Кумыкский мир

Культура, история, современность

иконка

Ачыкъ лакъыр

Список публикаций

prev 123 next

Ватангъа сююв ана тилни сюювден башлана

фотоРугьаният Мусаева – Къарабудагъгентдеги гимназияны директоруну охув-методика ишлеге къарайгъан заместители. Ана тилни ва адабиятны муаллими болуп бир нече йыллар ишлеген. Артдагъы йылларда орус тилден ва адабиятдан дарс бере. Филология илмуланы кандидаты. Тарбиялав ва охутув ишинде алдынлы къайдаланы къоллай. Мени тергевюмню ол оьзюне Интернетдеги къумукъ масъалаланы гьакъындагъы гьайлы пикрулары булан тартды.

Далее...

Размещено: 20.01.2013 | Просмотров: 2422 | Комментарии: 0

Миллетни менлигин тил сакълай

Тирменчини сув дерти дегенлей, къайсы буса да бир миллетни вакили болгъан адамны ана тилни масъалалары талчыкъдырмай къоймайдыр деп эсиме геле. Тилни ва адабиятны уьстюнде ишлейген илму къуллукъчуланы буса шо гьар гюнлюк иши болуп токътай. Магьачкъаладагъы А.А. Тахо-Години атындагъы педагогика илму-ахтарыв институтну къуллукъчулары школадагъы муаллимлер булан тыгъыс байлавлукъ тутуп загьмат тёгелер. Ёлугъувланы барышында ана тилни ва адабиятны чечилмей къалып турагъан масъалалары арагъа чыгъа, шоланы чечивню ёллары гьакъда пикру алышдырывлар бола. Артдагъы йылларда не иш юрюлгенни билмек мурат булан оьрде аты эсгерилген илму ожакъны адабиятгъа къарайгъан бёлюгюню илму къуллукъчусу Заида Адилгиреева булан ёлукъдукъ. Тюпде ону булангъы лакъырлашывну охувчуланы тергевюне беребиз.

Далее...

Размещено: 18.12.2012 | Просмотров: 2193 | Комментарии: 0

«Биревню де алдатма сюймеймен»

Яш наслуну арасында гьакъыллы, оьткюр, гьаракатчы жагьиллени гёргенде, олардан къуванмай нечик боласан дагъы. Шо тайпа заманын бир де бошуна йибермей, ишин де туварып да къоймай.

Бу гезик сизин шолай жагь уланларыбызны бири Исрапил Таркинский булан таныш этме сюемен.

Исрапилни агьлюсюню, тайпа-тухумуну тамурлары бырынгъы Таргъу юртдан баш ала буса да, ол Магьачкъалада отставкадагъы подполковник, ДГУ-ну дарс беривчюсю Абдулмуслим Таркинскийни ожагъында тувгъан. Ол 52 номерли школаны битдирип, ДГУ-ну юридический факультетине охума тюше. 2007-нчи йылда ол охувун къызыл диплом алып тамамлай.

Далее...

Размещено: 11.12.2012 | Просмотров: 2130 | Комментарии: 0

Биринчи абат оьзюбюзню яныбыздан болсун

Тилин унутгъан – талигьин ютгъан деп айтып гетген бизин уллулар. Тилни гьакъындагъы ойланы ва пикруланы гьар абатда йимик эшитмеге боласан. Юртгъа барсанг да, адамшавлу ана тилинде таза сёйлейген адамны тапмагъа къыйын. Билим беривню гьакъындагъы янгы закон къабул этилгенли ана тиллеге ону таъсири тиймей къалмады. Айрокъда шагьар школалардагъы гьал гетген асруну 90-нчы йылларында юрек тынышардай тюгюл эди. Ана тиллеге бакъгъан якъдагъы янашывну билмек мурат булан ноябрь айны орталарында Магьачкъала шагьардагъы школаларда ана тил дарсланы юрютеген муаллимлер булан редакцияда гезикли «дёгерек стол» ёлугъув оьтгерилди. Миллетни менлигин сакълавда уллу агьамияты булангъы бу чараны аслу мурады – тил масъалагъа байлавлу шагьар школалардагъы гьал ва муаллимлени не талчыкъдырагъанны билмек эди.

Далее...

Размещено: 24.11.2012 | Просмотров: 2503 | Комментарии: 0

Рамазан Алпавутов: «Къумукъ миллетни гележегин къурагъанлар оьзюбюзбюз»

Москвада яшайгъан 27 йыллыкъ Рамазан Алпавутовну аты арт вакътиде къумукъ масъалалагъа байлавлу кёп эсгериле. Ол къумукъ ва орус тиллерден къайры, ингилис, немис, тюрк тиллени де биле, арап ва француз тиллерде сёйлеп бажара. Москва областдагъы ва Борагъандагъы къумукъланы милли маданият автономияларын регистрация этме айланып тура. Интернетде «Фейсбук» деген социал сетде ачылгъан «Кумыкский протест» деген бёлюкде башгъа гьаракатчы ёлдашлар булан бирге къумукъ масъалаланы дюньягъа малим эте. Шо муратда халкъара чараларда да ортакъчылыкъ эте.

– Рамазан, лап алдын оьзюнгню гьакъынгда бир нече сёз айтсанг арив болар эди...

Далее...

Размещено: 16.11.2012 | Просмотров: 2541 | Комментарии: 0

Таныш болугъуз: алтын къоллу Гьажимурат

Бир-бир адамлагъа табиат кёп пагьмуланы бирче бере. Эгер шолай адамны пагьмулары булан бирге артыкъ саламатлыгъы да бар буса, ол арагъа чыгъып белгили болмай къала. Шолай адамланы бири – къарабудагъгентли Гьажимурат Абдуллаев. Ол – муаллим, композитор, музыкант, художник, парапсихолог, гипнолог. Дипломсуз касбулары – шаир, дагъы да ол сынлар яза, халкъ медицинаны имканлыкълары булан аврувланы къолай эте, агъачкъомузлар эте. Ол агъачкъомузну чертегенде буса оркестр согъулагъанда йимик чалына. Тек лап алдын мени тергевюмню ол асил, саламат, оьзден хасияты булан тартды. Гьажимуратгъа 65 йыл бола. Къыйынлы къысматы ону къайда да ташлагъан. Ол Москва, Саратов областларда яшагъан ва ишлеген. Къарабудагъгентде тувгъан буса да, Къакъамахи, Къакъашура, Паравул, Гьели юртларда да тургъан. Буссагьатгъы вакътиде Ленингентде яшай.

Далее...

Размещено: 13.11.2012 | Просмотров: 2363 | Комментарии: 0

Пачалыкъ – Язывчу – Охувчу

Гьали-гьалилерде бир таныш язывчу булан эришивюм болду. Ону сёзлерини аслу маънасын беремен: пачалыкъ язывчуланы совет девюрде йимик гьайын этмей.

– Алдын гьукумат бизге квартирлер, йылда бир керен курортгъа путёвкалар бере эди. Арты уьзюлмей чыгъагъан китапларыбызгъа арив гонорарлар, чакъ-чакъда районлагъа бармагъа командировочныйлер ва оьзге тюрлю енгилликлер-онгайлыкълар гёрсетиле эди, - деп санай язывчу ёлдаш.

Ону булан эришме сюймей эдим буса да, къаршылыкъ билдирме тюшдю.

Далее...

Размещено: 27.10.2012 | Просмотров: 2392 | Комментарии: 1

Айтылгъан сёз – атылгъан окъ

ФотоБизин халкъ арада, минг йыллар алдын тувулунгъан бек тизив айтыв бар. «Айтылгъан сёз – атылгъан окъ», – дей къумукълар. Гертиден де, ялгъан, бугьтан, аччы сёз уьч хырлангъан болат окъ йимик юрекге яман чанчылагъанын къайсыбыз да сезгенбиз. Сёз яра хыйлы заман сав болмай, сызлап да тура. Айтды-къуйтду саялы сюйгенлер айрыла, ожакълар тозула, дос-къардашны арасына татывсузлукъ тюше, тухум тухумгъа оьч бола...

Ондан къайры да, бу айтывну маънасы янгыз агьлю, авул-хоншу яда бир юрт аралыкълар булан дазуланып къалмай...

Далее...

Размещено: 15.10.2012 | Просмотров: 2152 | Комментарии: 0

Дагъыстан намус

Оьтген асруну 70-нчи йылларында язывчу ва педагог Ибрагьим Ибрагьимов (адабият псевдонимлери - Ибрагьим Хамав ва Ибрагьим Ханмав Бамматули) «Дагъыстан намус» деген баш булан къылыкъ темагъа язылгъан хабарланы бёлюгюн айры китап этип чыгъаргъан эди. Шо хабарланы баш игити Даниял Денгизов - яшавдагъы терс, осал, эрши ишлеге къаршылашгъанда, шолардан «дагъыстан намусун» сакълап оьтме бажарагъан оьр къылыкълы интеллигент адам, тек ол, йыллар гете туруп, шо намусну гючю тайып барагъанны гьис эте.

Далее...

Размещено: 07.10.2012 | Просмотров: 2196 | Комментарии: 0

Яшасын «Къумукъ тюз»!

«Къумукъ тюзню» охувчуларына савбол сёз

«Къумукъ тюзню» охувчуларыны алдында мени бир борчум бар: олагъа бир йыл алдын газетден нечик ва неге тайдырылгъанымны англатып, савбол этмегенмен. Шо ишни магъа борч этип бирев де салмагъан, мени оьзюмден къайры. Бир йылны узагъында нече керен шо борчну кютмеге урунсам да, гьислерим гьакъылымдан гючлю болуп, тарыкълы сёзлер чыкъмай тура эди. Шо иш болгъанлы 6-нчы сентябрде бир йыл битди. Дагъы артгъа теберме ярамай.

Далее...

Размещено: 29.09.2012 | Просмотров: 2446 | Комментарии: 0

Бизге уьстюнлю болмакъ учун не етишмей?

Пагьмулу шаир ва драматург Атав Атаев оьзюню язывчу ёлдашларына ошамай: китапларын чыгъарып, шоланы сатаман деп айланмай; презентацияларын, юбилейлерин этемен деп авара болмай; 35 йыл чагъында айры кабинеты де, арив алапасы да булангъы ишин де къоюп, эркинликни сюемен деп, юртуна гетип, балжибинлер сакълай. «15 гюн сама туснакъда олтурмагъан шаирден герти шаир болмай»,- деген сёзлени Атав 20 йыллар алъякъда айтгъан эди. Ону булангъы лакъырны мен шо сёзлерден башладым.

Далее...

Размещено: 20.09.2012 | Просмотров: 2245 | Комментарии: 1

Топуракъ масъалада ерли халкъны талапларын гьисапгъа алма тюше

Гьар къайсы пачалыкъны алсакъ да, шону ичиндеги халкъланы, миллетлени амалгъа геливю топуракъ булан тыгъыс кюйде байлавлу.

О бизин республиканы да баш байлыгъы. Муна шо саялы да ДР-ни Президентини Дагъыстанны Халкъ Жыйынына Чакъырыв кагъызында бу гезик юрт хозяйство агьамияты булангъы топуракъланы онгача есликге беривге алгъасамайлы, касбучулар ва жамият къурумлар булан гьакълашып-гьаллашып, оланы пикрусун гьисапгъа алып иш гёрмеге таклиф этди.

Шолайлыкъда, агьамиятлы, тек бек итти масъалагъа, гертиден де, ерли халкъланы яшав-турушун бузмай янашма тарыкъ болагъаны ташдырыла.

Далее...

Размещено: 11.09.2012 | Просмотров: 1534 | Комментарии: 0

Халкъыбызны алдындагъы борчларыбызны унутмайыкъ

Не будем забывать свои обязанности перед народом

ФотоМен бир нече керен бизин язывчуларыбызгъа, алимлерибизге, оьзге яратывчу адамларыбызгъа тийдирип язып тураман. Мени тюзлеп, гьатта сёгюп пата-пурхумну чыгъарып, жанлы сёз булан сесленегенлер чыкъгъанны сюер эдим. Шыплыкъ. Биздеги гьайсызлыкъ, айсенилик, санталыкъ ярайгъан зат тюгюл.

Я не раз, и не два публиковал статьи, пытаясь задеть за живое писателей, ученых, других наших творческих работников. Надеялся, что оппоненты не станут отмалчиваться, поправят меня, покритикуют, пусть даже разнесут в пух и прах. Увы, тишина. Кругом такая невероятная беспечность, апатия, безразличие…

Далее...

Размещено: 28.08.2012 | Просмотров: 2315 | Комментарии: 0

Гертилик гючлюмю - гюнчюлюк гючлюмю?

(Правда vs Зависть)

Биринчилей, зор терекни тюпгючюндеги дёгерек гьызларда мен наслуланы байлайгъан ёлланы гёремен. «Халкъ» деген, «яшав» деген терен ва генг англавлар эки адамны аралыкъларын гёрсетеген, белгилейген гьаллардан, абатлардан, ишлерден башланадыр.

У меня первая ассоциация при виде годовых колец на пне громадного дерева - это пути-дороги, связывающие отдельные поколения. Вероятно, и такие широкие понятия как народ, жизнь вообще, начинаются с обстоятельств, шагов, действий, характеризующих отношения между отдельными людьми.

Далее...

Размещено: 27.08.2012 | Просмотров: 2571 | Комментарии: 1

Магьамматрасул Абдуллаев: «Къыйналмаса, уьстюнлюк гелмей»

Фото29 йыллыкъ Магьамматрасул Набиевич Абдуллаев Магьачкъаладагъы «Высокие технологии» деген медицина центрда нейрохирургия бёлюкню заведующийи. Ол 2000-нчи йылда ата юрту Тёбен Къазанышдагъы орта школаны битдирип, бир йылдан Дагъыстан медицина академиягъа тюше. Шо оьр охув ожакъны къызыл дипломгъа тамамлап, Киевде Нейрохирургияны институтунда ординатурада билим алывун узата. Шонда охуй туруп, «английский стандартда» ишлейген частный (айры есликдеги) нейрохирургия клиникада загьмат тёкме башлай. Бу йылны февраль айындан тутуп, гьалиги ишинде.

Далее...

Размещено: 15.08.2012 | Просмотров: 2568 | Комментарии: 0

Муса Шихавов: «Заманлар алышынгъанны сюебиз»

фотоБизде пагьмулу адамлар кёп. Шоланы бирлери оьзлени артыкъ саламатлыгъындан тийишли даражада арагъа чыкъмай къалып туралар. Шолайланы бири - кёстекли шаир Муса Шихавов. Ону пикрулары биревлеге терс чалынма да ярай. Нетейик, Муса - шолай адам, гьилласы ёкъ, ойлашагъан кююнде сёйлей.

Далее...

Размещено: 16.07.2012 | Просмотров: 2680 | Комментарии: 0

Миллет бар тура, газет де болажакъ

фотоИюль айны уьчюнде Магьачкъалада Дагъыстанда чыгъагъан милли газетлени охувчуларыны биринчи, генглешген республика конференциясы оьтгерилди. Бары да къумукъ районлардан, шагьарлардан гелген «Ёлдаш» газетни охувчулары, къурдашлары баш редакторну уллу кабинетине сыймасдай жыйылгъан эди. Шо гюн Къумукъ театрда сагьат экиде конференция башлангъанча, редакциябызда, «дёгерек столну» айланасында лакъыр болду.

Къонакълагъа хошгелди этген сонг газетни баш редактору Камил Алиев булай деди...

Далее...

Размещено: 06.07.2012 | Просмотров: 2021 | Комментарии: 6

Охувчуну абурлайыкъ-сыйлайыкъ

яда Супиянат Мамаевагъа бир нече сорав

картинка«Ёлдаш» газетни 20-нчы номеринде (25.05.2012 й.) «Ачыкъ лакъыр» деген рубриканы тюбюнде журналист Алав Алиевни «Тангчалпан» журналны редактору Супиянат Мамаева булан этген «Бизин алгъа барма ким къоймай?» деген лакъырлашыву чыкъды. Ачыкъ лакъыргъа биз де къошулайыкъ. Супиянат — оьзюню ишин билеген, журналны борчларын, охувчуланы талапларын англайгъан, сынавлу редактор. Ол миллетни тарчыкълы масъалаларына талчыгъагъан, бизин яратывчу интеллигенцияны яхшысын-яманын, оланы арасында туруп, теренден билегени охувчуну инандыра.

Мени мурадым - Супиянатны макътамакъ яда сёкмек тюгюл, лакъырлашывда гётерилеген бир-бир масъалаланы гьакъында оьз пикруларымны аян этмек ва Супиянатгъа бир нече сорав бермек.

Далее...

Размещено: 28.06.2012 | Просмотров: 2295 | Комментарии: 4

Бизин алгъа бармагъа ким къоймай?

Супиянат Мамаева булан лакъырлашыв

фотоАртдагъы заманларда бизин адабият журналыбыз «Тангчолпанны» айланасында гьар тюрлю хабарлар юрюле. Журналны ишин юрютегенлени арасында бир-бирин англамайгъанлыкъ, бир-бирине къулакъасмайгъанлыкъ бар деген калималар кёп чалына. Натижада, журнал эришип-къырылып турагъан эр-къатынны тергевсюз, йылап турагъан яшына ошай дейлер. Тюзюн айтгъанда, мен янгылыш болмай бусам, шо «яшгъа» бу йыл 60 йыл бите.

Гертиден де, журналны сан яны тёбен тюшген. Кёп хаталар гете, осал материаллар ерлешдириле. Шону себебин билмек учун бугюн биз «Тангчолпанны» редактору, белгили шаир Супиянат Мамаева булан лакъыр этебиз.

Далее...

Размещено: 28.06.2012 | Просмотров: 2490 | Комментарии: 0

Оьзюн оьзю абурламайгъан миллетни гележеги ёкъ

– Къумукълар оьзлени абурлап башласын учун не этме герек?

– Башлап къумукъланы Культура институтун къурма герек. Шо гьакъда мени язып онгаргъан программамны проекти бар. Бир нече къумукъ гьакимлени шо проект булан таныш да этгенмен. Бары да яхшыны дейлер. Яшавгъа чыгъармакъ учун харж береген адам ёкъ.

Далее...

Размещено: 23.05.2012 | Просмотров: 2672 | Комментарии: 1
prev 123 next