап издательствону директору, Дагъыс­танны халкъ язывчусу:

– Уьйде яшларыбыз ана тилибизде сёйлейми? Къайта ата-ана яшлары булан оьзлер орусча сёйлей. Яшлар бавундан башлап, орамда, сонг школада, оьр охув ожакъда, ишинде орус тил къоллана. Шо саялы оьзлени таъсири бардан пайдаланып, ата-ана яшлагъа ана тилин уьйрете турма, олар булан ана тилинде сёйлей турма тарыкъ.

Бизин республикада йимик милли тиллерде кёп китап чыгъарылагъан республика ёкъ. Бугюнгю конференция да ана тиллеге берилеген агьамиятны артдырмакъны талап эте. Неге Президент, Печатгъа къарайгъан комитет ана тиллени гьайын этме герек. Биз оьзюбюз ону гьайын этмесек, оьрден гелеген бир къарар да тиллени сакълама кёмек этмес.

Патимат Абукова – Хасавюрт педколлежни дарс беривчюсю:

– Хасавюрт педколлежде ана тилден дарс берип ишлейгеним 65 йыл бола. Арт вакътилерде ана тиллеге бакъгъан якъдагъы гьайсызлыкъны англамайман. Авлетни анасы бир болагъанда йимик, тили де бир бола. Шу трибунадан таба ата-аналагъа тилеме сюемен: яшларыгъызгъа ана тилигизни уьйретигиз!

Печатгъа, башгъа маълумат къураллагъа къарайгъан комитетни председатели У.Гьажиев аян этген, оьр къурумлагъа бакъдырылгъан таклифлени конференцияны ортакъчылары къабул этди.

Конференцияны ахырында печат къураллар булан кёп йыллар байлавлукъ ва яратывчулукъ аралыкълар юрютген милли газетлени бир-бир охувчуларына савгъатлар тапшурулду, оланы арасында «Ёлдаш» газетни тезги ёлдашы Амир Алиев де бар.

А.Гьамзаев

Размещено: 06.07.2012 | Просмотров: 2005 | Комментарии: 6

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Bammathanoff оставил комментарий 06.07.2012, 17:52
Comment
Гьамит Бучаев – Халкъ хозяйство институтну президенти: " Бизин уьлкеде адамгъа оьзюню мурадына етишмек учун бары да имканлыкълар болдурулгъан. Бизин республикада да гьал шолай".

Я, гертилейде шолаймы? Мен билмей тургъанман шолай экенни! О чу бола сагъа Бурчакъ шорпа булан чуду!
Bela оставил комментарий 06.07.2012, 20:13
Comment
Салимхан Бамматханов да айтгъанлай, Халкъ хозяйство институтну президенти Гь. Бучаевни сёзлерине инанмагъа къыйын. Бирдагъы да мен англап битмейген ери, Дагъыстанны милли маълумат къуралларыны охувчуларыны, къаравчуларыны ва тынглавчуларыны Биринчи конференциясында ону сёйлевюню онча маънасы ёкъ деп эсиме геле. Сёйлейгенлени бары да ана тилни, милли печат къуралланы сакъламакъны гьакъында айта, бу бизин гьюрметли ватандашыбыз гьаманда йимик оьзюню оьр охув ожагъын макътай да макътай. Олай буса умуми сёзлер булан "бары да имканлыкълар болдурулгъан" деп айтып къоймай, мисал гелтирип неге айтмагъан?
Bela оставил комментарий 06.07.2012, 20:31
Comment
Милли тиллерде чыгъагъан маълумат берив къуралланы сакълавгъа ва гележекде де сан янын артдырывгъа багъышлангъан "Ёлдаш" газетни редакциясында болгъан ёлугъувну ва шо гюн къумукъ театрны бинасында оьтгерилген конференцияны барышын охуп чыкъдым. Сёйлейгенлер барысы да бир тавушдан дегенлей ана тилни сакъламакъны гьайын этмеге тарыкъ деп айта. Миллитин сакъламакъ учун да тилин билмесе болмайгъаны англашыла. Мени бу масъаланы башгъа яны талчыкъдыра. Оьсюп гелеген яш наслу ана тилин билмекни гьайын этмей. Интернетни бир сайтында мен оьзюмню ойларымны ана тилимде язып салгъанда, шогъар къаршы чыгъагъанлар да болду. Себебин билмеге сюйдюм? Ол адам магъа: "Ана тилибизде язып турсакъ, кёплер ону англамас. Шо заман бу сайтны охуйгъанлар да аз болар деп",-деп язгъан эди. Шо тюз гьакъыл деп ойлашмайман. Неге тюгюл ана тил булан бирче гьар къумукъну къанында топурагъыны есиси болуп токътамакълыкъ да,(бугюнлерде къумукълар учун агьамиятлы масъала болуп токътагъан), къанындагъы оьзденликни де гёрсетеген хасиятлар сингип геле. Конференцияда къабул этилген таклифлер яшавда пайда гелтирер деп ойлашаман.
Bammathanoff оставил комментарий 08.07.2012, 00:28
Comment
Рашид Гарунов: "Аслусу-- бары да дагъыстан халкълар милли газетлер тарыкъ экенни гертиледи". Ювугъум, шу буссагьатгъы гьалында тарыкъмы шолар? 20-30 йылдан берли алышынагъан зат ёкъ языв маълуматларында ва язагъан къайдасында. Гьукумат газетлени тиражы тюше, оьз башына ишлейгенлерини - гётериле!? Балики, приватизация этме герекдир, яда башгъа кюйлерин тапма. Гьар гюнлюк яшавну сесин, ийисин-пусун, къайгъысын-дертин язып герсетмейген бизин "Ёлдашны " ким охума сюежек? Сен оьзюнг менден яхшы билесен ону. А проведенная конференция - в лучших традициях партийно-хозяйственных активов советского времени.
yulduz06 оставил комментарий 10.07.2012, 13:47
Comment
Болмаса ярамай деп, белги салмакъ учун, халкъарада булай жыйынлар кёп оьтгериле.Амма, шо жыйынланы башчылары башына да тюшюп гьеч ахырына чыкъмайлар. Озокъда, милли газетни оьлтюрме ярамас.Тек, оьтгерилген жыйынны маънасын алып къарасакъ, милли газетлеге байлавлу масъалалар мекенли гётерилмеген демеге ярай. Мунча жаны авруйгъан халкълар неге шо масъаланы газетни оьз охувчуларына ачыкъдан ойларын айтмагъа къоймайлар. Шо газетлени бетлеринде халкъны сукъландырагъан, сырын чечип болагъан охувчулар учун сагьифалары ёкъ десек, янгылыш болмас. Дагъыстан уьлкебизде болгъан гьар тюрлю агьвалатлагъа байлавлу сагьифа юрюле эди. Гьали неге юрюлмей? Гьакимиятгъа тиеген кагъызлар болса чыгъарылмай. Ачыкъ юрекли адамланы къысматы гьакъда язылынмай. Даим де макътавлу сёзлер макъталып тургъан адамланы гьакъында айтыла. Барыбызда разибиз шо тазза ана тилибизде чыгъагъан газетибизни гётермеге, тек сиз де гётеригиз оьз халкъыгъызны! Мунда сиз оьзюгюзню гёрсетип сёйлейген сёзлер гёнгюлсюз халкъны юреклерин сукъландырмай. Ачыкъ юрекли халкъгъа "Эркин сёйлеме" ихтиярлар берилсин, шо милли газетлени бетлеринде. Демократ эркинликлер берилген сонг, гьар адамны ихтияры бар сюйген оюн айтмагъа. Булай уллу масъаланы гётерген сонг, жыйынны да масъалагъа байлавлу оьтгермеге тюше эди деп гьисап этемен.
gereyhan оставил комментарий 15.07.2012, 16:35
Comment
Милли маълумат къуралларыны четим масъаласы бугюн гётерилмей. Шону, озокъда, газетни намусун оьзлени бойнуна алып юрюйген баш редактордан башлап, мухбирлерине етишгенче яхшы биле. Неге тюгюл де, йылдан-йылгъа язылывну вакътисинде гьар районгъа барып, гьар идарагъа барып, къумукъ халкъны баш гезетине язылыгъыз деп айтып тилейген олар. Бугюн газетни тиражы 5 мингге минген учун да, биз толу кюйде оланы бары да язылгъанлар охуй деп айтып болмайбыз, бажарылма да бажарылмай. Охувчуларыбызны санаву кёп болсун учун янгыз "Ёлдашны" къуллукъчулары тюгюл, инг башлап ата-аналар авлетлерине ана тилине гьюрмет этмеге уьйретмеге герек эдилер. Бизде буса шо да ёкъ.
Мен школада къумукъ тилден дарс да беремен. Къумукъ юртда къумукъ тилни масъаласы нечик токътагъанны эшитип тюгюл, оьзюм де гёрюп тураман. арагъа ЕГЭ чыкъмакълыкъ булан чы ана тиллени абуру бютюнлей тюшдю демеге ярай. Яшлар къумукъ тил дарсланы охума чы нечик де сюймей, дарсда олтурмакъны да уллу азап гёрелер. Сайки, къумукъ тилден ЕГЭ бермей болгъан сонг, дарсланы охумаса да ярай. Шо яшланы пикрусу тюгюл, шо оланы ата-аналарыны пикрусу да дюр.
Узун сёзню къысгъасы, Салимхан Бамматханов да айтагъан кюйде, эгер "Ёлдаш" газетни бетлеринде халкъны четим масъалаларын язылсын учун, ону ерлердеги гьакимлер тюгюл, халкъ якъламагъа герек. Шо якълав буса бугюн гёрюнмей. Газетге язылыв толу кюйде пачалыкъдан ва районланы башын тутгъанлардан гьасил. Эгер тангала газетни къуллукъчулары шо гьакимлени арбасыны дёгерчиклерини арасына чубукъ къысдырма къараса, шо гьакимни бир буйругъу булан савлай районгъа газет гелмейген кюйде этип де бола. Шону биз яхшы билебиз.
Айтагъаным, газет толу кюйде бугюнгю талаплагъа жавап берсиз учун, о харлысыз болма
герек. Дагъы болмагъанда, язылыв масъалада. Ёгъесе, газет оьзюн ёлун узутажакъ. Шо ёл узакъгъа баражагъы яда бармажагъы багъа масъала.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.