Кумыкский мир

Культура, история, современность

иконка

Ачыкъ лакъыр

Список публикаций

123 next

Халкъгъа ювукъ болайыкъ!

Гетген йылны ичинде «Ёлдашда» тилибизни ва газетибизни масъалаларына байлавлу бир нече макъалалар чыкъды. Тек амма шо масъалаланы айланасында алимлерибизни жагьлыгъы, гьаракатчылыгъы эсленмеди ва айтылагъан пикрулар-ойлар сёзлер кююнде къалып тура.

Далее...

Размещено: 11.02.2014 | Просмотров: 2274 | Комментарии: 0

Бирикген эл озар

Бизин гючлю болма къоймайгъан недир?

фотоЯшав адамгъа бир керен бериле болгъан сонг, бизин борчубуз – шону исбайы, Аллагьутаала айтагъан кюйде яшама чалышмакъ. Яшавну тюз, маъналы яшамакъ учун не этме гереги гьакъда минглер булан китаплар язылгъан. Тек шо китапланы нечакъы охуп тургъан булан да пайда болмай, адам оьзю оьзюн алышдырма къарамаса. Оруслар да айтгъанлай, «Жизнь прожить – не поле перейти».

Тюз, исбайы, халкъынга пайдалы болуп яшайман десенг, шо къыйын, тек чечме бажарылагъан масъала.

Далее...

Размещено: 04.02.2014 | Просмотров: 2437 | Комментарии: 0

Бир масъалагъа тюрлю-тюрлю янашыв

Р.Гьаруновну «Заман шолай бувара» деген макъаласына сесленивлер

Къурдашым Рашит, къумукъ халкъынгны гьалына, талигьине гьакъ юрекден талчыгъагъан, ону атын ерге урма къойма ярамай деп, гьайт деп маъналы макъалаларынг булан белсенип чалышагъан журналист, ону тилине бакъгъан яндан къыйыкъсытывлагъа ёл берегенлигинг тамашагъа къалдыра. Айтагъаным, ана тилингни бугюнгю гьалына береген багьанг, ону гележеги гьакъдагъы ёрав тезислеринг булан, мен ойлайгъан кюйде, эки къумукъ да рази болуп болмажакъ. Биринчилей, тилибизге къаравунг бир даража сувукъ-салкъын (пессимистли), экинчилей, ону аз болжалны, 10–15 йылны ичинде оьлтюрме де разисен.

Далее...

Размещено: 31.12.2013 | Просмотров: 1998 | Комментарии: 0

Заман шолай бувара

Арт вакътилерде ана тилни гьакъында кёп сёйлене. Къумукъ тилни гёзеллиги, байлыгъы гьакъда, шолай да ол бугюн сёнюп-дёнюп барагъаны гьакъда «Ёлдашда» да кёп языла, «дёгерек столлар», лакъырлашывлар, ёлугъувлар оьтгериле. Интернетде де шо тема заманда бир янгырып тербей. Шаир Агьмат Жачаев «Ана тилим–алтын хазна» деп поэма язып, айрыча китап да чыгъарды. Тек шоланы натижасында гьал алышынамы, къолайлашамы? Айтардай къолайлашадыр деп эсиме гелмей.

Далее...

Размещено: 18.12.2013 | Просмотров: 1911 | Комментарии: 0

Къумукъларда эркек-тиши аралыкълар

Биз оьзюбюз де эслейбиз, айланабыздагъылар да айта: къумукъларда (янгыз къумукъларда тюгюл, оьзге халкъларда да аз буса да шолай гьал бар) къатынлар эркеклени ерлерин елеп, эркеклер буса къатынланы борчларын кютеген болуп бара. Тюзю, савлай дюньяда да (айрокъда европа халкъланы арасында) эркек де, тиши де бир-бирине ошайгъан болуп тура. Тиштайпалар эркек опуракъгъа амыракъ, эркеклерден къалышмайгъан кюйде иче ва тарта. Алдын шолай гьалны орусларда гёрюп, тамашагъа къарай эдик. Гьали дагъыстанлы бусурманлар да олардан къалышмайгъан гезиклер айрокъда шагьарларда кёп ёлугъагъан болуп тура.

Далее...

Размещено: 22.10.2013 | Просмотров: 2037 | Комментарии: 0

Агьлю черинг миллетингден болмакъ парзмы?

фотоБираз алда бир къатын мажлисде, хоншуланы арасындагъы бош хабар йимик, гьар тюрлю миллетлени жагьиллери нечик ожакъ къурагъанны гьакъында лакъыр чыкъгъан эди.

Шо вакъти мажлисни менмен деп турагъан, заманлар гетип шайлы «тюсюн» тас этсе де, тек гьали де гьонкъа хасиятларын къоймагъан бийкеси: «Гьалигилер кимге эрге барса да къайырмай», – деп теренден кюстюндю. «Пеленчени къызы бир уллу гишиге, оьзю де башгъа миллетлиге, экинчи къатыны болуп баргъан», – деп оьзюне мажлисдегилени арасында якълавчулар тапма къарады.

Далее...

Размещено: 21.10.2013 | Просмотров: 2251 | Комментарии: 0

Къумукълагъа тарихи музей тарыкъмы?

фотоДагъыстанны лапда уллу тарихи музейини къангалы къапуларыны алдында къаравулчулар йимик, къабургъаларына эки башлы къаракъушну сураты ясалгъан, уллу, бырынгъы топлар къатып токътагъан. Оланы этилген кююне къарап, алдынгъы темир усталаны бажарывлугъуна, гьюнерине гьайран боласан.

– Бу къайсы девюрден къалгъан савутдур? – деп сорайман музейни къуллукъчусуна.

– Мекенли кюйде айтып болмайман, тек генерал Ермоловну заманларындан къалгъандыр деп эсиме геле,– деди ол.

Ермолов дегенде: «Огь гавурлар (топлагъа айтаман), хыйлы гюнагьсыз адамны къыргъансыздыр»,– деп ойлашдым, усталардан да шоссагьат гёнгюм чыкъды.

Далее...

Размещено: 27.09.2013 | Просмотров: 2095 | Комментарии: 0

Къумукъланы гьакъында бир нече мифлер

рисунокДагъыстанны халкъларыны арасында къумукъланы гьакъында чакъы кёп сёйленеген дагъы хабар бар буса, тамаша. Шо да себепсиз тюгюл: Дагъыстандагъы бары да аслу агьвалатлар Къумукъ тюзде юрюле ва гьар миллет къумукълар булан толу разилешивге гелип битмей. Шо себепден де гьар тюрлю мифлер чыгъарыла. О мифлени бирлерин иш этип яягъанлар бар, оьзгелери гьар тюрлю себеплерден тувулуна. Шоланы аслуларыны уьстюнде токътайыкъ.

Далее...

Размещено: 14.09.2013 | Просмотров: 2482 | Комментарии: 0

Яман хасиятланы яхшы янлары - 4

фотоЯлынчлы, яревке, сюркюч адамны бирибиз де сюймейбиз. Сюймесек де, шолай адам булан къурдашлыкъ-къардашлыкъ юрютме тюше. Яревке адам кёбюсю гезиклерде гьиллачы да бола. Яревке, гьилласын къоллап, башгъа уллу яревкени гьакъында: «Шо адам - бек гелишли, ким булан да къыйышып болагъан, илиякълы адам», - деп, оьзюню гьакъында да шолай пикру тувдурма къарай. Бираз сама гьакъылы бар адам яревкени бир гёргендокъ салам береген кююнден де таный.

Далее...

Размещено: 03.09.2013 | Просмотров: 1895 | Комментарии: 0

Яман хасиятланы яхшы янлары - 3

фотоСююв оьзю яхшы ва татли аламат. «Сююв – яшавну маънасы», – дейгенлер де бар. Тек оьз-оьзюне гьашыкълыкъ макъталгъан къылыкъ тюгюл. Озокъда, къайсы адам да оьзюн сюе, оьзю-оьзюне душман болмайдыр. Тек шо сююв гьатдан озуп гете буса, эрши гёрюне. Гючлю болгъан сайын ону эршилиги де арта.

Оьзюн кёп сюеген адам (къысгъартмакъ учун «оьзсюер» деп къояйыкъ) айланасындагъыланы гьар айланышын оьзю булан байлай, гьар айтылагъан сёз янгыз оьзю учун айтылагъандай гьисап эте...

Далее...

Размещено: 20.08.2013 | Просмотров: 2055 | Комментарии: 0

«Ёлдаш» ва охувчу

Сорав алыв нени гёрсетди?

фото«Ёлдаш» газетни редколлегиясы гьар итнигюнгю планеркада газетни оьтген жумада чыкъгъан номерин арагъа салып ойлаша, демек, анализ эте ва гележек номерни планын къура. Шолай бир планеркада шу сатырланы автору: «Гьаман оьзюбюзню ишибизге янгыз оьзюбюз багьа берип турмайлы, охувчуланы пикруларына да тынгласакъ, пайдалы болар эди», – деген эди. Шо ишни де баш редактор бизге («мен» деп язмакъны биревлер макътанывгъа гьисаплай ва шо гьакъда газетге де язып чыгъаргъангъа гёре, «биз» деп язма тюше) тапшурду.

Далее...

Размещено: 13.08.2013 | Просмотров: 2021 | Комментарии: 0

Йыравлар ва шаирлер

фотоАртдагъы 25 йылны ичинде яшавда болуп турагъан агьвалатлар бизин хасиятыбызны, дюньягъа къаравубузну бюс-бютюнлей алышдырып тербей. Шо алышынывланы кёп яны яхшы янгъа тюгюлю де гьарибизни де талчыкъдырмай болмай. Бизин къаравубузгъа гёре, жамиятны бир-бир тармакъларыны оьсювю токътап, тёбен тюшме башлагъан.

Тамаша тюгюлмю, интернет, оьр технологиялар, нанотехнологиялар арта, гючлене буса да, инче саниятны, адабиятны сан яны, адамланы англав, гьакъыл даражасы, къылыгъы оьсмей, гётек гетип бара.

Далее...

Размещено: 09.08.2013 | Просмотров: 2086 | Комментарии: 0

Муслим Жамалутдинов: «Адвокадгъа янгылышма ярамай»

фотоОьзлер танглагъан касбуда оьрлюк алмагъа, оьзге асил хыялларын яшавгъа чыгъармагъа тувгъан, оьсген элинден эсе ондагъы имканлыкъланы артыкъ гёрюп, Москвада орунлашгъан бизин миллетдашларыбыз кёп. Бир де къопдурувсуз айтгъанда, оланы кёбюсю асрулар боюнда къумукълар макан къургъан ерлерден, ата юртундан йыракъда сёнюп-дёнюп къалмайлы, алдына салгъан муратларына етишгенче тынчаймайлы, яшавда оьз ерин тапмагъа бажаргъан. Шолай, янгыз оьзлени жигерлиги, билими булан талмавсуз бир тюрлю оьрлюклеге етишмеге болгъан оьтгюр гьакъыллы, заманын бир де бошуна йибермейген, оьзюне борч этип алгъан ишин туварып да къоймайгъан къумукъ жагьил уланланы гьаракаты бизин айрыча сукъландыра.

Оланы арасында Москвада «Титул» деген адвокатланы коллегиясына къуршалып чалышагъан Муслим Жамалутдинов, оьрде айтылгъанда йимик, оьзю танглагъан тармакъда мекенли абат алагъан къумукъ уланланы бириси...

Далее...

Размещено: 28.07.2013 | Просмотров: 2106 | Комментарии: 0

Яман хасиятланы яхшы янлары - 2

рис. 1 Гьайсыз адам – биревге де «гьеймисен» деп айтмайгъан, айланасындагъылар этеген ишлерде де, оланы яшавунда да гьеч къулагъы ёкъ адам. Биревлер яшавда шолайлар кёп болгъанны сюе, башгъалар гьайсызлыкъны жинаятчылыкъгъа тенг эте. Артдагъылар ойлашагъан кюйде, гьайсыз адам оьзю жинаятчылыкъ этмеген буса да, дюньядагъы кёбюсю жинаятчылыкълар шолай адамланы гьайсызлыгъындан этилген.

Гьайсызлыкъны не йимик яхшы янлары бар?

Далее...

Размещено: 22.07.2013 | Просмотров: 2003 | Комментарии: 0

Яман хасиятланы яхшы янлары - 1

рис. 1Дюнья яралгъанлы адамланы арасында яман хасиятлар, терс къылыкълар сёгюле гелген. Тек тамаша тюгюлмю, биз сёкген булан олар кемимей, дагъы да бек арталар. Балики, шону себеби адамланы экиюзлюлюгюндедир: бир кюйде айтабыз, башгъа кюйде этебиз. Шону учун яман къылыкъланы къуру сёгюп турмай, олагъа башгъа гёзден къарап, яхшы янларын да табып, англама къарасакъ, тюз болмасмы? Англагъан затны тюзлеме де тынч бола. Гери урагъан, сёгеген затынгны буса, тюзлеп де, ондан арчылып да болмайсан.

Далее...

Размещено: 15.07.2013 | Просмотров: 2074 | Комментарии: 0

Залимхан Валиев: «Бизде тюгюл оланы гьайы»

фотоКъараман авлакъда йылгъа ювукъ ювушан отну къучакълап къош ятыв юрютеген уьч къумукъ юртну халкъы гьар тюрлю сагьналардан оьзлеге кёмек къолун узатма «ант» этгенлер, неге буса да, сёзюнде табылмайгъанына, масъалалар чечилмейли, къуру артгъа теберилип турагъанына тазза инжинип-кюстюнюп, вакиллерин Москвагъа бакъдыргъан эди. Оланы арасында Кахулай юртну жамият советини башчысы Залимхан Валиев де бар эди. Тюпде бизин мухбирибиз Алав Алиевни ону булангъы лакъырлашывун охувчуланы тергевюне беребиз.

Далее...

Размещено: 11.03.2013 | Просмотров: 2574 | Комментарии: 0

Камил Алиев: «Къысматына ес болгъан миллет яшай»

фотоБу материал гьали-гьалилерде Türk Dünyasında Günlük Haberler деген Интернет сайтны тилевюне гёре гьазир этилген ва шо сайтда ерлешдирилген эди. Энни бизин сайтда да ерлешдиребиз.

Анадаш «Ёлдаш» газетни баш редакторуну къуллукъларын кютеген Камил Алиевни аты Дагъыстандан оьтюп тюрк дюньясында да танывлу. Ол илмуда да оьз сокъмагъын салгъан тарих ахтарывчуларыбызны бириси. Газетге ёлбашчылыкъ эте туруп да ол, алгъа барывну ёлларын танглап иш тута. Шо якъдан алгъанда, ол къумукъ миллетни маданиятына, тарихине ва гележек яшавуна жаны авруйгъан адамларыбызны бириси. Бугюнлерде ону булан ёлугъуп, «Ёлдашны» къысматы гьакъда баянлыкъ алмагъа имканлыкъ тувулунду.

Далее...

Размещено: 26.02.2013 | Просмотров: 2343 | Комментарии: 0

Сюемен де сюемен, сюек булан тюемен

фотоМен «Ёлдаш» газетде (26.10.2012 й.) печат этилген Пачалыкъ-язывчу-охувчу деген баш булан чыкъгъан Рашит Гьаруновну макъаласына гёре оьзюмню ойларымны язма сюемен.

Гьюрметли Рашит. Журналистика тармакъда сен арт вакъти жагьчылыкъ гёрсетип ишлеп турасан. Шо бек яхшы. Газетде сени орусча ва къумукъча чыгъагъан материалларынгны къаравуллайман, охуйман. Къумукъ халкъ учун аслу масъалаланы гётерип боласан. Бу да бек яхшы. Оьрде эсгерилген макъалангда сен язывчу танышынгны совет девюрде пачалыкъ язывчуланы гьайын этегенликни гьакъындагъы калималарына тагъыласан-илинесен. Ол гёзлери булан гёрген, башындан геттен хадиргюнлени гьакъында айтмай, не деме герек эди дагъы? Сёкме герекми эди?

Далее...

Размещено: 23.02.2013 | Просмотров: 2550 | Комментарии: 0

Газет тилге байлавлу эришив

(Дискуссия по поводу газетной лексики)

«Ёлдашны» тилин англамайбыз», - дейгенлер кёп ёлугъа. Къуру шолай адамланы «англавсузлар» деп айыплап турсакъ да, дурус болмас. Язагъанлар да оьзлер оьзлеге критика гёзден къарама герек. Охувчугъа «тилни англама эрине» деп айып салмайлы, журналистлеге оьзлеге «халкъгъа англашынагъан кюйде языгъыз» деп чакъырыв этер эдим. Журналист учун биринчи ерде «тилни тазалыгъы» тюгюл, гертилик, ойну ачыкълыгъы, сёзню маънасы болма герек.

Далее...

Размещено: 17.02.2013 | Просмотров: 2485 | Комментарии: 0

«Ёлдаш» гьар даим де охулагъан газет кююнде къалсын учун

фотоБу йылыбызны баш айы - январ орталап, 18-нчи гюнюнде, редакциябызда агьамиятлы жыйын балду. «Газетни бугюню ва гележеги» деген темада лакъыр этме, оьзлени ойларын, пикруларын, таклифлерин айтмагъа белгили къумукъ алимлер, жамият чалышывчулар, яратывчу интеллигенцияны, телевидениени, гьар тюрлю касбуланы вакиллери 30-гъа ювукъ адам жыйылгъан эди. Бу жыйында газетибизге тергев гюнден-гюн артагъаны, гьар кимни ону гележегине байлавлу оьз пикрусу, таклифи бары, ону гьар номери охулагъаны ва арагъа салып ойлашынагъаны белгили болду...

Далее...

Размещено: 03.02.2013 | Просмотров: 2305 | Комментарии: 0
123 next