Кумыкский мир

Культура, история, современность

Израилде – къумукъ Амай, Яхсайда...

(Ёлугъув)

«”Яхсай вальс” – Георгий Исмаковну кюю, Расул Къойтемировну сёзлери, йырлай...» Къумукъ радиодан бу йырны эшитген эсли наслубузну гьарисини эси де, ою да бир тюрлю агьвалат булан, шатлы мюгьлет булан байлавлу экенине шеклигим ёкъ. Оьтген асруну 70-нчи йылларында бу йыр кёплени къувандыргъан, ругьландыргъан. Яхсайда тувгъан ва оьсген Георгий (Завлу) Исмаковну биз композитор гьисапда, Дагъыстанны маданиятыны ат къазангъан къуллукъчусу гьисапда таный бусакъ да, ону агъасы Садыкъ Исмаков (уллатасыны аты къоюлгъангъа огъар Амай деп айтгъан, шо ат булан ол кёплеге танывлу) къумукъ макъамланы, йырланы, такъмакъланы оьтесиз уста кюйде йырлай буса да, радиодан ону йырлары берилмеген. Ол хыйлыдан берли Израилде яшай. Гьар йыл дегенлей Дагъыстангъа геле, къумукъ халкъны, тувуп оьсген ери Яхсайны унутма болмай, сагъына. Май айны ахырында Амай редакцияда къонакълыкъда болду, коллектив булан ёлугъуп лакъыр да этди, аргъан, агъачкъомуз согъуп йыбав да берди. Огъар гьали 87 йыл бола, савлукъ булан узакъ йыллар яшама Аллагь насип этсин.

Саламлашып, сорашып битген сонг бизин къуллукъчулар огъар гьариси соравлар берип йиберди.

– Онда баргъан кююгюзню, ашав-яшав нечикни айтсагъыз...

– Нечик болажакъ эди, вокзалда къаршылай сени, бир жумагъа аш-сувгъа къолунга акъча да бере. Паспортну берип битген сонг пенсия да гёрсете. Мен мундагъы пенсиямны да аламан, ондагъын да. Оланы акъчасы булан айгъа 5 минг 200 манат аламан. Базаргъа барсанг эки юз манат алып, бир жумагъа болагъан ашамлыкъ алып гелесен. Айгъа сегиз юз манат бола не ашай бусанг да. 30 манат этни килосу, эки манат ярым картоп, шолай согъан... ашамлыкъдан къыйынлыкъ ёкъ, сагъыныв къыйнай, ностальгия... къанъявгъур, сагъыныв...

– Нечик гетип къалдыгъыз дагъы, биздеги бирче къатнашып тургъан бары да жугьут агьлюлер? Мунда, Яхсайда тувгъансыз, яшагъансыз, неге гетип къалдыгъыз?

– Мени етти атам Яхсайда тувгъан, тюп-тамуру – Яхсайдан. Мен чи нечик де онда тувгъанман. Эсги Яхсайдан берли тамурубуз геле, сонг чыкъгъанбыз бу якъгъа. Не деп айтайым, инишим, амалгъа геле туруп, адам Ватанындан айрылып гетерми? Дёрт уьйлюк секциям бар эди горисполком берген, Яхсайдан чакъыргъан эдилер дом культурада ишле деп. Гетгенимни себеби де, яшланы къоймай эди яшавлукъ этме шагьаргъа гёчюп гелген адамлар. Гетдик дазу ачылгъан сонг. Гьар йыл дегенлей гелемен Ватаныма, сагъынып.

– Къайсы шагьарында яшайсыз, мундан гетгенлер кёпмю?

– Мен Тель-Авивде яшайман. Дагъыстандан гетгенлер 70 минг бар.

– Бир-бирине къатнашамы, ёлугъагъан, жыйылагъан ерлери, гюнлери бармы?

– Яхшылыкъгъа да геле, къыйыны буса да къатнайлар, шо янындан нечакъы да яхшы, байлавлукъ бар. Тек заман ёкъ. Яшавлукъ этебиз деп халкъ чабывулда, жанталашыв, акъча талашыв... Социальный работниклени къурумунда клуб бар къартлар учун. Къартлар гьар гюн барып шагьмат ойнай, шешбеш ойнай, гюню ялкъывлу оьтмесин учун гьаракат эте. Кёмек тарыкъ болса, шо къурум кёмек де эте. Мен де бир нече керен шо клубда аргъан согъуп къарт къатынланы бийитгенмен. Дюньяда музыканы сюймейген адам ёкъ.

– Тыш пачалыкълагъа барагъанлар оланы тилин, тарихин, культурасын билме тарыкъ деп талап салына, шо гертими?

– Баргъанлагъа оланы тилин уьйретме къарайлар. Оланы гьар къурумунда орус тилни билеген бир къуллукъчу бола. Мени йимик уллу адамгъа тилни билме, озокъда, къыйын. Базаргъа, тюкенге бара бусакъ амал этебиз, тарыкъ-герекни айтып болабыз. Тек оьзлени тилин олар уьйренме болагъанлагъа, жагьиллеге уьйрете. Онча заман яшагъан сонг биз, къартлар да, оланы тилинде оьз амалыбызны этип болабыз. Гёзлеримни бири гёрмей, бири 30 процентге гёре, олар операция этип кёмек этмеген буса, шо да гете эди «гьажгъа».

– Ерли халкъ нечик янаша мундан баргъанлагъа, сюеми яда къаш тюеми?

– Бир зат айтайым сизге, къайсы мишик, ит сюе оьзюню Ватанына гиргенни? Бир заманда да сюймеген. Олар да сюймей эди, Гьукумат бар чы. Мен онда баргъаным 4 йыллар гетген. Поликлиникагъа бардым. Бир башлап телефон сёйлеп, карточкангны номерин айтасан. Баргъанман, гезиксиз оьтюп тура, мен де эретуруп тураман, башгъалагъа къарай. Орусча сёйлеймен, карточкамны гёрсетемен, тил билмейсен деп къулакъасмай. Гьакимине етишди. Ол къуллугъумну кютме герекли къатынгъа бир гьал салды, йылады, ишден тайдырма аз къалдылар... магъа гечмекни тиледи... Янашыв яхшы нечакъы да.

– Оланы сайлавларында ортакъчылыкъ этемисиз?

– Озокъда, этебиз. Россияны сайлавларында да этебиз. Израилде Путинге тавуш бергенлер кёп болду. Менде оланы паспорту да бар, Россияны паспорту да бар. Эки де пачалыкъны сайлавларында ортакъчылыкъ этме боламан.

– Инигиз Георгий согъуп йырлай эди «Амбарцум яйла» деген йырны. Болгъан кююн де айтып, йырласагъыз арив болажакъ эди.

– Мен уьйретген эдим огъар шо йырны. Воллагь айтайым...

фотоЯхсайлылар – Къайтукъа, Гёкша, Абдурагьман, гюнагьларындан Аллагь гечсин оланы, яхшы адамлар эди, бири гамиш, экиси сыйыр алып, Къызлар базаргъа гьайдап бара. Арив сатыву да бола буланы. Киселерине акъчаны да тыгъып къайтып геле. Къайтукъа ичкини, йыбавну сюеген адам эди. Шунда аш да хабып, бираз затлар да ичип гетейик дей. Олтура булар. Аргъан согъагъан эрмени болгъан. Ашай, ичелер, баягъы, къаркъара къыза. Чыгъар – ташла акъчаны аргъанчыгъа, ич чагъырны, гьаракъыны, гёдекдей болуп, акъчасын да битдирип къайтып гелелер.

Эртен Къайтукъаны къатыны къычыра:

– Гьей, таман юхлагъанынг, пияниске, къайда о акъча, бер, базаргъа бараман,– дей.

– Гёкшагъа барып айт, онда бары да акъча,– дей ол.

– Не акъча,– дей башы авруйгъан Гёкша да. – Абдурагьмангъа бар, ол жыйгъан бары да акъчаны.

– Абдурагьман, сенде деп айта акъча, Гёкшалагъа баргъан эдим, бер акъчаны,– дей.

– Не акъчадыр о, бар эрингден ал, мен жыяман деп бары да акъчаны алып гетген,– дей ол да.

Къатын бар затны англай. Къагьарланып, чаба – бирине уруша, чаба – бирдагъысына сёгюше... Артда да Къайтукъа къатынына:

– Инишим, – деп айта,– шо акъча не болгъанны аргъан сокъгъан эрмениден сора дагъы не бола,– деп сёзню битдирген.

This video requires the free Flash plugin.

– Тиштайпалагъа тийдирип айтдыгъыз сиз сарынлар... хатиригизни къалдыргъанмы?

– Ва, уьюнг йыгъылмагъыр адамы, тиштайпасыз ким яшап бола бу дюньяда, ол тюгюлмю бар затны этеген де, яратагъан да, Аллагьутаала ярата оьзюню къудраты булан, тек тиштайпаны кёмеги булан. Бир де хатиримни къалдырмагъан. Мен сени сюемен, гюемен деп айтылагъан шолай адатдыр, бырынгъыдан берли...

– Мунда, Къумукъ театрда оьзюгюзню концертигизни этсегиз ярамаймы?

фото– Янгыз терек бав болмас, мен харс ургъан булан той болмас. Биргине-бир къомузну согъуп концерт этип болмас. Якъламакъ учун концертге герек он-он беш адам сама, номерлер гёрсетме герек... Мунда яшайгъанда, Хасавюртда нече де концертлер этгенмен. Училищени битдиргенде школада ишледим беш йыл. Сонг торговый техникумну битдирдим. Башлап, атам армиягъа гетме ювукъ болгъанда магъа 15 йыл бола эди, тракторда ишледим 10 йыл, МТС-де. Колхозлагъа юрюгенмен концертлер булан. Бизин гьаракатыбызны гьакъында кёп керенлер газетлерде, журналларда да язылды, о заман... Гьали? Гьали Израилде кимге тарыкъ мен согъагъан йырлар да, макъамлар да... диск яздырып мундагъы ювукъларыма йиберме де йибергенмен, онда кимге тарыкъ бу макъамлар, оларда къулагъы бар адам ёкъ...

Садыкъ Исмаков редакцияны къуллукъчулары берген соравларына жаваплар къайтара туруп, аралашдырып аргъан ва агъачкъомуз согъуп бырынгъы сарынланы, такъмакъланы да йырлады.

Ашамакъдыр-ичмекдир,
Ичген эсирегендир.
Эсириклер айтгъанны
Айыкълар гечегендир.

Теркеме сув – терен сув,
Терен сувгъа къонар къув.
Авзунг татли, тилинг бал,
Авуз сёзюнг – шербет сув.

Юрегинг юрегимде,
Тёшюнг – кёкюрегимде.
Аллагь маслагьат салсын
Янагъан юрегиме.

Ёлугъувну ахырында Амай бизин Израилге къонакълай чакъырды.

– Дёртев бирче гелсегиз чи гюч болур, экев гелсегиз, бир айны узагъы жаныгъыз не сюе, шо болажакъ, гелигиз къонакълай, – деди ол.

Эсделикге сурат да чыгъаргъан сонг, газетни баш редактору Камил Алиев савлай коллективни атындан къонакъгъа разилик билдирди ва эсделик савгъат тапшурду.

СУРАТЛАРДА: ёлугъувну вакътисинде.


«Ёлдаш/Времена», 08-06-2012

Размещено: 09.06.2012 | Просмотров: 3267 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.