Кумыкский мир

Культура, история, современность

иконка

Макъалалар

Список публикаций

prev 1234 next

Тёбенжюнгютей ва тёбенжюнгютейлер

Юртну тарихинден гесеклер

Тарихчилер токъташдырагъангъа гёре, гьалиден 800-900 йыл алда Гьаркас тавну онча генг тюгюл бетсув майданында бир къумукъ юрт болгъан. Шо юртлулар оьзлер юртуна башлап "Чиртавюрт" дей болгъанлар.

Чингисханны черивлери шо юртну тюбюкъарадан дагъытгъан дейлер.

Шо къыргъынчы чапгъында сав къалгъанлары тавдан тёбен тюшюп гьалиги Паравул юртгъа ювукъдагъы "Исси булакълар" деген ерге гёчюп орунлашып, янгы юрт къургъан. Олар шо юртуна да "Байрам булакъ юрт" деп ат такъгъан болгъан...

Далее...

Размещено: 11.03.2009 | Просмотров: 2959 | Комментарии: 0

Хошгелдинг, "Алтын улан"!

Алавутдин Къарабудагъгент юртда яшайгъан Гьажи ва Умусайбат Гьажиевлени агьлюсюнде тувгъан. Школаны битдирген сонг, Хабаровск шагьарда асгер къуллугъун кютген. Онда ол физкультура институтда охуп билим ала. Ябушувну панкратион журасы булан машгъул болуп, дюньяны эки керен чемпиону бола, Россияны кубогун эки керен утгъан, Йыракъ Гюнтувушну эки керен чемпиону, Азияны кубогун, Хабаровск шагьарыны мэрини кубогун, Саха-Якъутияны кубогун утгъан, Японияда алты керен чемпион болгъан Алавутдин ГЬАЖИЕВ булан "Ёлдаш" газетни редакциясында ёлугъув оьтгерилип, къужурлу лакъырлашыв болду. Шо лакъырлашывну сизин тергевюгюзге беребиз.

Далее...

Размещено: 28.02.2009 | Просмотров: 2997 | Комментарии: 0

Атлары даимлешдирилди

Февраль айны 11-нде, Къарабудагъгентдеги ял алыв бавунда афгъан, олай да артдагъы йылларда юрюлген оьзге савутлу пелекетлени къурбанларына эсделик ачылыв булан оьрде эсгерилген тарх алданокъ белгиленди.

Шо агьвалатгъа байлавлу оьтгерилген жыйында янгыз афгъан, венгер, мычыгъыш дав гьаракатланы ортакъчылары тюгюл, районну гьакимлик къурумларыны вакиллери, тюрлю-тюрлю идараланы къуллукъчулары, чакъырылып гелген къонакълар, охувчу яшлар ортакъчылыкъ этдилер...

Далее...

Размещено: 28.02.2009 | Просмотров: 2553 | Комментарии: 0

Тангалагъа гьазирбизми?

К проблеме конфликта глобализации и национальной идентичности

Глобаллыкъгъа айлана барагъан дюньяда глобаллы хасиятлар, уьйренчикликлер яйыла. Бир-бир келпетлер, оьзлени артында гючлю якълавлу девлетлери барны себебинден, савлай дюньягъа яйылып, гьар-бир миллетге оьзюню пайын тийдирмей къоймай болмай. Къумукъ миллет оьзю о глобаллы келпетлер инг де бек чыгъагъан Авропа топуракъда ерлешгенге, къумукъланы оьз келпетин якълав, дюньяны елеп боран болуп гелеген Авропа келпетден, сакълав сиясаты бек гючлю болмагъа тарыкъ. "Оьзюн сакълав" деген не десегиз, "къаршылыкъ" деп жавап берер кёплер. Ва амма, гьалиги заманда глобаллыкъ токъталагъан зат тюгюлюн англамагьа герек. Олай болгъан сонг, къумукълагъа ва башгъа гиччи миллетлеге не къала? Къолун силлеп, болгъаны болар деп къоймакъмы?

В мире нарастают процессы глобализации. Такие ее аспекты, как демократизация, экономизация, информатизация, культурная стандартизация, универсализация системы ценностей и др., наталкиваются на национальную идентичность, т.е. на представления этносов о себе самих. Отменить глобализацию невозможно, но...

Далее...

Размещено: 06.02.2009 | Просмотров: 3108 | Комментарии: 0

Къарасувотар неге ёкъ болгъан?

Почему был ликвидирован Карасув-отар?

Хасавюрт районда гьалиден 64 йыл алда Къарасувотар деген къумукъ юрт болгьан. Терский областны юртларыны гьакъында 1890-нчы йыл берилген маълуматларда булай язывлар бар: "Къарасувотар юртда 55 абзар, 148 эргиши, 118 къатынгиши, 456 гьайван, 43 ат бар".

1944-нчю йылда Къарасувотар деген юрт ёкъ болуп къала. Нечик? Не себепден? Кимлер ёкъ этген?...

Далее...

Размещено: 09.11.2008 | Просмотров: 3348 | Комментарии: 0

Элибизде ятлар йимик яшайбыз...

Аташ Байрамов - Кахулай жамият советини вакили:
- Денгизлерден чи бизин айырды, гьали энни тавларыбызгъа гезик етишгенге ошай...

Далее...

Размещено: 25.05.2008 | Просмотров: 2879 | Комментарии: 0

Siyasat çolaqlıq

(Политическая инертность)

Qumuq milletni Rusiyadağı küyü quvun salıp qıçırağan yerge etişip gele tura. Bir yaqdan devlet özünü baş borçların kütmey, başğa yaqdan, xalq da xaparsızlıqda: ördegiler etse - bolacaq dep tura. Hukumat terbenmes, mıllet onu terbetmese.

Къумукъ миллетни Россиядагъы кюйю къувун салып къычырагъан ерге етишип геле тура. Бир якъдан девлет оьзюню баш борчларын кютмей, башгъа якъдан халк да хапарсызлыкъда: оьрдегилер этсе - болажак деп тура. Гьукумат тербенмес, миллет ону тербетмесе.

Далее...

Размещено: 09.04.2008 | Просмотров: 3034 | Комментарии: 0

Янгы яшав шартларда тюз ёл тапмакъ учун

"Тенглик" гьаракатны 7-нчи съездинден

Оьтген сонгугюн, март айны 29-нда, Магьачкъала шагьарны "Пирамида" деген концерт залында Къумукъ халкъ гьаракаты "Тенгликни" 7-нчи гетген йыл болма герек гезикли съезди оьтгерилди.

Съездге "Тенгликни" ерли къурумларындан сайлангъан вакиллер тийишли даражада гелмесе де, уллу зал халкъгъа тыгъылып толгъанлыкъ "Тенгликни" абурун, халкъгъа таъсири осал болмагъанны исбат этди.

Далее...

Размещено: 05.04.2008 | Просмотров: 2639 | Комментарии: 0

Яллыкъ билмей яшагъан адам

Чекист Бакиевни эсделигине

Бир гече бир тюш гёрдюм, тюшюмде бир тамаша иш гёрдюм деп башланагъан ёммакьланы уллулардан кёп эшитгенмен. Авруп азарханада ятагьанда, шолай бир тамаша тюш гёрюп, кёк ургъандай уянып гетдим. Тюшюмде пачалыкьны аманлыгъын сакьлайгьан камитетни Хасавюрт шагьар бёлюгюнде ишлеген кьурдашым, полковник Бакий Бакиевни гёрдюм. Ол магьа: "Барыгьыз да мени унутуп кьалдыгъыз", - деп хатиржан болду. Ол арабыздан гетгенли 20 йыл бола...

Далее...

Размещено: 03.03.2008 | Просмотров: 3434 | Комментарии: 0

Гёзюнге къарап, гёнгюнгню биле эди...

2007-чи йылны декабрь айыны 30-нда белгили режиссёр Зубайыл Хиясовгъа 70 йыл тамамланажакъ эди. Амма къысмат башгъача буюрду...

Тувгьан эрте-геч оьлегенни барыбыз да билебиз. Мунда къалгъан да ёкъ, къалажакъ да ёкъгьа да кёпден тюшюнгенбиз, амма Зубайылны гетивю юреклерибизни сувутду, жаныбызны инче тамурларын сызлатды. Эрте гетди... кёп-кёп элге-халкъгьа шабагьатлы муратларьша етишмейли гетди. Абзары-отаву чёгюлюп, дамдагьыры чыгьып гетди. Оьз ожагьында яллап-гююп гетди. Булай оьлюм Зубайылгьа ошамай эди. Ягьы сынып гетди, артында дертлер къоюп гетди...

Далее...

Размещено: 10.01.2008 | Просмотров: 3337 | Комментарии: 0

Эсден таймас эревюллюлерибиз

Къазиюрт ва къазиюртлулар

"Халкъны талагъанны юзю къара болур, гьайын этгенни абуру-сыйы артар", - дей эди бизин юртлу Алгьам Мустапаев. Ол кёп яшагьан, кёпню гёрген, давланы-шавланы от-ялынындан оьтген адам эди. Мен шо заманларда яш экениме гёре, ону къарсалап-янып, юреги авруп айтагъан сёзлерин таман чакъы англап битмей эдим. Бары да затны сонг англадым. "Халкъына намартланы юртун сатыв булан болур савдюгери", -дегенлей, Алгьам Мустапаев бизин ана топуракъланы, адамларыбызны къысматы булан тындырыкълы савдюгерчилик башлангьанны биле болгьан.

Шогьар да ол партияны обкомуну хас къарарына гёре тавлуланы тюзге гёчюрмеге урунгьанда, районну башчылары оьрдеги гьакимлеге ялынывну ёлун тутгьанны эслеген сонг тюшюнген. Тюзю, башлап шо терс политиканы тавлулар оьзлер де ушатмай эди. Гьатта къара къоркъув берип, гючден гёчюргенлерини бирлери гери къайтып да гетди. Буса да авадан пайы орунлашып къалды. Бизин якъны тарихи гьалы да бек алышынды, четимлешип тербеди. Мен шо гьакъда оьзюм гёргенлени, айтып эшитгенлеримни язып юрюймен. Гьали сизге шо язывларымдан бирэки маълуматланы аян этмеге сюемен.

Далее...

Размещено: 02.12.2007 | Просмотров: 3027 | Комментарии: 0

Атлыбоюн

Къумукъ юртну къысматы

Къумукъ халкъны артдагьы девюрлердеги тас этивлерини сиягьында Атлыбоюнну аты карталардан тайып, дёнюп гетгенлиги миллетибизни гележеги учун къатты къапас урув болуп токътады. Атлыбоюн эжелги заманлардан тутуп дазу сакълавчуланы, ёл къорувчуланы юрту деп гьисаплана эди. Ону айланасындагьы тав бетлени, оьзюнде нарат, эмен, чум тереклер оьсеген, арба да оьтюп болмасдай агьачлыкълар къуршай болгьан. Гьали чи тереги балта булан къырылгъан, аяз бетлери арекден де гёрюнеген, Нарат тёбе деп, янгыз аты къалгъан....

Далее...

Размещено: 29.10.2007 | Просмотров: 2954 | Комментарии: 0

Игитлеге тувмакъ бардыр, оьлмек ёкъ!

Гёкшамарал гюзню орта айыны биринчи гюню Къумукътюзню лап ортасында ерлешген алдынгъы Хумторкъали районну Къоркъмаскъала юртунда Жалалутдин Къоркъмасов тувгъанлы 130 йыл тамамлангъанлыкъгъа байлавлу болуп шатлы жыйын оьтгериле. Юртгьа гирип гелеген ердеги майданчада Жалалны эсделигини алдында хыйлы халкъ бар. Мунда тахшагьарлы къонакълар - белгили алимлер, язывчулар, жамият ва маданият тармакъны чалышывчулары, районну ва юртну тюрлю-тюрлю къурумларыны вакиллери, давну ва загьматны ветеранлары ортакъчылыкъ эте. Майданча ерли орта школаны охувчуларындан толгъан. Оланы къолларындагъы гюл байламлар бу жыйынгъа шатлы ренклени къоша.

Далее...

Размещено: 14.10.2007 | Просмотров: 2795 | Комментарии: 0

Тхэквондода - къумукълар

Дагъыстанда тхэквондо ябушув арагъа чыкъгъанлы 15 йыллар болуп тура. Шо йылланы ичинде бу гюнтувуш ябушувда бизин къумукъ яшлар етишген уьстюнлюклени гьакъында айтма сюемен.

Далее...

Размещено: 13.10.2007 | Просмотров: 3125 | Комментарии: 0

"Адилли адамны ичибушмай боламы?"

Акъав Акъавов булан лакъырлашыв

...1995-нчи йыл янгыкёстеклилер, гьар тюрлю гьилла булан бизин хозяиствону 350 гектар топурагъын алып, айрыча совхоз къурду. Олар шонда барысы да тер тёгюп ишлей деп эсигизге геле буса, янгылыш боласыз. Бизин ва айлана юртлардан гелгенлеге арендагъа бере.

Бир замангъы бай, аты савлай республикагъа айтылгъан 25 минг гектар топурагьы булангъы Кёстек колхозну 5 минг гектар ери тюгюл къалмагьан. Ахвах районну къотанларына, Солтановну атындагъы совхозгъа, Янгыкёстек, Къуруш, Акнада юртлагьа берилип, пайланып, таланып гетди...

Далее...

Размещено: 02.10.2007 | Просмотров: 2903 | Комментарии: 0

Тюркиядагъы къумукълар тухум тамурларын ахтаралар

Тюркияда яшайгъан къумукъланы гьакъында язылагъанда, аслу гьалда, олар яшайгъан 13 таза къумукъ юрт эсгерилегенлик мердеш болуп къалгъан, амма ахтарывларым гёрсетеген кюйде, биз оланы санавун 20-гъа чыгъармагъа герекбиз. Неге тюгюл де, мунда оьзге миллетлер (къабартылар, абхазлар, абазеклер, осетинлер, ногъайлар ва башгъалары) булан ортакъ юрт тутуп яшайгъан къумукълар да бар. Олайлардан мен тюпдегилерин эсгерме сюемен.


От редакции газеты "Ёлдаш".
Этот материал мы получили из Турции. Некоторое время назад в редакцию позвонил Ирфан Наллар. Говорил с нами на чистом кумыкском языке, рассказал, что неоднократно бывал в Дагестане и надеется приехать еще, а также сообщил о своих генеалогических изысканиях. В свою очередь мы выразили свое желание оказать помощь и предложили опубликовать его материалы в нашей газате. Таким вот образом предлагаемый материал попал к нам.
Надеемся, приведенные в материале сведения не останутся без вашего внимания. Поможем Ифрану в его генеалогических исследованиях. Ждем ваших откликов.

Далее...

Размещено: 07.05.2007 | Просмотров: 3987 | Комментарии: 0

Умму Камал ва ону "Минг дуасы"

Бизин охувчуланы Умму Камалны яшаву ва яратывчулугьу гьакъында аз буса да билегени бардыр деп умут этип, ону гьакъында къысгъача дагъы да шулай маълумат берме тийишли гёремен.

Далее...

Размещено: 20.01.2007 | Просмотров: 3300 | Комментарии: 0

Той, "бузулуп" барагъан къумукъ той... Бельгияда

...не гючдюр дагъы ватанындан тышда бу адамланы бир-биринден айрылма къоймайгъан, бир-бирине уьзюлмесдей байлайгъан? - О гючню аты белгили - о къумукълукъ.

Далее...

Размещено: 06.06.2006 | Просмотров: 4035 | Комментарии: 0

2006-нчы йылда къумукълар учун агьамиятлы юбилей (йыл айланыв) тархлар

Юбилейные даты 2006 года

Гьар йылда йимик, бу етишип гелеген янгы 2006-нчы йылны ичинде де бизин миллет эсгермеге тийишли болагъан тархлар бар. Белгили агьвалатланы, машгьур адамланы йыл айланывларыны (юбилейлери) тюпде биз язып гёрсетгенлеринден къайры, къутгъарылып къалгъанлары дагъы да кёп бардыр, озокъда...

Далее...

Размещено: 15.05.2006 | Просмотров: 2198 | Комментарии: 0

Абдулгьамит Батырмурзаев

Айтылгъан къумукъ алим ва пачалыкъ чалышывчу

Абдулгьамит Батырмурзаев Яхсайлы къумукъ агьлюде тувгъан. Ону атасы Нугьай белгили ярыкъландырывчу, алим, къумукъ прозаны кюрчюсюн салгъан адам, белгили инкъылапчы Зайналабитни де атасы. 1919-нчу йылда атасы да, уланы да деникинчилени къолундан арт-артындан оьлтюрюлген.

Далее...

Размещено: 10.02.2006 | Просмотров: 2987 | Комментарии: 0
prev 1234 next