Кумыкский мир

Культура, история, современность

Магьамматрасул Абдуллаев: «Къыйналмаса, уьстюнлюк гелмей»

Фото29 йыллыкъ Магьамматрасул Набиевич Абдуллаев Магьачкъаладагъы «Высокие технологии» деген медицина центрда нейрохирургия бёлюкню заведующийи. Ол 2000-нчи йылда ата юрту Тёбен Къазанышдагъы орта школаны битдирип, бир йылдан Дагъыстан медицина академиягъа тюше. Шо оьр охув ожакъны къызыл дипломгъа тамамлап, Киевде Нейрохирургияны институтунда ординатурада билим алывун узата. Шонда охуй туруп, «английский стандартда» ишлейген частный (айры есликдеги) нейрохирургия клиникада загьмат тёкме башлай. Бу йылны февраль айындан тутуп, гьалиги ишинде.


Р.Гарунов: - Магьамматрасул, нейрохирургия медицинаны лап да къыйын тармагъы деп гьисаплана. Шо касбуну сайламакълыгъынга не себеп болду?

М.Абдуллаев: - Мен яш заманда къызардашым аркъасюегиндеги грыжасындан къыйналып, юрюп болмай къалагъан гезиклери де бола эди. Бирев де кёмек этип болмай эди. Мен оьсгенде, шо аврувну къолай этеген врач болажакъман деп юрегиме тутдум. Мединститутгъа охума тюшген сонг, гележекдеги касбума яхшы тюшюнме сююп, мен биринчи курсдан бешинчи курсгъа ерли судмедэкспертизада ишлеп турдум. Охуй туруп, ишлеме къыйын эди буса да, ишлеген шо 4 йылым магъа бек пайдалы болду. Мени гьакъымда «Ёлдаш» газетде де язгъан эди.

- Негер байлавлу?

- Каспийскиде парадда болгъан атылтывну еринде бизин патологоанатом бёлюкге, оьлгенлени санларын жыйып, бир ёрукъгъа гелтирмек учун кёп иш этме тюшдю. Судмедэкспертизаны ёлбашчысы шо ишдеги мени ортакъчылыгъымны айрыча эсгергенден къайры, баракалла билдирип, «Медицина Дагестана», сонг сизин газетге де язгъан эди...

Нейрохирургну касбусуну гьакъында айтгъанда, шо касбу къыйын болгъандан къайры, адамны савлугъун да ала ва врачны тез къарт да эте. Айтсам инанмажакъсыз, мени оьзюме шу чагъымда 9-10 керен операция этилип тура. Шолай экенге, Европада нейрохирург - лап да кёп алапа алагъан врач. Россияда буса, алдан берли нейрохирурглар 40 йылындан сонг операция этме башлайлар. Мени гьакъымда да Магьачкъаладагъы центральный больницада ишлейген сынавлу нейрохирурглар: «Гиччинев яшдан нейрохирург боламы?!» - деп сёйлейлер. Мени хатирим къалмай. Оланы шолай уьйретген. Илму, технологиялар шайлы алгъа гетгенине де, янгы-янгы къураллар чыгъып турагъанына да къарамайлы, олар эсги алатлар булан, кёп йылланы узагъында шо бир уьйренген кююнде ишлеп туралар. Оьзлер кёмек этип болмайгъан аврувлар магъа гелме башлагъан деп де оланы хатири къала. Не этме герек, олар хыйлы йыллар конкуренциясыз ишлеп уьйренгенлер, гьали къыйын болуп тура. Бизде гьали де врачны башында акъ тюклери кёп болгъан сайын, ол бек биле деп гьисап этелер.

- Киевде нечикдир медицинаны гьалы?

- Пачалыкъны медицинасындагъы гьал шонда да бизинкине ошай. Тек онда айры есликдеги медицина бек оьсе. Онда дагъы да конкуренция гючлю. Мен ишлеген «английский стандартдагьы» клиникада операция этмеге ихтияр алмакъ учун, бир нече йыллар къарап уьйренме герек эди. Мени булан бирге онда Европаны пачалыкъларындан гелип ишлейгенлер кёп эди. Онда биздеги пачалыкъ медицинада йимик, акъча берип, танышлыкъ-билишлик булан, пеленчени-тюгенчени къардашы, уллу гьаким йиберген деп ишге алмай. Мен гечелеримни танг къатгъанча охуп, гюнлеримни операционный залда йибере эдим. Магъа ондагъылар: «У Расула в неделе 8 дней», - дей эди. Шолайлыкъда, мен 6 айдан операция этме ихтияр алдым. Грыжагъа этилеген шо операцияда аврувну гесгенден сонг 5 минуту мени ихтиярымда эди. 5 минутдан сонг, аслу хирург гелип, операцияны узатма герек эди. Мени насибиме, хирург дагъы да 5 минутгъа гечигип, операцияны да енгили къаршы болуп, мен ону 10 минутдан битдирдим. Хирург гелип, анестезиолог огъар: «Арив тигеген заманына гелдигиз», - дегенде, ол инанып битмей эди. Неге тюгюл, олай операциялагъа сынавлу хирурглар да 3-4 сагьатдан артыкъ заман йибереген гезиклер бола эди. Шондан сонг мени атым айтылды. Магъа дагъы да къыйын операцияланы берме башлады. Лап да къыйын башмайгъа этилеген операцияланы да оьтгерме тюшдю.

- Дагъыстангъа къайтмакълыгъынга не себеп болду?

- Бир йыл ярым алда мен Дагъыстангъа гелгенде, атам-анам айтып, ватаныма къайтма токъташгъан эдим. Ишге байлавлу болуп, Аскерхановну клиникасына бардым. Гьамит Рашитович, мени кёп яш гёрген болма ярай, алмады. Бу йылны башында Мычыгъышны башы Рамзан Къадыровну атындан ону тыш ишлеге къарайгъан вакили магъа : «Сагъа клиника да ачабыз, бары да сен айтагъан къуралланы да алабыз, уьй де, машин де беребиз», - деп, мени рази этген эди. Мен онда барма ёлгъа чыкъгъанда мундагъылар телефон сёйлеп: «Мычыгъышда 800 минг халкъ яшай, Дагъыстанда - 2 миллион 500 минг. Шондагъы шартланы барын да болдуражакъбыз. Атанг-ананга да - ювукъ», - деп, дагъы да патриот гьислериме де тийдирип, рази этдилер. Мен мунда гелгенде, Гь. Аскерханов да чакъырма башлады. Тек магъа ари-бери гёчюп айланма ошамай эди.

- Сонг болдурдуму айтагъан шартларыны барын да?

- Кант, арз этип юрюме сюймеймен. Бары да мен айтагъан къуралланы алса ва магъа ишлеме пуршав этмесе, къалгъан затгъа мен разимен. Тюзюн айтса, гелгенли 5 айны узагъында мени ишим тюгюл къурум масъалалар булан машгъулман. Бизин бёлюкню дагъы ерлерде ёкъ янгылыгъы - мунда травматология ва нейрохирургия операциялар бирче этилежек.

- Неге?

- Гьали кёп автоавариялар бола. Шоланы натижасында адамны бир ери сынгъандан къайры, башмайы да хозгъала (сотрясение мозга), аркъасюегини грыжасы да чыгъа. Шо аврувланы бириси булан да адамны ари-бери элтме яхшы тюгюл. Мени травматолог къурдашым да булан шу бёлюкде бирче ишлеме токъташгъанбыз.

- Лап кёп къаршылашагъан диагноз къайсыдыр?

- Аркъасюекни грыжасы булан гелегенлер эпсиз кёп. Янгыз Дагъыстандан тюгюл, Мычыгъышдан, Ингушетиядан да аврувлар кёп геле. Мен Киевде ишлейгенде де шу уьчде республикадан гелгенлерден оьзюмню операцияларым учунгъу гьакъны тыш пачалыкълардан гелгенлерден йимик тюгюл, Украинада яшайгъанлардан йимик алагъан кюйде этдирген эдим. Мычыгъышлар ва ингушлар мени дагъы станлылардан артыкъ таныймы экен деп де эсиме геле.

- Бугюн сагъа Киевде йимик «британский стандартда» ишлемек учун не зат етишмей?

- Буссагьат башмайгъа, сколиозгъа операциялар этмек учун тийишли къураллар алынып битмеген. Касбучулар да етишмей. Муна мен тангала бек къыйын операция этме герекмен. Шолай операцияларда уьч хирург ортакъчылыкъ этме герек эди, мени буса бир ассистентден къайры кёмекчим ёкъ. Демек, магъа эки-уьч керенге къыйын болажакъ.

- Яхшы хирург, врач болмакъ учун не тарыкъ?

- Биринчилей, адам оьзюню касбусун сюйме тарыкъ. «Мен касбумну сюемен»,- деген булан болуп къалмай, бары да оюнг, гьакъылынг шогъар багъып, ишинге толу кюйде берилип, фанатик болмасанг, сен яхшы врач тюгюлсен. Мен бир-бирде иш ёлдашларымны арасында, масхара этип: «Нейрохирургну эки къатыны болма герек: биринчиси - касбусу, экинчиси - уьйдегиси», - деймен. Дагъы да, яхшы врач болмакъ учун яхшы билме, охума герек. «Мен вузну битгенмен», - деп турма ярамай, гьар гюн охуп, дюньядагъы бары да медицина янгылыкъланы билме герек. Къыйналмаса, уьстюнлюк гелмей.

Уьстюнлюк гелгени нечик билине деп сорав болса, аврувлар сени ахтарып гелегенинден, олар оьзлеге сен операция этгенни сюегенинден билине. Европада аврувлар оьзлени ахтармайгъан врачланы ишде узакъ сакъламай. Онда ишни сан янына ва санавуна бирче къарала. Йылда 100 операция этген адам яхшы хирург деп гьисап этиле ва ону старший хирург этип белгилей. Киевде ишлейгенде мени бир йылгъа Европаны пачалыкъларына стажировкагъа йиберген эди. Мен о пачалыкъланы клиникаларында янгы зат гёрмедим. Бары да ерде - шо бир «британский стандарт». Врач, къарт болуп, авруп яда эринчек болуп, осал ишлеме башласа, ону узакъ сакъламай, тез ишден тайдыра. Шолай янашыв врачлагъа бакъгъан якъда рагьмусузлукъ йимик гёрюне буса да ярай, амма аврувлагъа, клиентлеге бакъгъан якъда рагьмулукъ, абур этив бола. Шо саялы онда ишине немкъорай янашагъанлар болмай. Конкуренцияны шо яхшы яны да бар.

- Магьамматрасул, сен медицинада да, яшавда да янгылыкъланы, оьр технологияланы къолламакъны янысан. Дагъыстанда шо янгылыкъланы ёл алагъан кюю нечикдир?

- Бизде гьали де пачалыкъ медицинаны тармакълары эсги кюйде ишлейлер. Москвадан йиберилеген бир-бир медицина аппаратланы къоллап болмайгъан ерлер де бар. Дагъыстанда бир-бир баш врачлар бюджетни акъчасын оьзленики йимик гёре. Больницалар тийишли къураллар, алатлар булан таъмин этилмей. Гьатта операционный залларда да бары да тийишли къураллар етишмей.

- Уьстевюне, пачалыкъны больницаларында бары да зат тегин деп айта буса да, кёбюсю гезиклерде шолай тюгюл чю.

- Ону ким билмей? Бир-бир операциялагъа шо больницаларда бизинкинден артыкъ акъча да алалар. О чу англашына, тек олар шо акъчаны уьстюнден оьзлеге янгы тарыкъ-герек алатланы да алмайлар чы.

- Медицинаны гележегини гьакъында не ойлашасан? Бугюн яшлар медицина вузлагъа тюшеген кюйлени де, олар охуйгъан кюйлени де билебиз. Бир-бир гьалиги врачланы алдына барма да къоркъунчлу.

- Мен де битдим Магьачкъаладагъы медакадемияны. Бир билим де алмай битген студентлер кёп эди. Олардан нечик врачлар болажакъны барыбыз да билебиз. Тек охуйгъанлар да бар эди, аз буса да. Бизин академияны бек бай библиотекасы бар. Охума сюегенлер, оьзбашына охуп, терен билим алып бола. Врачны касбусун гьакъ юрекден сюегенлер шолай этме де эте эди. Бай аталары акъча берип охутагъан къызланы кёплери арив кюйде бай ерлеге эрге барса, сонг врач болуп ишлеме де ишлемейлер. Ишлесе де, билмейген врачланы уьстюне гелегенлер аз бола. Пачалыкъныки тюгюл клиникалагъа буса олайланы алма да алмайлар.

Бары да зат школадагъы билим беривден башланма герек. Россияда медицина да, билим берив де гьавайын. Мен, мисал учун, яшлар школада охуйгъаны учун гьакъ тёлей буса яхшы эди деп ойлашаман. Гьавайын, тегин яда учуз затны адамлар хадирин билмей.

- Къумукъларда «Учуз этни йилиги татымас» деп де шолайгъа айтгъандыр. Тек олай этсе, яшларын школагъа берегенлер кемижек чи.

- Сюймейгенлер гьали де йибермейлер яшларын. Яхшы охуйгъанланы бара-бара жыйып, айры бир клас этме де ярай. Яшлары осал да охуп, акъчасы да гетип башлагъанда, ата-аналар олар яхшы охусун учун ёллар излеме башлажакъ.

Медицина буса булай да аста-аста пачалыкъны гьисабындан тайып, гьакгъа ишлейген къайдагъа чыгъып тура.

- Магьамматрасул, сени лап уллу умутунг недир?

- Мени уллу умутларымны аслусу - Дагъыстанда спонсорланы кёмеги булан айры нейрохирургия клиника ачмакъ. Шонда, аврувланы гьалына-кююне гёре, учуз багьадан операциялар этмек. Аркъасюекде тюрлю-тюрлю аврувлары булангъы адамлар гюн сайын арта. Мен шоланы барына да енгиллик берип, къолай этме болсам, оьзюмню насипли адамгъа санар эдим.

- Воллагь, Магьамматрасул, нече де асил ва адилли муратлар тутгъансан юрегинге. Шо муратлагъа етмеге сагъа савлукъ да, чыдамлыкъ да, насип де ёрайман.

- Баракалла.


«Ёлдаш/Времена», 10-08-2012

Размещено: 15.08.2012 | Просмотров: 2596 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.