Кумыкский мир

Культура, история, современность

иконка

Макъалалар

Список публикаций

1234 next

«Дагъыстанны арсланы» – кочап Сали Сулейман

фотоТёбен Къазанышны берекетли топурагъы янгыз юртлуларыны арасында тюгюл, Дагъыстанда да, Россияда да, ондан тышда да оьзлени уьстюнлюклери булан генг кюйде белгили болгъан спортчуланы оьсдюрген. Олардан спортну тутушуп ябушув деген журасында оьр даражада уьстюнлюклер къазангъан бирлерини (гьалигилерини) атларын эсгерип айтсакъ, Бозигит Атаев, Бахтияр Агьматов ва булар йимик хыйлы оьзгелери, янгыз бизин юртну ва Дагъыстанны тюгюл, савлай уллу элибизни атын да данггъа чыгъарма бажардылар.

Дюньягъа белгили болгъан къазанышлы нарт, батыр Мама Кочап Магьтулаевни (1879-1972 й.) аты да оьр макътавлагъа тийишли..

Далее...

Размещено: 30.08.2013 | Просмотров: 2259 | Комментарии: 0

Дюньялар чайкъалып гетсе де, китап къалажакъ

фотоЮз йыллар алъякъда китап охуйгъанланы санавун гьисап этгенде, бизин пачалыкъ дюньяда биринчи ерде болуп гелген. Халкъны гьакъыл даражасы ону китапгъа, билим алывгъа береген агьамиятындан белгили боладыр.

Озокъда, гьар къайсы халкъны да ругь байлыгъы, жан азыгъы китап арагъа чыкъмагъан девюрлерден тутуп да, авуздан-авузгъа бериле туруп, йырлана туруп да сакълангъан. О бизин халкъны авуз яратывчулугъу, бир де къурумайгъан, бир уртлагъанны оьзюне даим тартып турагъан, тюпсюз терен булагъыбыз: эсги ёммакъларыбыз, масалларыбыз, уллу йырларыбыз, сарынларыбыз, чечеген ёммакъларыбыз. Девюрлер оьте, заманлар алышына туруп, бу хазналарыбыз да бизге, наслудан-наслугъа китаплагъа жыйылып етишген.

Далее...

Размещено: 07.06.2013 | Просмотров: 1911 | Комментарии: 0

Абусупиянны ёлу булан

Янгы иш гёрме башлагъан «Абусупиян» деген къумукъ китап издательствону аслу мурады – къумукъ тилни абурун гётермек, миллетни ругьун артдырмакъ, эсин уятмакъ.

Шо мурат булан халкъгъа пайдалы болар йимик китаплар чыгъарылып, юртлагъа, школалагъа ва оьзге ерлеге етишдирилежек. Китапланы да халкъгъа, айрокъда жагьиллеге соралып, барыбызгъа да пайдалы болар йимиклери чыгъарылажакъ.

Издательствогъа сыйлы адам ва уллу алимибиз Абусупиян Акаевни аты къоюлгъаны да негьакъ тюгюл...

Далее...

Размещено: 15.12.2012 | Просмотров: 1834 | Комментарии: 0

Эки къурдаш эришсе…

Фашизмни утгъан уллаталарыбыз, арадан йыллар гетип уллу уьлкебизде шо яман аврув къайтара яйылмагъа башлажакъны билген эди буса, балики, олар жанларын къыйма да къыймас эдилер деп ойлаша боламан. Шо, озокъда, мени ойларым. Амма теренлешсе, ойлашмагъа кёп зат бар. Неге тюгюл де, бугюн бизин уллу уьлкебизни шагьарларында ва гиччи юртларында фашизмни урлугъу чачыла ва шо яман аврув савлай жамиятда югъагъан аврувну чалтлыгъында яйылып бара.

Далее...

Размещено: 08.12.2012 | Просмотров: 2101 | Комментарии: 0

«Аргъумакъгъа тенг этмегиз ябуну»

Бизин ата-бабаларыбыз, ат оьлсе – майдан къалыр, игит оьлсе – аты къалар деп, асрулар бою сезе гелген маъналы, асил калималаны къоюп гетген. Игитлени атларын даимге эс дюньябызда сакъламакъ учун, гьар тюрлю ёлланы, амалланы къоллайбыз. Яшавдан гетген къагьруманларыбызны эсделигин юрегибизни, оюбузну теренинде сакъламакъ муратда, биз де оланы атларын орамлагъа, школалагъа, юртлагъа гьар тюрлю къурумлагъа къоябыз, эсделик ташлар салабыз. Шо белгилени янындан, бизге сыйлы, оьзден хасиятлы адамларыбызны атлары къоюлгъан орамлардан оьте бусакъ, шо адамны ярыкъ юзю, асил ишлери гёз алдыбызгъа геле, юрекде тамаша гьислени тувдура. Гьасили, бизин дёрт де яныбызда ругьу айланагъан йимик оланы гьис этебиз. Гьюрметли охувчум, сиз олар булан мен не айтма сюе экен деп ойлаша бусагъыз, лакъырымны маънасын, юрегимни гюе йимик талап турагъан дертлени ачыкъ этме къарайым чы...

Далее...

Размещено: 23.11.2012 | Просмотров: 2058 | Комментарии: 0

Оьр даражада абур-сый къазангъан

Абусупиян Акаевни 140 йыллыгъына

Гьалиден он беш йыл адда Абусупиян тувгъанлы 125 йыл битегенликге багъышлап язгъан «Балкъыйгъан юлдузубуз» деген макъалам сююмлю газетибизни сагьифасында («Ёлдаш», 5 декабрь 1997 й.) басылып чыкъгъан сонг, охувчуларыбыздан гелген хыйлы сесленивлер бодду. Олар кёбюсю гьалда Абусупиян язгъан асарланы атларын эсгерип язса яхшы бошур эди деген маънадагъы таклифлер эди. Гертилей де, къумукъ халкъны Уллу Устазы Абусупиянны язып къоюп гетген материалларын кёп-кёп ерлерден жыйып-терип онгаргъан магъа билегенлеримни охувчуларыбызгъа таныш этмекни тийишли де гьисаплы гёрдюм. Тюзю, булай газет макъалада о этген ишлени ва асарланы атлы-аты булан барысын да эсгермек имканлы да тюгюл.

Далее...

Размещено: 05.10.2012 | Просмотров: 2546 | Комментарии: 0

Бал бар уьйде балагь ёкъ

Касбусун гьасиретлигине гёре сайлагъан

Гьар адам, эргиши болсун, къатынгиши болсун, гьакъылбалыкъ болгъан сонг, яшавда оьзюню ерин тапма къаст эте. Яшагъан адам касбусун оьзюню усталы­гъына, гьасиретлигине гёре сайласа, уллу уьстюнлюклеге де етишме бажара. Дагъы да къаст этме илгьам алгъандан къайры да, касбусундан, этеген ишинден леззет алма да бола. Агьлюсюнден де тюзелген буса, олай адамгъа насипли деп айтмагъа ярай.

Насипли адамланы арасына мен Буйнакск районну гёзел юрту Агъачкъалада яшайгъан Алхан агъавну да къошар эдим. Оьзю де мени булан рази болмай къалмас.

Далее...

Размещено: 25.09.2012 | Просмотров: 2449 | Комментарии: 0

Гьисап илмудан китап

Илму гьисап - бизге гьар заман тарыкъ болагъан бек пайдалы бир илмудур. Севдюгерчиликде, тарака салмакъда илму гьисапсыз къыйынлыкъ булан ёлгъа гете. Тарыкълы болмакъдан башгъада, яхшы инамлы китапларда: «Илму гьисапны охуса, гиши итти пагьмулу да болур, гьакъыллы да болур» деп бар. Шону учун, алъякъдагъылар яшлагъа аввал илму гьисапны охуй болгъанлар. Аввал илму гьисап булан табиат тутгъан гиши, бара-бара ялгъан айтмайгъан, герти сёзлю, амин гиши болмакълыгъы - сынамакъ булан исбат этилгендир. Бугюн де бизден оьзге гьар ерде илму гьисап охула. Шолай бир илму бизде де юрюлмакълыгъын сююп, шу китапны яздыкъ. Зая болмай, дин къардашларыбыз да алып къарап пайдасын гёрер бугъай деп умут этебиз.

Далее...

Размещено: 15.09.2012 | Просмотров: 2425 | Комментарии: 0

Агъав, оьзюнг болмасанг да арада…

фотоШаир ва журналист Магьамматамин Адилхановгъа биз, ону иш ёлдашлары ва къурдашлары, ат яшырып, Агъав дей эдик. Ол арабызда ёгъу бир йылдан къолай бола, тек оьзю болмаса да, ону аты бизин арабызда бир гюн сама эсгерилмей къалмай.

Мен мунда Агъавну шаирлик пагьмусуну, журналист касбусуну гьакъында айтма сюймеймен. Ону, сюйсе, башгъалар этер.

Агъав мени эсимде сёзге уста, чыгъышлы, татли сёзлю, гелишли, яравлу адам гьисапда къалгъан. Ону булан бир де ялкъывлу болмай эди.

Далее...

Размещено: 18.06.2012 | Просмотров: 2197 | Комментарии: 0

Айгюл Бекеева: «Етти атасын билмек – парз»

фотоАйгюл Бекеева Къызылюрт районну Солтан-Янгыюртунда тувгъан ва оьсген. Ондагъы школаны бешлеге битдирип, оьзюню къыйыны булан ДГУ-ну тыш пачалыкъланы тиллерин уьйренеген факультетине охума тюшген. Шо факультетде ол ингилис-немис тиллени уьйрене. Бугюнлерде Айгюл 4-нчю курсда уьстюнлю кюйде охуп тура, факультетинде яшёрюмлени масъалаларына къарайгъан комитетини де председатели. Гьали-гьалилерде Айгюл бизин редакцияда къонакълыкъда болду, ону булангъы лакъырлашывну охувчуланы тергевюне де беребиз.

Далее...

Размещено: 11.06.2012 | Просмотров: 2762 | Комментарии: 0

Янгы йыл яхшы болсун!

Рисунок

Йыллардан-йыллагъа сизге ёлдаш болуп чалышагъан анадаш газетигиз етип гелеген Янгы 2012-нчи йыл булан сизин къутлай.

Йыллар бою газетни язылывчулары ва охувчулары болуп сиз бизге гёрсетеген сый-гьюрметни бизин учун багьасы ёкъ. Оьтеген 2011-нчи йылны ичинде биз номерден-номерге сизин къужурлу материалларыбыз булан сююндюрмек учун гьаман да йимик къасткъылып чалышдыкъ, сиз де газетигизден айрылмай, ону булангъы бирлигигизни беклешдирдигиз, огъар кёмеклешдигиз.

Далее...

Размещено: 30.12.2011 | Просмотров: 3016 | Комментарии: 0

Яхсайны ягъасы сай, ичи терен денгизден...

Фото Фото

Яхсай тамаша юрт. Яхсайдан чакъы шаирлер, алимлер, пачалыкь чалышывчулар, генераллар бир юртдан да чыкъмагъандыр. Булай юртну тарихи теренлерде болма гереги буса тамаша тюгюл. Дагъыстанны халкъ шаири Абдулла Магьамматов да язгъанлай: "Яхсайны ягъасы сай, ичи терен денгизден". Яхсайлы алим, профессор Забит Акавов ата юртуну кюрчюсю 1500 йыл алда салынгъан деп токъташдыра. Ону булангъы лакъырыбыз янгыз Яхсайны тарихи булан дазуланып къалмады.

Далее...

Размещено: 15.11.2011 | Просмотров: 2935 | Комментарии: 0

Къоччакъ танкист

Фото

16-нчы ноябрде Совет Союзну Игити Элмурза Жумагъуловгъа 90 йыл бите. Белгили танкист Уллу Ватан давну алдында асгерге гетген, давну биринчи гюнлеринден ахыры болгъанча къоччакъ кюйде немислени черивлери булан ябушгъан. Дав йылларда Элмурзаны экипажы танкы булан 50 керен гьужумда болгъан ва немислени кёп санавдагъы танкын, тобун яллатгъан. Уьч керен яралангъан. Давда гёрсетген къоччакълыгъы учун Алтын Юлдуз ва "Къоччакълыгъы учун" деген медаллар, Ленин, эки Дав Къызыл Байракъ, Уллу Ватан давну Биринчи даражалы ва Къызыл Юлдуз орденлери булан савгъатлангъан. Давдан сонггъу йылларда тюрлю-тюрлю военкоматларда военный комиссар болуп ва башгъа жаваплы къуллукъларда ишлеген.

Гебек Къонакъбиевни "Юлдузлу бийив" деген китабындан алынгъан ва Элмурза Жумагъуловну экипажыны къоччакълыгъын суратлайгъан бу бёлюкню охувчулар ушатар деп эсибизге геле.

Далее...

Размещено: 14.11.2011 | Просмотров: 2476 | Комментарии: 0

Биз Къазакъны да, миллетибизни де сюеген кюй

Фото

"Ёлдаш" газетни чакъырывуна гёре, охувчулар Йырчы Къазакъны памятнигин янгыртмакъ учун харж жыйып башлагъанда адамланы арасына жанланыв тюшдю.

Биревлер шу ишге ругьланып, болагъан къошумун этип туралар.

Башгъалар буса, къумукъ хасиятыбызгъа гёре, шо яхшы иш экенине шеклик этип сёйлейлер. Сайкимасала, памятникни ремонтун шагьар администрация, гьукумат этме герек эди дейлер.

Бирдагъылар, акъчаны къумукъ байлардан, гьакимлерден жыйма герек деп гьакъыл берелер. Гьариси бир хабар да къуруп, айтды-къуйтду юрюле...

Далее...

Размещено: 17.10.2011 | Просмотров: 2729 | Комментарии: 0

Али Аскер: «Къардашлыкъны кёпюрю беклешежегине ва генглешежегине шеклик ёкъ»

Фото

Ali Asker: "Qardaşlıqnı köpürü bekleşecegine va gengleşecegine şeklik yoq"

Bugünlerde Türkiyanı Karabük şaharında yerleşgen universitetni dotsenti, ilmu axtarıvçu, politolog Ali Asker "Yoldaşda" qonaqlıqda bolup, gazetni baş redaktoru K. Aliev bulan bolğan laqırdan song bizin muxbiribizni soravlarına cavaplar berdi.

Бугюнлерде Тюркияны Карабюк шагьарында ерлешген университетни доценти, илму ахтарывчу, политолог Али Аскер "Ёлдашда" къонакълыкъда болуп, газетни баш редактору К. Алиев булан болгъан лакъырдан сонг бизин мухбирибизни соравларына жаваплар берди.

Далее...

Размещено: 17.10.2011 | Просмотров: 3443 | Комментарии: 2

Абдулгьаким Гьажиев: «Миллетибизни бугюнгю гьалы гележегибизге пайдалы болма умутлу»

фото

...Лев Гумилёвну терминин къолласакъ, бизин халкъны пассионарийлери (гючлю гьаракатчы адамлар) гетген юз йылны 10-30-нчу йылларында болгъан: Уллубий Буйнакский, Жалалдин Къоркъмасов, Солтансайит Къазбеков, Зайналабит Батырмурзаев, Абусупиян Акаев ва башгъалары. Башгъа дагъыстан халкъланы пассионарийлери артдагъы 20 йылны ичинде арагъа чыгъып башлады. Репрессиялар да, дав да бизин халкъгъа кёп гюч этди.

Бирдагъы бир зат да бар. Арадан йыллар гетип, шу девюрде бизин халкъ тюз ёл тутгъан болгъан деп айтылма да имканлы. Балики, гертилей де, шу булгъавур девюрде артыкъ байлыкъгъа да чапмай, дав этердей къыйын гьалыбыз бар буса да, сабурлукъ этип къарап турагъаныбыз тюз ёлдур, гьали бизге англашынмайгъан уллу гьакъылны гючюндендир.

Далее...

Размещено: 12.10.2011 | Просмотров: 2993 | Комментарии: 0

Дюньялыкъ илмулардан тюрлю маълуматлар - 1

«Юз йыллыкъ тынч рузнама...»-дан, 1904 йыл
Фото

Дюньяда илму-гьюнер артгъан сайын, инсанлагъа тынчлыкъ арта бара. Аввалгъы заманларда, почлар болмагъанлыкъдан, йыракъдагъы гишини гьалын билмакъ, огъар кагъыз йибермакъ кёп къыйын болгъан. Гьали буса, кепинг сюйген заман кагъызны язып, бокъчагъа сал. Сонг, тийишли маркасын да ябушдуруп, адресин де тюз язып, къолунгну узатып почну сандугъуна ташлап къойсанг, сен сюйген ерге етише.

Поч булан йиберилеген, - кагъыз болду, оьзге зат болду, - уьстюне: "бу зат пулан вилаятдагъы пулам юртда турагъан пулан гишини уланы пулан гишиге бара" деп, баян кюйде язылмагъа герекдир. Шолай язылгъан затгъа - "адрес" деп айтар. Адресни орусча язмакъ шартдыр...

Далее...

Размещено: 10.10.2011 | Просмотров: 2861 | Комментарии: 1

Мени пикрум

Фото

Сентябрь айны 15-нде Дагъыстан янгы байрамын белгиледи ("Дагъыстанны халкъларыны бирлигини гюню"). Шону оьтгеривге халкъны кисесинден нечакъы акъча харжлангъанын ва шону не пайы урланагъанын, тюзюн айтгъанда, мен билмеймен. Тек кёп затлагъа шекленемен. Юрегиме къол салып, ант этип сёйлесем, мен гётерме сюеген масъаланы аслу яны акъча-харж да тюгюлдюр.

Далее...

Размещено: 28.09.2011 | Просмотров: 2447 | Комментарии: 0

Азнавур: «Атым да таъсир эте»

фотоАзнавур Абсаматов Магьачкъаладагъы 5-чи номерли школаны битдирген. Яшланы "Ватан" деген бийив ансамблини дёрт йыл ортакъчысы, ону солисти болгъан. Школадан сонг ол бир охув ожакъда да охумагъан, тек энниден сонг музыкадан билим алмагъа хыялы бар.

Артдагъы заманларда Азнавурну йырлары кёплеге таъсир эте. Азнавурну улланасы тёбенжюнгютейли Суйдух, уллатасы Абдулагъат (кахулайлы Абсаматны уланы эди) айтылгъан аргъанчы, тепчи болгъан. Шо заманларда бир къумукъ той да оларсыз оьтгерилмей болгъан демеге ярай.

Далее...

Размещено: 03.09.2011 | Просмотров: 4459 | Комментарии: 1

Яловада янгыдан къучакълашдыкъ

(Интервью)

Гьали-гьалилерде Тюркияны Ялова шагьарында Тюрк Дюньясыны маълумат къуралларыны ёлбашчыларыны (вакиллерини) 5-нчи жыйыны оьтгерилди.

фотоШо жыйында Дагъыстандан "Ёлдаш" газетни баш редактору Камил Алиев ва "Дэрбэнд" газетни баш редактору Гьажи-Магьмут Алифханов ортакъчылыкъ этген. Озокъда, булай бизин халкъгъа да пайдасы тиеген уллу агьвалатгъа агьамият бермей къойсакъ, дурус болмас. Шону учун да жамият бёлюкню редактору Камил Магьамматсалигьович булан Тюркияда болгъан жыйынны гьакъында лакъыр этген. Шону сизин тергевюгюзге де беребиз.

Далее...

Размещено: 05.08.2011 | Просмотров: 3045 | Комментарии: 0
1234 next