Кумыкский мир

Культура, история, современность

иконка

Маданият

Список публикаций

prev 12

Пагьмусу терен, асарлары классикагъа айлангъан

К 90-летию со дня рождения Наби Дагирова
Фото

Буйнакск районну Оьр Къазаныш юртундан чыкъгъан аты элге айтылгъан композитор, Россияны ва Дагъыстанны халкъ артисти деген атлагъа ес болгъан Наби Дагьировну атын эшитмеген адам кёп аздыр. Наби Садыкъович 2003-нчю йылда бизин арабыздан гетди. Тек ону атын гетген замандан алып сёйлесек де, яратывчулугъу терен харш салгъанына шеклик ёкъ. Бу йыл Наби Дагьиров тувгъанлы 90 йыл тамамлана. Ону сыйлы атын эсге алып, бираз алдын А-П. Салаватовну атындагъы Къумукъ театрда эсделик ахшамы генг кюйде оьтгерилди. Шо гюн мунда Наби Садыкъович сав заманында ону булан бирче ишлегенлер, ол язгъан асарлагъа тезден гьашыкълар, къардаш-досу ва музыка булан яшаву байлангъан студентлер жыйылгъан эди.

Далее...

Размещено: 21.11.2011 | Просмотров: 2576 | Комментарии: 0

Жан азыгъы ва музыка

(Эстетика и музыка)

фотоДюньяда нече башгъа халкълар бар буса, шонча тюрлю тиллер де бардыр. Гьар халкъны оьз тили, оьзюню ичиндеги ойланы, яшавну муратларын ва оьзге саниятны билимлерин бары да халкъгъа яйылмагъа себепли болуп, халкъны бирикдирип маърифатны, маданиятны оьсдюре. Оьзлени айры тиллери булан нечакъы башгъа халкълар болса да, амма маърифатында, маданиятында маънасы бир - шо да илму, оьр гьакъыл, оьр яхшылыкъ. Амма бары да дюньядагъы халкълагъа бир йимик англавлу бир гьал бар, шо гьал да - жан азыгъы. Жан азыгъыны бириси - музыка. Шо музыка тилсиз гишини де сёйлетеген аламат. Музыка булан шо бары да халкълар бир-бирине сёйлемейли, оьзлени гьалларын, сырларын бир-бирине билдирелер. Музыка булан сокъур гиши де дюньяны гёре.

Далее...

Размещено: 06.11.2011 | Просмотров: 2446 | Комментарии: 0

Ислам Казиев: «Билими, культурасы бар халкъ оьр болажакъ»

фотоГьалиден 30 йыллар алдын Ислам Казиев лап да танывлу къумукъланы бири эди. Шо танывлукъ да аслу гьалда ону кинодагъы роллары булан байлавлу эди.

Р.Гь.: - Ислам Амашевич, сизин кино булангъы аралыгъыгъыз неге уьзюлюп къалды?

И.К.: - 90-нчы йылланы башында "Мосфильм" ябылгъанда, мени кинодагъы ишим токъталды. Шамилни гьакъындагъы 4 сериялы фильмни 1-нчи сериясы 1992-нчи йылда чыкъды. Экинчи серияда арагъа къумукъ Ташав-гьажи, мычыгъыш Байсунгур чыкъмагъа герек эди.

Далее...

Размещено: 14.09.2011 | Просмотров: 3185 | Комментарии: 0

Байсолтан Осаев: «Театр - миллетни байлыгъы»

фото

Къумукъ театр Къабарты-Балкъар республиканы Нальчик шагьарында "Къыбла сагьна" деген Темиркъазыкъ-Кавказ федерал округну милли театрларыны биринчи фестивалында ортакъчылыкъ этген. Фестиваль юрюлген уьч гюнню ичинде Темиркъазыкъ-Кавказ федерал округгъа гиреген етти театр оьзлени алданокъ онгарылгъан спектакллерин гёрсетгенлер. Фестивальда А-П. Салаватовну атындагъы Къумукъ музыкалы-драма театр, Гь. Рустамовну "Юрек сюйсе" деген спектаклин оьр даражада ойнап, биринчи ерни ва Гран-при савгъатны къазангъанлар. Бизин мухбирибиз фестивальны гьакъында Къумукъ театрны чебер ёлбашчысыны заместители, РФ-ни ат къазангъан артисти Байсолтан Осаевден баянлыкъ алгъан...

Далее...

Размещено: 10.12.2010 | Просмотров: 2369 | Комментарии: 0

Йырлары да, асил келпети де унутулмай

(Агъай Къапланов тувгъанлы - 100 йыл)

фото

"Халкъны таныма сюйсенг, йырларына тынглап къара", деп айтыла. Неге тюгюл де, гьар миллетни наслудан-наслугъа айтыла гелеген йырлары тенги ёкъ жан азыгъы, ругь байлыкъ гьисаплана. Олар инсанны яшавуна янгыз оьзлеге хас кюйде оьзтёрече маъна, ренк берип исбарлай. Шолай байлыкъны оьзлер яшагъан замандан да оьтюп, гележек наслулагъа да етишдирмеге де къаст этген белгили йыравланы арасында янгыз бизин Къарабудагъгент районну тюгюл, савлай республиканы йыр айтыв саниятына оьз заманында аслам къошум этген Дагъыстанны ат къазангъан артисти Агъай Къапланов да бар. Огъар бу йыл 100 йыл тамамланажакъ эди. Мен ону яшав тархларын ахтарып, савунда билегенлени, таныгъанланы эсделиклерин язмагъа токъташдым...

Далее...

Размещено: 31.10.2010 | Просмотров: 2273 | Комментарии: 0

«Къумукъ тюз» - 20 йыл

фотоГазет гючлю ва охувчугъа бек таъсир этеген къурал экенни яшав гёрсетип тура. Оьзю чыкъма башлагъанлы 93 йыл тамамлангъан "Ёлдаш" да, бугюн оьзюню 20 йыллыкъ юбилейин байрам этеген "Къумукъ тюз" газет де шону айрокъда ачыкъ кюйде исбат эте.

Далее...

Размещено: 07.08.2010 | Просмотров: 2472 | Комментарии: 0

Бурлият Элмурзаева: "Мени арагъа халкъым чыгъаргъан"

(лакъырлашув)

Йыр - юрекни йыбанчы деп айтыла. Яшавубузну боюнда болагъан къайсы агьвалатны да биз йырсыз оьтгермейбиз. Тойларда сарынлар, пашман гюнлерибизде игитлеге багъышлангъан йырлар йырлайбыз. Йыр болсун, сарын болсун, тынглавчуну юрегине сингдирип айтмакъда - бир пагьму. Алтын къутукъну сыры ичинде бола дегенлей, йыр айтывда да адамны гиччиден шогъар бир айрыча сюювю, гьасиретлиги болмагъа тюше деп эсиме геле. Согъув алатланы ангы чалынагъан уьягьлюде йыргъа бакъгъан якъдагъы янашыв айрыча башгъа бола.

Шолай уьягьлюден чыкъгъан къумукъ йыравларыбызны бириси, халкъны арасында янгыз аты булан таныш болуп къалмагъан, йыр ангы булан да сюювюн къазангъан Бурлият Элмурзаеваны йыр дюньясын айрыча эсгермеге ярай...

Далее...

Размещено: 06.12.2009 | Просмотров: 2800 | Комментарии: 0

Къумукъ той

Къумукъланы орта гьаллы адамларындан бирисини тоюну тасвири (Яхсайда)

Той деген зат дюнья яралгъанлы кёп гьюрметлеп, гьар миллетде оьзлени адатларына гелишли болагъан ёллар булан этилип гелген.

Башгъа халкълар оьзлердеги адатланы оьзгелеге гёрсетир учунму, яда дюнья алмашынып башгъа кюйлер чыкъса, эсги адатлар къалгъанлагъа белгили болсун депми - шолай затланы язып къоялар...

Далее...

Размещено: 03.09.2009 | Просмотров: 3887 | Комментарии: 0

Гьаза Навруз гюню мубарак болсун!

Арап, фарс, къумукъ сёзлер къошулуп айтылагъан бу алгъыш, къутлав Дагъыстанны кёбюсю миллетлерини ва къыбла уьлкелени хыйлы халкъларыны милли, гьатта бирлерини пачалыкъ даражадагъы байрамы гьисапланып гелген. Кёбюсю къыбла уьлкелени, шоланы ичинде Дагъыстанны да халкълары йимик, къумукълар да чакъны аламатларына гёре йылны, айрокъда къыш айланы, язбашны хас атлар да къоюп тергеген, белгилеген. Яшав-турушун да шолагъа гёре кюйлеген, къургъан, юрютген.

Масала, къыш гирген гюнден санап (астрономия илмугъа гёре), декабрни 22-синден 31-не ерли - токълу тоймас тогъуз гюн деп белгилеген. Январны 1-нден 15-не ерли - къара къыш (къарсыз къыш, къара сувукъ) деп сынагъан. Январны 16-сындан февральны 25-не ерли боранлы 40 гюнге - уллу чилле, февральны 26-сындан 21-нчи мартгъа ерлиги чирчикли 25 гюнге гиччи чилле деген.

Далее...

Размещено: 21.03.2008 | Просмотров: 3327 | Комментарии: 0

"Сёйлей Магьачкъала!"

Дагъыстан радиогъа - 80 йыл

Биз оьрде эсгерген исбатлы, ярыкъ шо эки де сёз булан Дагъыстан радио ватандашларыбызны уьйлерине гирип, эртенлер юреклерин ачагъанлы, ахшамлар гёнгюн алагъанлы 80 йыл тамамланды.

Шо къуванчлы агьвалатгъа багъышланып, Магьачкъаладагъы М.Горькийни атындагъы театрны залында шатлы жыйын оьтгерилежек...

Дагъыстанда янгы яшав къурувда, республиканы экономикасын, культурасын оьсдюрювде, яш наслуну тарбиялавда бары да милли тиллерде берилишлер юрютеген Дагъыстан радио бек уллу ва агьамиятлы роль ойнагъан ва гьали де ойнай.

Далее...

Размещено: 22.12.2007 | Просмотров: 3683 | Комментарии: 0

"Ёлдашгъа" ёлдашлыкъны айланасындагъы ойлар, таклифлер

"Елдаш" газетни редакциясында газетге язылывгъа багъышлангъан ёлугъув болду. Ёлугъувда район администрацияланы, жамият къурумланы, илму ва маданият идараланы вакиллери, газетни къуллукъчулары ортакъчылыкъ этди. Гиришив сёз булан жыйынны газетни баш редактору Камил АЛИЕВ ачды:

- Газетни къысматы гьакъда сёз юрюлсе, бизге де, охувчулагъа да, пайдалы болур. Айрокъда "Ёлдашны" 90 йыллыкъ юбилейи белгиленеген бу йылда Юбилейге багъышлангъан шатлы жыйынны ювукъ арада Къумукътеатрны бинасында оьтгермек гёз алгъа тутулгъан. Ондан алда газетни юбилейине байлавлу илму конференция да оьтгерилежек...

Далее...

Размещено: 12.10.2007 | Просмотров: 3045 | Комментарии: 0

Къылыкъ китаб

Темирханшура,1914 й., (къысгъартылып бериле)

Эдеп, къылыкъ дегенибиз адамны адам этип гьайванлардан айырагъан затдыр... Башгъа гьар тюрлю гьайванлар да адамлар йимик ашайлар, ичелер, юхлайлар. Адамны олардан артыкъ этип айырагъан зат бар буса, ол да гъакъыл, пикру сёйлемек. Оьзюне гьар ким рази болуп, бары да халкъгъа бир йимик сюйкюмлю гёрюнмеге сюйген гишиге инг уллу себеп, инг гючлю чара эдепли, къылыкълы болмакъдыр...

Воспитание, нравственность - это то, что делает человека человеком, отличает его от животных...

Далее...

Размещено: 09.09.2007 | Просмотров: 4043 | Комментарии: 0

Абусупьянны "Къылыкъ китабы"

(Уроки этики Абусупьяна Акаева)

Ер юзюнде яшавлукъ юрютюп турагъан нече тюрлю адамурлукъ бар буса, оланы гьарисини де оьзтёрече тюрлю къылыгъы-табиаты болур. Амма бир-бирине ошашлы хасият-къылыгъы булангъы, мердешлери, уьст гёрюнюшю-гёлеми яда ич табиатлары къыйышагъан адамлар да ёлукъмай тюгюл. Гьар адамгъа йимик, гьар миллетге-халкъгъа, гьар тухумгъа хас болгъан даражадагъы башгъалыкъланы да сезме ва герме боласан. Мисал учун, болуп гетген бир-бир агьвалатланы, биревлерде гёрюнген-эсленген пешелени-мердешлени суратлай туруп, бу "орус хасият", "тав (яда тавлу) хасият", "къажар пеше", "къумукъ хасият" деп айтыла бола. Демек, къайсылары буса да бир-бир хасиятлар миллетни вакиллеринден кёбюсюне хас болуп табула. "Къумукъну халкъ арада айрыча гёрмекли этеген зат - ону асил хасияты" деп айтыла. Бизин халкъны арив ва гелишивлю хасиятлы экенлигин эсгерип алъякъда язып къойгъан бир-бир авторланы, алимлени (мисал учун, Д.-М. Шихалиевни, Т.Н. Макаровну, И.И. Пантюховну ва башгъаларыны) асарларын охугъанда, гёнгюлге оьктемлик тува. Амма о къылыкъланы-мердешлени гьалиги ва гележек заманларда да тас этмейли сакъламакъ, юрютмек - бу бек агьамиятлы масъала.

Далее...

Размещено: 09.09.2007 | Просмотров: 3963 | Комментарии: 0

Темирболат Бийболатов ва "Тангчолпан"

Къумукъланы биринчи чебер-адабият журналы чыкъма башлагъанлы бу йылны август айында 90 йыл тамамланагъанлыкъгъа багъышлана.

Артдагъы йылланы ичинде "Тангчолпан" журналгъа багъышлангъан хыйлы макъалалар чыкъды. Айры-айры илму китапларда да ону гьакъында аз язылмады. Тек шо журналгъа кюрчю салгъан адамлардан болгъан Т. Бийболатовну ролю мекенли кюйде ачылмагъан. Бу масъаланы чечмек учун биз "Тангчолпан" журналны къайсы къурум ва ким чыгъара болгъан деген соравлагъа жавап беривден башлама герекбиз.

За последние годы опубликовано множество материалов, посвященных журналу "Тангчолпан" ("Утренняя звезда"). О нем немало написано и в отдельных научных трудах. Тем не менее, роль одного из основателей журнала Т. Бийболатова освящено не в полной мере. С целью восполнить пробел мы начнем с вопроса, какая организация и кто конкретно основал и издавал журнал "Тангчолпан".

Далее...

Размещено: 12.04.2007 | Просмотров: 3192 | Комментарии: 0

"Ёлдаш" мени ёлда къоймас сырдашым

Стихи, посвященные 90-летию газеты "Ёлдаш"
Токъсан териден тон гийген,
Тогъуз териден бёрк гийген,
Тогъайларда ат ойнатма тюшгенде,
Тогъасланы тоза гелген "Ёлдашым"...

Далее...

Размещено: 09.04.2007 | Просмотров: 3355 | Комментарии: 0

Халкъ артистка

К юбилею Тотуханум Осаевой

Охувчу, инандыраман, халкъ артист, халкъ артистка деген оьр ва сыйлы атгъа (озокъда, шолай оьзге касбуланы да пасигь кюйде юрютегенлеге де) ес болмакъ учун халкъ къабул этмесе, гьакимият къурум бермеге болмай.

Халкъ артистка: нечик оьр атдыр! Къумукъ театрда шолай оьр ва сыйлы атгъа ес болгъан пагьмулу адамлар аз тюгюл.

Шоланы бугюн Къумукъ театрны сагьнасында тамашачыланы-къаравчуланы тамашагъа къалдырып чалышагъан артистка Тотуханым Осаеваны гьакъында бир-эки сёз айтмагъа сюемен. Шогъар себеп де бар. Дейгеним, декабрь айны 8-зи Тотуханымны тувгъан гюню. Къаравчулар учун да, театр учун да шо уллу юбилей.

Далее...

Размещено: 07.12.2006 | Просмотров: 3991 | Комментарии: 0

Ругь байлыгъыбызны байрамы мубарак!

Май айны 27-нде Къарабудагъгентде къумукъ халкъны маданиятыны милли байрамы уллу ва шатлы агьвалат гьисапда отдю.

Далее...

Размещено: 08.06.2006 | Просмотров: 3195 | Комментарии: 0

"...Ёлдаш Къоркъмасовну уллу политика хатасы деп гьисап этмек"

1920-нчы йылланы ахырларында дин-пачалыкъ аралыкъларына байлавлу болгъан иш

Далее...

Размещено: 29.10.2005 | Просмотров: 3173 | Комментарии: 0

Къумукъларда бусурманлыкъ.

Тарихи маълуматлагъа гёре.

Уллуларыбыздан, тамазалардан "Бусурманлыкъ къумукълардан къалгъан" деген айтывну кёп керенлер эшитгенмен. Алда англамай эдим. Энди тюшюнемен: Бу айтыв халкъыбызны минг йыллыкъ бусурманлыкъ тарихин келпетлей болгъан экен. Кавказларда биринчилерден болуп бусуруманлыкъны къабул этген ва бу янларда биринчи оьз бусурман пачалыгъын къуруп, Аллагьны каламы - Къуранны тюгенмес илмусун оьзге халкъланы да арасында яйгъан халкъ да айтмай бу сёзлени дагъы ким айтсын.

Далее...

Размещено: 28.06.2005 | Просмотров: 4339 | Комментарии: 0
prev 12