Кумыкский мир

Культура, история, современность

Мавлет Тулпаров: «Дагъыстанда герти рус театр бар экен дедилер»

Калугада болгъан етти гюнню узагъында гьар гюн эки спектакль гёрсетиле эди. Шагьарда айланагъанда, афишаларда бизин театрны репертуары илинген ерде актёрларыбыз токътай. Шагьарлылар афишагъа къарап сёйлейген лакъырны айталар: «Слушай, Чехов, Островский, Гоголь, дагестанский театр, как они будут играть нашу русскую классику, надо посмотреть», – деп тамаша болалар дей. Оьзлерден къайры рус классиканы салып да, ойнап да башгъалар болмай деп ойлашгъандыр. Башлап олар бизин къонакълар йимик арив къабул этдилер. Ахырында, финалда буса, спектакллеге де къарагъан сонг: «Настоящий русский театр, русская классика в Дагестане», – деп багьа бердилер. Рус классика булан ишлемейгенибиз хыйлы бола деп, эки-уьч спектакль салмагъа оьзлеге мени де чакъырдылар. Бу ерде мен бизге уллу автобус да берип, етти гюнню узагъында къуллукъларыбызны кютюп турма кёмек этген «Махачкала трансгаз» бирлешивню генеральный директору Керим Басирович Гьюсейновгъа коллективни атындан разилигимни билдирме сюемен. Ким де этеген къуллукъ тюгюл. Бир де тилевюбюзню гери урмагъан. Баракалла болсун оьзюне.

– Бу йыл сиз кёп гастроллагъа бардыгъыз...

– Бу йыл йимик бир де болмагъандыр, 7 регионгъа барылды, тюз айтасан. Харьковгъа бардыкъ, гьура къычырып къаршылады. Македониягъа, Европа фестивальгъа бардыкъ, Гран-При алдыкъ, Болгариягъа бардыкъ, эки номинацияда савгъатлар «Яхшы режиссёр» ва «Яхшы эргиши роль», Москвада Малый театрны сагьнасында ойнадыкъ. Театрны баш режиссёруну заместители Валерий Васильевич Подгородинский, жюрини председатели биз ойнагъан сонг булай деди: «Биз билебиз, регионларда, Питерде, Москвада ким нечик ойнайгъанны. Айрокъда рус классиканы. Бугюнге лап да яхшы ойнайгъан труппа – Магьачкъаланы Рус театры. Шулай ойнама тарыкъ, уьйренигиз», – деди ол.

– Чехов тергевден таймай...сени диплом ишинг де огъар багъышлангъан эди чи, неге, не себеп бар? – деп баш редактор Камил Алиев сорав бере.

– Тюз айтасан, диплом ишимни Чеховну пьесасына гёре салгъан эдим, унутмагъансыз. Герти, Чехов кёп салына, айрокъда Японияда. Гьали биз Калугагъа барагъанда да ондан сорадылар не алып гелегенибизни. Чеховну айтгъанда, ону къойсагъыз да ярай, бизде Чеховгъа гелмейлер, Островскийге геле, Гогольгъа «так себе» деген эдилер. Буса да алып бардыкъ. Чехов булан ачма да ачдыкъ. «Гьура», деп харс уруп къабул этдилер... къайтарып, къайтарып актёрланы сагьнагъа чакъыра эди. Гёремисиз, нечик къабул эте деймен, ону нечик салагъандан ва ойнайгъандан гьасил бола деймен. Къаравчуланы сесленивюне, къабул этген кююне оьзлер де тамаша болдулар. Оланы режиссёрлары айтагъан кюйде, Чехов ялкъывлу, охуйгъанда да ялкъывлу, инживлю охуйсан дей. Бир де ялкъывлу тюгюл, ону пьесаларыны игитлерини ич дюньясы гючлю Шекспирники йимик, шону гёрсетип бажарма герек. Чехов бизин Шекспирибиз. Шекспирни гьислери ачыкъ, гёрюнюп тура, ачыкъ кюйде къаравчуну гьисин, оюн елей, ала-пелекет сала..., Чеховнуки буса ябыкъ, ичинден къайнап-къайнап тура да, сонг бирден къаравчуну бютюнлей елеп алып къоя..., муну игитлери актёрлагъа касбу пагьмусун оьсдюрме, келпетни яратма бек кёмек эте. Чеховну пагьмусуну бирдагъы бир аслу яны, онда, адамгъа бакъгъан якъда оьтесиз гючлю сююв бар. Охуйгъанда эсинге геле, оьзюню игитлерин ол къызгъанмай, аямай, сёгюп ярахсыз этегенде йимик... Тек шону ол уланына ата йимик айта. Гьайсыз айтмай, магъа не авара муну тарбиясы деген кюйде айтмай. Атасы уланына талаплы янашагъанда йимик, ону кемчиликлери болгъанны сюймей, къызгъанмай уруша, шо кемчиликлер тайсын учун яман, хатирсиз сёйлеме де гьазир.

Чехов – инче гьисли автор. Островский буса ачыкъ, муну ич сыры, яшыртгъын сыры ёкъ текстинде, бар зат англашыла, бу бай, бу ярлы, бу акъчаны сюе... Калугалыланы, Чеховну гелтирмегиз дегенин мен англайман. Чехов оьр культурасы булангъы пачалыкъларда, Питерде, Москвада салына. Калуга йимик провинцияда ону англама къыйын. Чеховну бир англасанг, ол сени дагъы йибермей. Студент заманларымдан берли ол мени де йибермей. «Вишневый садны» алайыкъ. Гьали бу спектаклден янгы, гьалиги заманны спектакли ёкъ...

– Къумукъ театрны сагьнасында салынгъанмы шо?

– Диплом ишим гьисапда мен салгъан эдим. Лап шо вакъти Чеховну ватаны Таганрогда ону юбилейине багъышланып уллу фестиваль оьтгерилди. Алып бардыкъ. 15 театрдан биринчи уьч ерни алгъанлар Сахалинге, бютюнсоюз фестивальгъа бара эди. Жюриде чеховедлер, Кембридж университетни профессору Флейминг, белгили критик, драматургияны аллагьы, жюрини председатели Локшин..., белгиленди алдынлы ерлер; МХАТ, ДДТ ва уьчюнчю ер Магьачкъала, бизге тюшдю. 90-нчы йыллар, манат кепекге айланып, барылмай къалды.

– Европаны «сыртын» ерге тийдирген кюйню айт чы, нечик бардыгъыз?

– Бизге, Магьачкъалагъа, Европада аты белгили театровед, немис къатын гелген эди. Биз салгъан моноспектаклге Гогольну «Записки сумасшедшего» къарагъан сонг ол бек ушатып: «Муну Европагъа чыгъарма тарыкъ», – деди. Шолайлыкъда биз бу йыл Македониягъа бардыкъ. Битово деген шагьар Европаны маданият центры гьисаплана. Лондондан королевский театр, Италиядан Милан театр, Греция, Прибалтика... 16 коллектив бар. Лондонну, Миланны театрлары болгъан сонг, бизге савгъатлы ерден пайда ёкъ деп ойлайбыз, Риганы театры да гючлю. Бизин чакъыргъан театроведге, бизге умут бармы деп сорап къарадым. «Не думаю, – дей ол. – Европа оьлчевде фестивальгъа гелгенигиз учун да сююнюп къалыгъыз».

Баш рольну ойнайгъан Имам Акавутдиновгъа да айтмайман огъар сорагъанымны. «Биз утма герекбиз. Бизин ата-бабаларыбыз да ута гелген. Биз тюрк къавумларбыз, уьстюнлюк бизде болма герек», – деп гёнгюн алып юрюймен. Ойнама гезигибиз гелди. Тергевюм, къулагъым залда, къаравчуларда... сагьна таъсир этеген кюйге къарайман, харс уралар, разилигин билдирелер, яхшы бара... Гьасили, ойнап битди. Гючлю харс урувлар булан къаршылады. Къайдандыр, Магьачкъала, не ердедир, къайдан гелген? Соравлар юрюле. Англатма къарайман, Дагъыстан, Кавказ, Россия... Биз дюнья шарыны не еринде бусакъ да, гьеч билегени ёкъ, инбашларын къыса, эшитмегенбиз дей. Сёйлей туруп нечик де Анжи авзумдан чыгъып гетди. «Анжи, Анжи» деп гётере алып йибердилер... Роберто Карлос, Это’О билебиз, билебиз болуп гетди... Футболну уллу фанатлары болгъан экен. Гьариси таныш бола гелип яныбызгъа.

Жюри гетди гьакълашма. Къачан айтар гьасиллерин, къарагъанбыз, шагьардан айланабыз... не болур, къайсы ер тюшер?... Ахшам шатлы жыйында билдирме герек, кимге тюше савгъат... Ахшам болгъанча да чыдап болмай тапдым бизин театроведни. Ол жюрини ишинде ортакъчылыкъ эте. «Гран-При сизде!» – деп мени адашдырып къойду. Экинчи, уьчюнчю ерлеге яшыртгъын умутум бар эди. Тек оьр савгъатны алмакъ! Имам Европаны сагьнасында савгъатны да тутуп, къолларын оьрге гётерип чыкъгъан сурат бары да газетлени бетлеринде, Интернетде эди.

Имам Акавутдинов. «Гран-При бизинки!»

– Къутлайбыз, гертиден де, уллу уьстюнлюк, ишигизге берилген яхшы багьа.

– Савболугъуз! Ондан сонг Болгарияда болгъан фестивальгъа бардыкъ. Мунда 18 театр бар эди. Эки номинацияда савгъат алдыкъ. «Яхшы режиссер» ва «Яхшы эргиши роль». Яхшы режиссёр – магъа, тюгюл бусам да, яхшы эргиши роль – Имам Акавутдиновгъа. Бир ерге де барып болмай эдик, Нафтабанк акъча бермеген буса. Баракалла болсун оьзлеге, коллективни атындан разилик билдиремен ёлбашчыларына.

– Мурат Аджи. Атилла. Не болуп тура?

– Драматург тапгъанман. Владимир Зуев. Охугъан сонг Владимир бек ушатды, автор булан бирче ишлеме рази болду. Муратны да, ону да табушдургъанман. Спектакль этип сагьнагъа салмакъ учун гьазирлежек.

– Мавлет, лакъырлашыв учун баракалла.

– Сиз де савболугъуз.

Язгъан Яраш БИЙДУЛЛАЕВ.


«Ёлдаш», 29-11-2012

Размещено: 03.12.2012 | Просмотров: 2863 | Комментарии: 1

Комментарии на facebook

 

Комментарии

zagir555 оставил комментарий 18.12.2012, 00:39
Comment
Вперед Мавлет Даниялович!!!
Загир Саримурзаев

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.