Кумыкский мир

Культура, история, современность

иконка

Справочники

Адирне

экиге миндирип, чагъагъан окъ-жая (самострел).

Ажиз

гочсюз, осал, кёмексиз, амалсыз.

Айбалта

айгъа ошатылып этилген темири булангъы узун саплы давда къолланагъан балта (секира).

Алыс

йыракъ.

Анадаш

къызардаш; къардаш.

Арасей

Россия.

Арш

кёк.

Атолу

башлапгъы вакътилерде - бай, асил тухумлу, оьзден хасиятлы адам; заманлар. девюрлер оьтюп. ол ярлы болуп къала, тек шо оьр-оьзден хасиятларын сакълай.

Бадырамакъ

къурч юрекли, къоччакъ болмакъ.

Баяр (маяр)

бий, бек, бай.

Беснетмек

яхшы ашатып, кюр-оьсдюрмек.

Бётеке

чёллерде оьсеген халта, къылчыкълы оьсюмлюк (ковыль, будяк).

Бие

байтал.

Бийдаякъ

къумукъ авуз яратывчулугъунда эсгери-леген сигърулу къуш; халкъ хабарлагъа. сарынлагъа гёре, ону уясы булутларда бола болгъан.

Був

уллу къубагийик.

Булан

уллу къубагийик (лось).

Бурам

сувну, оьзенни ари янына чыгъармакъ учун этилген зат, геме, къайыкъ (паром).

Ванна (манна)

балыкъ тутагъан алат, четен.

Гери

сари,чанг сари.

Гюбе

болатдан этилген, адамны къаркъарасына дав савут батмасын деп гиеген гёлек йимик гийим (кольчуга).

Гюрен

гьайванланы салмакъ учун этилген чал (загон).

Дёнен

дёрт йыл чагъындагъы ат.

Дув (тув)

байракъ.

Ебе

югюрюк ат, аргъумакъ.

Зарбап

багьалы къумач, хара, зерли махмар (парча).

Инарал

генерал.

Инжи

багьалы таш (жемчуг).

Исхарла

къумач (сукно).

Ичкъынмакъ

бек къыйналмакъ, тарлыкъмакъ.

Кана

тавну гюн тиймейген бети, сырты

Къадагъа

гери урув, ихтияр бермемеклик (запрет).

Къаза

балагь, насипсизлик; оьлюм, ажжал.

Къазархы

окъ-жая (окъланы, ташланы атмакъ учун къолланагъан дав савут ("хазар огъу" буса ярай).

Къангалы

чабулгъан такътадан этилген (къапу).

Къаптал

эргишилер гиеген уьст опуракъ (чекмень, кафтан).

Къаргъанакъ

арив ийисли, чертлевюк емиши булангъы, ине япыракълы уьлкю, бёлек (можжевельник).

Къозалакъ

арба.

Къор бомакъ

ер болмакъ, шай болмакъ.

Къунан

уьч йыл чагъындагъы ат.

Къысмач

къазакъ йырларда: адамны къаркъарасын, санларын къысып, жаза бермек учун, къыйнамакъ учун этилген алат.

Магьи

пил сюеги.

Мажар

окъ, тюбек, тапанча; арба.

Олжа

бырынгъы маънасы: есир, давда тюшген пай (трофей); къумукъ тилде "къатын" деген маънагъа гёчген.

Орда

къумукъ йырларда: уьй-эшик, отав, уьягьлю.

Сабу

ашлыкъ оьлчейген оьлчев, 30-35 кило тарта.

Сагь

ашлыкъ оьлчейген оьлчев, эки кило ярымгъа ювукъ тарта.

Садакъ

окъ-жая салмакъ учун этилген янчыкъ къутукъ (колчан).

Сал

сувда юзмек учун къолланагъан зат (плот).

Сала

оьзденлени оьр тайпасы.

Сансыз

санавсуз, кёп.

Сарай

къумукъ фольклорда: къала, уллу уьй, имарат.

Сюнгю

бырынгъы заманларда атлы асгерни дав савутуну бир тюрлюсю: итти учу булангъы таякъ (копьё).

Тарлан къуш

къыргъый тайпадагъы къайыр къуш (канюк-курганник).

Таштюлюк (таштёлек)

тав къыргъыйланы бир тайпасы.

Тебинги

терлик; атлыны аякъгийими, балакълары батмасын учун атны ерини тюбюне салынагъан тери.

Тёре

оьр, асил тухумдагъы адам: айыплылыкъны-айыпсызлыкъны токъташдырыв, дуван этив (суд).

Тобургъу

ийисли уллу чечеклери булангъы халта (таволга).

Тулан

беш йыллыкъ ат; маралны бир тайпасы.

Тулланмакъ

оьлген гишини къатыны тююнюп йыламакъ.

Тунг

къарангы гече.

Хас (хаз)

багьалы кёрпе.

Хатарлы (окъ, къол...)

къоркъунчлу, балагь гелтиреген.

Худай

Аллагь, Тенгири.

Шамланмакъ

къазапланмакъ. къарсаламакъ. ачувланмакъ.

Эрк

эркинлик, азатлыкъ.

Юла

яраны япмакъ учун салынагъан зат (мамукъ, къумач - тампон).

Юмуш

къуллукъчу

Ябу

осал ат (кляча).

Ялманлы (авлакъ)

от битген (авлакъ).

Янчыкъ

от-гюлле салагъан дорба, къутукъ йимик зат.

Ярдым

кёмек.

Яртмалы таш

узунсув, дёгерек, тегиш ва бек къатты таш.

Ясав

савутлангъан, дав этеген адам.

Ясавул

душман, чапгъын этивчю, елевчю.

Яссы

генг, уллу, мол, эркин.

Словарь устаревших слов, употребляемых в кумыкском фольклоре