Кумыкский мир

Культура, история, современность

Къумукъ театрны къагьруманы

РСФСР-ни халкъ артисти Алим Къурумовну 100 йыллыгъына

Алим Къурумов булан мени биринчилей композитор Наби Садыкъович Дагьиров таныш этди.

1956—1957-нчи охув йылны ахырында Дагъыстан пачалыкъ университети ачылмагъа герек эди. Университетни ачылывуна багъышлангъан конкурсда мен язгъан текстге конкурсну комиссиясыны таклифине гёре композитор Наби Дагьиров музыка язды.

Репетицияны Дагъыстан Республиканы филармониясыны дирижёру Михаил Давыдович Кац Къумукъ театрны залында оьтгере эди. Институтдагъы орус адабиятны кафедрасыны заведующийи Борис Соломонович Фарбер мени чакъырып: «Лекциялагъа барма, репетициягъа барып къара. Балики, сёзлени алышдырмагъа герекдир», - деп, мени театргъа йиберди.

Театрда Наби Садыкъович бир эргиши булан лакъыр эте туруп къаршы болду. Мени де таныш этди. «Алим Къурумовман», - деди эргиши. Алим Къурумов къырыйыбыздан тайгъанда, Наби Садыкъович: «Алим Къурумовгъа театрны къагьруманы деп айталар», — деди.

Алим Къурумов 1912-нчи йылда Орлов областны Кромы деген юртунда тувгъан. Ону атасы Салимхан Терский областны Хасавюрт округуну Байрамавул юртунда тувгъан. Алим Къурумовну Кромы шагьарда тувмакълыгъыны маънасын айтмагъа сюемен.

Салимхан жагьил заманында мычыгъышлы абрек Зелимхангъа къатнап айлангъаны саялы, пача гьукуматны гьакимлери ону туснакъгъа Сибирге йиберелер. Туснакъ болжалы битгенде де, Салимхан ата юртуна къайтмай. Айлана-айлана туруп, ол Ясная Поляна деген ерге гелип къала. Бир гезик Салимхан къыдырагъанда, шо гиччи шагьарда оьзюню мюлкюнде яшайгъан уллу рус язывчу Лев Николаевич Толстойгъа ёлугъа. Жагьил, юрюшю енгил, жыйнакълы улан Лев Толстойну тергевюн тарта. Къысгъа лакъырдан сонг, иш излейген Салимханны оьзюню орманлыгъына къаравулчу этип сала.

Салимханны ат ойнатып, тюз тюбек уруп билегени язывчу Лев Толстойну кепине геле. Лев Толстой къыдыра чыгъа буса да, Салимханны алып чыгъа болгъан.

Салимхан Ясная Полянада яшайгъанда, хоншуда турагъан Александра деген къыз булан таныш бола ва ону сююп къала. Къыз да Салимханны сюегенин билдире.

Шо заман Лев Толстой, Къуранны да ва христианланы Инжилин де арагъа салып, эки сюйгенге гебин къыя. Бир йылдан Салимхангъа ва Александрагъа улан тува. Салимхан улангъа Алим деп, Александра буса яшгъа Володя деп ат кьоя.

1910-нчу йылда Лев Толстой гечине. Лев Толстой гечинген сонг, агьлюсюн де алып, Салимхан Кромы дейген шагьаргъа гёче.

Салимхан Октябрь инкъылапдан сонг ватандаш давларда совет гьукуматны якълап кёп чалыша. Амма 1921-нчи йыл хапарсыздан авруй. Шо заман ана топуракъ тартып, агьлюсюн де алып, ата юрту Байрамавулгъа къайта.

Салимхан Къурумов бир гесек Байрамавул юртда юрт советни председатели болуп ишлей. Уланъяшы Алим, юртдагъы яшлар булан ойнай туруп, къумукъча сёйлеме де уьйрене.

Агьлюде яшлар уьч болгъанда, Салимхан оланы охутмакъ учун Хасавюрт шагьаргъа гёче. 1928-нчи йыл Алим Къурумов, Хасавюртда еттинчи класны битдирип, Магьачкъала шагьардагъы уьч йыллыкъ театр техникумну эки йылдан битдире. Сонг Буйнакск шагьардагъы актёрлар гьазирлейген театр студияда охувун узата. Тапшурулгъан ролланы яхшы ойнап бажарагъаны саялы, 1930-нчу йыл ону Къумукъ театргъа алалар.

Алим Къурумовгъа театрда уллу роллар тапшурула. Ол Бакюден гелген режиссёр Мемсун Степани гьазирлеген «Гьинд къызы» деген пьесада ингилис офицер Томсонну ролюн оьр даражада ойнап, къаравчуланы гёнгюн ала.

фото
Къумукъ театрны режиссёрларыны коллегиясыны жыйыны.
(Солдан онггъа) А. Къурумов, А. Къурбанов, Гь. Рустамов ва С. Жетере.
1959 йыл.

1931-нчи йылда Ростов шагьарда Темиркъазыкъ Кавказны драма театрларыны сагьна яратывчулугъуна къарала. Къумукъ театрны коллективи «Къызыл Байракъ» деген драма спектаклни гёрсете. Шо спектаклде Алим Къурумов бай атаны уланыны ролюн таъсирли ойнай. Ростовдагьы къаравларда Къумукъ театр биринчи ерни ала. Шондан сонг Алим Къурумов ингилис драматург В.Шекспирни, француз драматург Ж.Мольерни пьесаларындагъы Ромеону, Фердинандны ролларын ойнай.

Къумукъ театр 1933-нчю йылдан 1943-нчю йыл болгъунча Буйнакск шагьарда къала. Буйнакск шагьарда биринчилей болуп Алимпаша Салаватовну «Къызыл партизанлар» деген пьесасы сагьнада ойнала. Алим Къурумов контрреволюциячы офицер Абдулмажитни ролюн ойнай. Барият Муратова буса оьзден къыз Къыстаманны ролюн ойнай. Пагьмулу актёрлар Алим ва Барият яратгъан келпетлер къаравчуланы гёнгюн ача.

Давну къыйынлы 1943-нчю йылында Къумукъ театр Буйнакск шагьардан Магьачкъала шагьаргъа гёчгенде, Аткъай Гьажаматовну «Ансар» деген пьесасы сагьнада ойнала. Бу пьесадагъы Сталинни ролюн Алим Къурумов ойнай.

Шо йылларда Москвадан Магьачкъалагъа гёчген Ермоловну атындагъы театрны баш режиссёру Къумукъ театрны коллективини гьюнерине къарамакъ учун Мольерни «Скапенни пышдырыкълары» деген пьесасын Къумукъ театргъа таклиф эте. Къумукъ театрны актёрлары бу пьесаны сагьнада ойнайлар. Уьстевюне, Аткъай Гьажаматовну «Ансар» деген пьесасыны гесегин де пагьмулу режиссёргъа гёрсетелер.

«Сен пагьмулу актёр экенсен, сени оюнунг мени инандырды», - дей режиссёр Хмелев. Узакъ къалмай Алим Къурумовгъа «Дагъыстанны халкъ артисти» деген ат бериле.

Алим Къурумов «Айгъази» деген Алимпаша Салаватовну пьесасына гёре салынгъан спектаклде Айгъазини ролюн 18 йыл ойнай.

1960-нчы йылда Къумукъ театр Москвагъа декадагъа бара. Декадада ойнагъан Алимни роллары саялы огъар «РСФСР-ни халкъ артисти» деген абурлу ат бериле.

Ол Къумукъ театрны сагьнасында къыркъ йыл чалыша ва къаравчуланы разилигин алып, унутулмас келпетлер яратып, пагьмулу актёр гьисапда халкъны эсинде къала.


«Ёлдаш», 29-06-2012

Размещено: 04.07.2012 | Просмотров: 2500 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.