Кумыкский мир

Культура, история, современность

иконка

Маданият

Список публикаций

12 next

Къумукъланы биринчи милли-маданият автономиясы

Борагъанда (Гюйдюрмес район) къумукъланы биринчи милли-маданият бирлиги (национально-культурная автономия) къурулду, огъар «Тёре» деген ат къоюлду.

Къурумну башчысы Заурбек Бикинин булангъы лакъырлашывну охувчуланы тергевюне беребиз.

– Не учун къурдугъуз бу милли-маданият бирликни (ММБ)? Ярай буса, муратларыгъызны гьакъында бир-эки сёз айтыгъыз...

Далее...

Размещено: 15.11.2013 | Просмотров: 1756 | Комментарии: 0

Къумукъ адабиятгъа Къоччакъай Жамалдинлер етишмей

фотоЯнгыз адабиятыбызгъа тюгюл, оьзге тармакъларда да Къоччакъай Жамалдинни (Гьанакъаев) йимик къурч, герти, жанлы сёз булан халкъны ругьун гётерердей адамлар бугюн бек тарыкълы эди. Бизин тилде экранлардан айтылагъан-йырланагъан да, печатдан чыгъагъан да кёбюсю шо бир лирика (инчелик, йымышакълыкъ), жансыз, халкъны инандырмайгъан, гючсюз сёзлер. Неге тюгюл, шо сёзлер кёбюсю акъча учун, бир тар муратгъа етмек учун яда борчун кютмек учун айтыла. Къазакълар, Къоччакъайлар буса, йырларын, яшавдагъы тюзсюзлюклеге чыдап болмайгъанлыгъындан, оьзлеге зиян болажакъны биле туруп да йырлагъанлар. Неге тюгюл, герти сёз гьар заман да гьакимлени оьжетлигин тувдургъан. Йырчы Къазакъны гьакъында кёп айтылгъан. Къоччакъай Жамалдинге буса, пагьмусуну гючюне де къарамайлы, тийишли тергев берилмей тура...

Далее...

Размещено: 28.09.2013 | Просмотров: 1668 | Комментарии: 0

Жан тартып гелген къардашлар

фотоИюль айны 12-синде «Ёлдаш» газетни редакциясында уллу агьамияты булангъы ёлугъувланы бириси болду деп айтмагъа ярай. Шо гюн тюрк тамурубуз бир Чувашиядан гелген аркъадашларыбыз бизин редакцияда къонакълыкъда болдулар. Оланы къаршылайгъан янгыз редакцияны къуллукъчулары тюгюл эди. Филология илмуланы докторлары, уллу алимлерибиз А. Гьажиев, Гь-Р. Гьюсейнов, тарих илмуланы кандидаты Ю. Идрисов, белгили шаирибиз Б. Магьамматов ва оьзге ёлдашлар Чувашиядан гелген делегация булан къужурлу лакъыр къурмагъа болдулар...

Далее...

Размещено: 19.07.2013 | Просмотров: 1631 | Комментарии: 1

Йыр - юрекни къомузу

Маданиятыбыз бай, тек ахтарагъан касбучулар етишмей

Гетген жума «Ёлдаш» газетни редакциясында бырынгъы къумукъ йырланы байрамы шатлы шартларда оьтгерилди. Бу ёлугъувгъа районлардан гелген агъачкъомуз ва аргъан согъувну усталары, Магьачкъала шагьардагъы школаларда ишлейген муаллимлер, оьр охув ожакъларда чалышагъан алимлер ва оьзге ёлдашлар жыйылгъан эди. Байрамда ДР-ни печатгъа ва маълумат къураллагъа къарайгъан министри У. Гьажиев де ортакъчылыкъ этди. Шатлы мажлис белгили аргъанчы, нечесе тойларда халкъгъа йыбав берген Шамил Наваховну бырынгъы къумукъ кюю булан башланды.

Далее...

Размещено: 19.04.2013 | Просмотров: 2781 | Комментарии: 0

Сагьнагъа гьасиретлик

Орта школаны охуп битгенде атама мен театр институтгъа охума тюшме сюемен дедим,– деп башлады Нариман сёзюн. — Ол магъа багъып къарап: – Дюр театральный, не театрдыр о? Бар, гьона, сельхозгъа тюш, инженер-механик бол!– деди.

Айтгъанны этмесем, амалым бармы? Тюшдюм юрт хозяйство институтгъа. Биринчи курсну битдирген эдим, армиягъа алып гетди. О заман оьр охув ожакълардан армиягъа ала эди. Къуллукъ этип къайтдым, охувумну заочногъа чыгъардым, оьзюм токар болуп иш башладым...

Бир гезик шагьардаман. Гёзюм бир билдиривге илинди. Тбилисидеги театр жагьиллени къабул эте...

Далее...

Размещено: 19.04.2013 | Просмотров: 1761 | Комментарии: 0

Маданиятыбызны даражасын артдырмаса болмас

фотоДагъыстанны Президентини борчларын заманлыкъгъа кютеген Р. Абдулатипов шо къуллукъгъа гиришген гюнден берли, гьар тюрлю масъалалагъа байлавлу сёйлевлер юрютюп, республиканы гьар ерлерине сапарын да узатып тура. Озокъда, гьар жыйындан сонг нече тюрлю пикрулар да тувулунмай къалмай.

Амма ону милли гийимлерибизге байлавлу айтгъан ою бек кепиме гелди. Ол эсгерген кюйде, эгер де милли опуракъларыбызгъа тергев берилип, халкъ арада яйылгъан буса, бугюн бизин къатын-къызларыбыз тыш, арап пачалыкъланы опуракъларын, гьижапланы гийип айланмас эди.

Далее...

Размещено: 02.03.2013 | Просмотров: 1850 | Комментарии: 0

«Къазакъ мажлис» къанат яйды

Халкъ, айрокъда бирлешген халкъ – о уллу гюч. Кийиз къазыкъны да ерге орнатып бола янгыз гючлюлер. Халкъны халкъ ва гючлю этеген буса ону гьакъыллы, пагьмулу ва къатты къагьруман уланлары-къызларыдыр. Олай оьр ва эр кеслер алдын бизин аслуларыбызда аз болмагъан. О гьакъда айтгъанда, меселемавуллу (гьалиги Атланавул) Йырчы Къазакъ биринчилерден болуп дегенлей гёз алгъа гелип токътай. ...

Далее...

Размещено: 06.12.2012 | Просмотров: 1963 | Комментарии: 0

Мавлет Тулпаров: «Дагъыстанда герти рус театр бар экен дедилер»

Калугада болгъан етти гюнню узагъында гьар гюн эки спектакль гёрсетиле эди. Шагьарда айланагъанда, афишаларда бизин театрны репертуары илинген ерде актёрларыбыз токътай. Шагьарлылар афишагъа къарап сёйлейген лакъырны айталар: «Слушай, Чехов, Островский, Гоголь, дагестанский театр, как они будут играть нашу русскую классику, надо посмотреть», – деп тамаша болалар дей. Оьзлерден къайры рус классиканы салып да, ойнап да башгъалар болмай деп ойлашгъандыр. Башлап олар бизин къонакълар йимик арив къабул этдилер. Ахырында, финалда буса, спектакллеге де къарагъан сонг: «Настоящий русский театр, русская классика в Дагестане», – деп багьа бердилер.

Далее...

Размещено: 03.12.2012 | Просмотров: 2626 | Комментарии: 1

Ону тавушун гьали де эшитемен

(Исбат Баталбекованы 90 йыллыгъына)

Йигирманчы асруну эллинчи йылларында ону гьайран бюлбюл тавушуна бютюн совет уьлкени ватандашлары гьашыкъ болуп къалгъан эди.

1950-нчи йыл, октябрь ай. Москвада Союзланы уьюню колонна залы. Дагъыстан адабиятны ва инчесаниятны ахшамы. Концертни юрютювчю «Бюлбюлюм мени» деген къумукъ халкъ йыры йырланажакъны билдире. Сагьнагъа Дагъыстан филармонияны яш солисткасы Исбат Баталбекова чыгъа. Ону инче тавушу, язбашны йылы ели сыйпайгъандай чалынагъан таъсирли макъамы къаравчуланы юреклерине синге, йыравгъа оланы макънатисдей тарта. Йырны ахырынчы сёзлерин гючлю харс урувлар къаршылай. Москвалылар Исбатны дагъы да, дагъы да йырлама чакъыра...

Далее...

Размещено: 25.09.2012 | Просмотров: 2368 | Комментарии: 0

Къумукъ театрны къагьруманы

РСФСР-ни халкъ артисти Алим Къурумовну 100 йыллыгъына

фотоАлим Къурумов 1912-нчи йылда Орлов областны Кромы деген юртунда тувгъан. Ону атасы Салимхан Терский областны Хасавюрт округуну Байрамавул юртунда тувгъан. Алим Къурумовну Кромы шагьарда тувмакълыгъыны маънасын айтмагъа сюемен.

Салимхан жагьил заманында мычыгъышлы абрек Зелимхангъа къатнап айлангъаны саялы, пача гьукуматны гьакимлери ону туснакъгъа Сибирге йиберелер. Туснакъ болжалы битгенде де, Салимхан ата юртуна къайтмай. Айлана-айлана туруп, ол Ясная Поляна деген ерге гелип къала. Бир гезик Салимхан къыдырагъанда, шо гиччи шагьарда оьзюню мюлкюнде яшайгъан уллу рус язывчу Лев Николаевич Толстойгъа ёлугъа...

Далее...

Размещено: 04.07.2012 | Просмотров: 2413 | Комментарии: 0

Израилде – къумукъ Амай, Яхсайда...

(Ёлугъув)

фото«”Яхсай вальс” – Георгий Исмаковну кюю, Расул Къойтемировну сёзлери, йырлай...» Къумукъ радиодан бу йырны эшитген эсли наслубузну гьарисини эси де, ою да бир тюрлю агьвалат булан, шатлы мюгьлет булан байлавлу экенине шеклигим ёкъ. Оьтген асруну 70-нчи йылларында бу йыр кёплени къувандыргъан, ругьландыргъан. Яхсайда тувгъан ва оьсген Георгий (Завлу) Исмаковну биз композитор гьисапда, Дагъыстанны маданиятыны ат къазангъан къуллукъчусу гьисапда таный бусакъ да, ону агъасы Садыкъ Исмаков (уллатасыны аты къоюлгъангъа огъар Амай деп айтгъан, шо ат булан ол кёплеге танывлу) къумукъ макъамланы, йырланы, такъмакъланы оьтесиз уста кюйде йырлай буса да, радиодан ону йырлары берилмеген. Ол хыйлыдан берли Израилде яшай. Гьар йыл дегенлей Дагъыстангъа геле, къумукъ халкъны, тувуп оьсген ери Яхсайны унутма болмай, сагъына. Май айны ахырында Амай редакцияда къонакълыкъда болду, коллектив булан ёлугъуп лакъыр да этди, аргъан, агъачкъомуз согъуп йыбав да берди. Огъар гьали 87 йыл бола, савлукъ булан узакъ йыллар яшама Аллагь насип этсин.

Саламлашып, сорашып битген сонг бизин къуллукъчулар огъар гьариси соравлар берип йиберди...

Далее...

Размещено: 09.06.2012 | Просмотров: 2886 | Комментарии: 0

Юрекде Къазакъ булан

(Репортаж)

фотоГьар йыл май айда къумукъ поэзияны классиги Йырчы Къазакъны поэзиясыны гюнюн белгилейгенлик адатгъа айлангъаны сююндюре. Бу йылгъы йыр байрамны чы юрекде Къазакъ булангъылар тезден къаравуллай эди. Ону себебин де охувчулар бу ёлугъувда сёйлегенлени сёзюнден англажакъ. «Ёлдаш» газетни савлай коллективи де бу жыйында ортакъчылыкъ этди. Шо вакъти бары да жыйылгъанлар гезик болуп тизилип, къолларында гюллер де булан Йырчы Къазакъны эсделигине гюл байламлар салдылар. Ондан сонг филология илмуланы доктору, профессор Абдулкъадир Абдуллатипов жыйынны башлама турагъанда Дагъыстанны Милли Академиясыяны президенти, аты айтылгъан алим ва жамият политика чалышывчу Гьамит Бучаев «Къаршылардан чыгъып, чыгъып къарасам…» деген йырны йырлап йиберди. Жыйылгъанлар шо йыргъ

Далее...

Размещено: 25.05.2012 | Просмотров: 2326 | Комментарии: 0

Игит йырны йырлама ёкъмукен бизде бирев

Анвар – Магьачкъаладагъы музыка алатлар сатылагъан тюкенни еси. Ол оьзю де музыкант ва бары да дегенлей къумукъ йыравланы таный ва къумукъ йырны гьакъында оьзюню пикрусу булангъы адам. Бизин лакъырда Гьабийбулла Алхангьажиев де ортакъчылыкъ этди.

Далее...

Размещено: 17.05.2012 | Просмотров: 2257 | Комментарии: 0

Уллу йыравубузну эсге ала туруп…

Гетген жуманы башында А-П. Салаватовну атындагъы Къумукъ музыкалы-драма театрны бинасында белгили йыравубуз, оьтген асруда милли маданиятыбызны оьсювюне уллу къошум этген Татам Муратов тувгъанлы 110 йыл битегенликге байлавлу шатлы жыйын оьтгерилди. Тюзю, залгъа гиргендокъ, ер-ерде олтургъан 50-60-гьа ювукъ къаравчуну гёрюп гёнгюм бузулду. Халкъ бу агьвалатны гьакъында чагъында билген буса, зал адамдан толуп болажагъына шекленмеймен. Шо Маданият министерлигини къуллукъчуларыны янындан йиберилген уллу кемчилик. Эревюллю, пагьмулу адамларыбызгъа шулай янашыв ошамай.

Дагъыстанны милли согъув музыка алатларыны оркестры Татам Муратовну макъамларын согъуп жыйын ачылды.

Далее...

Размещено: 24.04.2012 | Просмотров: 1982 | Комментарии: 0

Къумукъ йыр! Неге сёне бара?!

This video requires the free Flash plugin.

Гьалиги вакътиде янгыз йырны эсгерип къоймай, савлай бизин къумукъ маданиятыбыз уллу тарчыкъгъа, четимликлеге тарыгъан. Ондан чыкъмакъ учун савлай маданиятыбызны, маданият министерликни структурасын, къурулушун, тизимин алышдырма герек.

Далее...

Размещено: 20.04.2012 | Просмотров: 2115 | Комментарии: 1

Халкъны сююмлю йыраву эди

(Татам Муратовну 110 йыллыгъына)

Татам Мурадов1922-нчи йылны ахырында наркомпрос (просвещениени халкъ комисариаты) Татам Муратовну Италияны Ла Скала деген опера театрына охума бакъдыра. Азербайжандан Бюл-бюл огълы да бола. Бакюде бир нече гюн туруп, оланы инчесанияты, маданияты булан таныш болуп, Татам Италиягъа бармай, Дагъыстангъа къайта. «Неге къайтдынг, неге бармадынг?» - деген соравгъа ол: «Мени ярлы, билимсиз халкъымны маданиятын ким гётережек, магъа операны йыраву болма негер тарыкъ, мен оьзюмню элимде, оьзюмню халкъым булан ишлеме сюемен»,- деп жавап берген.

Далее...

Размещено: 12.04.2012 | Просмотров: 2095 | Комментарии: 0

«Рус театрда ишлесем де, юрегим булан Къумукъ театрдаман»

ФотоФото

– Дагъыстанда бир нече милли театр бар. Гьар миллетни къаравчуларыны айрыча сюеген жанры боламы?

– Бары да миллетлер комедияны кёп сюе. Тек гьарисини айырма болагъан ерлери бар.

Къумукъ театр – игит-романтикалы, лирикалы театр. Авар театр – поэзияны театры (Расул Гьамзатовну таъсири буса ярай), Рус театр – психологиялы театр, Лезги театр – эпический театр (Шарвили ва башгъалары) деп гьисап этме ярай. Тек бары да театрлар комедияны кёп сала. Шо жанрны къаравчулары бары да миллетлерде кёп.

Далее...

Размещено: 08.04.2012 | Просмотров: 2159 | Комментарии: 0

Мен насипли адамман...

Художник Набиюлла Бамматовгъа — 70 йыл
Фото

Дюньяны айбатлыкъ къутгъарар деп бек дурус айтылгъан. Мен чеберлик къайдада яралгъан асарланы гьакъында пикирлешемен. Шо айбатлыкъны язывчулар, шаирлер, скульпторлар, художниклер, артистлер ва чебер асарлар яратагъан оьзге адамлар ясай. Сонг да, оьчлюк, давлар, къан тёгювлер оьлюмге, ясгъа, къайгъыгъа элте.

Айбатлыкъ буса - язбаш, яшлыкъ.

Язбашны биринчи айында Къарабудагъгент районну Къакъашура юртунда тувгъан Набиюлла Абдуллаевич Бамматов - шолай асиллик яратагъан художник. Шо ёлда ол хыйлы уьстюнлюклеге етишген, къаравчуланы баракалласын къазангъан.

Далее...

Размещено: 27.03.2012 | Просмотров: 2459 | Комментарии: 0

Халкъымны сюювю сагьнагъа чакъыра

Фото

- Сиз, кюйге къарагъанда, янгыз инчесаниятдагъы алмашынывлагъа тюгюл, бары да янгы яшавну барышына рази тюгюлге ошайсыз.

- Ёкъ, ёкъ, мен бугюнгю гьалгъа рази тюгюлмен. Алдагъы заманларда нечакъы къыйынлыкъда яшасакъ да, татывлукъ, бирлик бар эди. Гьали биревню де бир затгъа да тамашагъа къалдырып болмайсан. Бары зат да бар, тек рагьатлыкъ ёкъ. Не яшавдур бу?! Давда да оьлмегендир шунчакъы адам. Гьар гюн оьлтюрюв, атылтыв. Не багьана болуп да халкъ къырыла. Арабыздан, чёплеп-чёплеп дегенлей, бар деген уланларыбызны оьлтюре. Рагьму деген зат къалмагъанмы дюньяда?!

Далее...

Размещено: 06.12.2011 | Просмотров: 2696 | Комментарии: 0

"Къумукъланы адатлары" - ругь байлыгъыбызны кюрчюсю

"Адаты кумыков" - фундамент нашего духовного богатства
Фото

"Къумукъланы адатлары" - бизин халкъны милли эсин, милли дюньясыны оьзтёречелигин арив гёрсетеген, политика, жамият даражасы тизив болгъанын исбарлайгъан асарлардан бири. Адабият, тарихи маънасындан къайры, ону халкъны милли тамурларын беклешдиреген аламаты бар. Шо саялы да "Къумукъланы адатларын" тийишли кюйде къолламакъ, охувчулагъа яймакъ масъаласы албетге чыгъа.

Далее...

Размещено: 25.11.2011 | Просмотров: 2872 | Комментарии: 0
12 next