Кумыкский мир

Культура, история, современность

иконка

Жамият

Подразделы

Список публикаций

12 next

Салав – бизин сексен йыллыкъ нартыбыз

Салав Магьамматсалигьович Алиев студент йылларымда магъа дарс берген, шо йыл-бу йыл дегенлей, ол магъа илму-ахтарыв якъдан да, ругь-илгьам якъдан да уллу насигьатчы бола гелген десем, къопдурув болмас. Озокъда, янгыз магъа тюгюл, ол гьазирлеген муаллимлер ва алимлер савлай Дагъыстанда аз тюгюл, къумукъ адабиятны ахтарыв-уьйренив якъдан буса ол табып, арагъа чы­гъаргъан асарлар, ону китаплары, макъалалары, чыгъып сёйлевлери аслу ерни тута деме ярай.

Далее...

Размещено: 26.05.2016 | Просмотров: 1274 | Комментарии: 0

«Оьзюне не тарыкъны девюр оьзю биле»

Салав Алиевни четим соравлагъа жаваплары

Илмуда, янгылыкъ яратыв ишде шекленивлер, инамсызлыкълар гьар заманда да болуп гелген. Инамсызлыкъ, шеклик аз болгъан сайын, этилген ишни гючю, таъсири де арта. Гючюбюз чатгъан кюйде, шолай инамсызлыкъланы бирлерин тайдырма, кемитме къасткъыла туруп, белгили алим ва жамият чалышывчу Салав Алиев булан ону илму ва жамият-политика чалышывундагъы къумукъ халкъны ой-пикру байлыгъына этген зор къошуму гьакъда ва бир-бир оьзге темалагъа гёре лакъыр этебиз.

Далее...

Размещено: 20.04.2015 | Просмотров: 2417 | Комментарии: 0

«Яшларыбыз къалмагъалгъа тюшгенни сюймейбиз»

фотоАвгуст айны 21-нде иш ёлдашым магъа телефон сёйлеп: «Къараманда не болгъан, эшитгенинг бармы?» – деди. «Воллагь, мен билеген ёкъ, не хабардыр, не иш бар», – деп, эсер-месер болуп гетдим. Гьасили, ондан-мундан ахтарып, гьалны билдим. Огъар сесленмей нечик болабыз деп, Къарамангъа барып, бу инживлю топуракъ масъалабызны башындан бойнуна алып, чабып айланагъан Магьамматамин Магьамматов ва Залимхан Валиев булан ёлугъуп, шо гьакъда лакъыр этдим.

Далее...

Размещено: 30.08.2013 | Просмотров: 2311 | Комментарии: 0

Тарихин унутгъан талигьин ютгъан

фотоТамурлары терендеги терекни бутакълары ва япыракълары да гючлю болагъаны бизге белгили. Бу ерде терекни мен тарих булан тенглешдирмеге сюемен. Ер юзюнде яралгъан халкъланы йыллар булан ясалып гелеген тарихи, маданияты, инчесаниягы, тили бар чакъы, шо миллетни тамурлары да гючлю бола. Гьалиги жагьиллер, эсли наслулар юрютюп гелеген ёлдан чыкъмай яшаса, гележек яшаву ярыкъ ва талайлы болгъанны англамагъа герек.

Бу масъалагъа – миллетни тарихине – теренден агьамият береген яш наслуну адамлары бизин арабызда ёкъ тюгюл. Шо мурат булан 2008-нчи йылда «Анжикъала» деген ат булан къумукъланы тарихин ахтарагъан жагьил наслуну бирлешивю яратыла. Маданиятны ва тарихни ахтарылмай, арагъа чыкъмай къалып турагъан маълуматлары булан машгъул бола туруп, бир муратгъа къуллукъ этеген яш наслуну вакиллери ёлугъувлар оьтгерелер.

Далее...

Размещено: 12.08.2013 | Просмотров: 2147 | Комментарии: 0

Биринчи номерибизни ёллай туруп...

Йылбашындагъы ишлемейген гюнлерибизни себебинден газетибизни бу йылгъы биринчи номери, гёресиз, бир-эки жумагъа гечигип буса да чыгъа. Тиражы да оьтген йылныкинден 5 мингден тёбен тюгюл. Демек, газетибизни «ёлдашлыкъ» агьлюсюню санаву артса тюгюл, кемимеген. Бу, озокъда, Интернет сайтыбызны минглер булангъы пайдаландырывчуларын, фейсбук группабызны ортакъчыларын санамагъанда...

Далее...

Размещено: 12.01.2013 | Просмотров: 2318 | Комментарии: 0

Оьзюню миллетин сюймеген башгъасын да аямас

А яш, сен не сёйлейсен, депутатларыбызны неге гьисапгъа алмайсан деп эришме гьазирлер оланы кёмеги, къасты булан чечилген масъалаланы гьакъында язып билдирсегиз гьакъ юрекден къуванар эдим. Мени башгъа ойлар талчыкъдыра. Неге оьрде эсгерилген ва башгъа федерал къурумларда бизин миллетни вакиллери гёрюнмей, бар буса да, неге тавушу чыкъмай, неге олар «согъагъан макъам» кёбюсю гезик «халкъны макъамына» къыйышмай, терсине чыгъа?

Далее...

Размещено: 03.12.2012 | Просмотров: 2399 | Комментарии: 0

Анасын эсгерсенг, атангны юpту йылар

Россияда яшайгъан халкъны аслам яны къарсалап, къабунуп, ачувлары чекелерине чыгъып гетгенде, лакъырда эдепсиз, нас сёзлени эпсиз кёп къоллай деп кант эте алимлер. Тюзю, бизин адамлар жинлерин жыйып болмайгъан даражагъа етишгенде, илму токъташдырмаса да, сен-менге шоссагьат чыгъагъанын биз булай да билебиз.

Авзундан нас сёзлени чыгъармакъ учун бизин ватандашлагъа кёбюсю гезик бир урушув да, эришив де тарыкъ тюгюл экен.

Далее...

Размещено: 17.11.2012 | Просмотров: 2504 | Комментарии: 0

Къысматыбыз оьзюбюзню къолубузда

Бизин къумукъ миллет оьзюню оьмюр боюнда, яшав къурулушунда бай тарих топлагъан. Политика, экономика, маданият тармакъларда Дагъыстанны башгъа миллетлерини арасында байракъчы болуп гелген. Демек, хоншу пачалыкълар, инг алдын Аресей булан ювукъ аралыкълар, савдюгер байлавлукълар тутуп иш гёрген. Ону экономика ва маданият оьсювюн уьйренген. Тюркия, Иран ва оьзге пачалыкълар булангъы байлавлугъун, аралыгъын да уьзмеген.

Къумукъ вилаятда оьмюр сюреген халкъыбыз оьзюню загьматгъа берилгенлиги булан да айрылгъан...

Далее...

Размещено: 13.11.2012 | Просмотров: 2609 | Комментарии: 0

Биревлени пайдасына чечилмеге герекмей

Къайсы миллетлени, къурумланы вакиллери сюйсе болсун бугюн Дагъыстанны башчысына уллу талаплар салып токътамайлы бир башлап ерли халкъланы, топуракъ есилени яшав-турушун гьисапгъа алып, олар булангъы гьакълашывну натижасында иш гёрме герек. Неге тюгюл, 1934-нчю йылдан берли пачалыкъ актлар булан Таргъутавдагъы юртланы халкъына даимлик къоллавгъа деп бегетилинген Къарамандагъы топуракъларын бир закон да гери урмагъан ва шо ерлени таргъулулар биревге де савгъат этмеген.

Муна шо саялы да, бугюн Къараман авлакъда къаршы турувдагъы халкъны алдагъы топуракъланы дазуларында Таргъу районну янгыртмакъ деп салынгъан талапларын уьстюнден таптап, Новолак районну къурув бир законгъа да къыйышмай...

Далее...

Размещено: 22.10.2012 | Просмотров: 2245 | Комментарии: 1

Топуракъны базаргъа салгъынча, ону есилерине сорама тарыкъ

Къумукъланы тамазаларыны советини жыйынындан

Яхшы, топуракъланы сатывгъа салайыкъ. Оланы миналыкъ ва гьалиги есилери кимлердир? Айтагъаныкъ, аслу масъалагъа бойсынып сатывгъа салсакъ, гьалиги заманда шоланы - топуракъ пайланы сатып алмагъа кимлени имканлыгъы болажакъ деген сорав тувулуна. Бу гезик де тюлкю пайлавлагъа ёл къоймайлы, тенглик учун ябушма ва къувун гётерме де герекбиз.

Бугюнлерде Магьачкъалада къумукъланы тамазаларыны советини членлери, белгили алимлерибизни, жамият чалышывчуларыбызны жыйып оьтгерген пикру алышдырыв да уьстде эсгерилген агьамиятлы масъалагъа багъышлангъан эди...

Далее...

Размещено: 03.07.2012 | Просмотров: 2699 | Комментарии: 2

«Таш къапны ичинде йимик турабыз»

Апрель айны башында Таргъуну, Кахулайны, Албёрюгентни халкълары Къарамандагъы топуракъларын талап эте деген хабар шоссагьат бары да ерлеге яйылды. Дагъыстандан тышда Россияда, Европада да шо масъала арагъа чыкъды. Бизин «Ёлдаш» газетни де гьар номеринде йимик шогъар байлавлу макъалалар берилип турду. Мен де шо Къарамангъа жыйылгъанланы гёрейим, къулакъасып тынглайым, не заманыдыр деп къарама, билме, якълама шонда бардым...

Далее...

Размещено: 16.06.2012 | Просмотров: 2874 | Комментарии: 0

«Топуракълар Дагъыстанда давгъа себеп болма ярамай»

Фото

Бу йыл апрель айны 26-сында оьтгерилген Дагъыстанны Халкъ Жыйыныны сессиясында ортакъчылыкъ этген депутатлар «Гёчювюл гьайванчылыкъны топуракълары» деген англавну Федерал законгъа къошуп, РФ-ни «Юрт хозяйство агьамияты булангъы топуракъланы къоллавну гьакъында» деген законуна алмашыныв этмеге герек деп РФ-ни Федерал Жыйынына таклиф гьисапда йиберген.

Топуракъ масъалалагъа байлавлу болуп бизин мухбирибиз бугюнлерде Дагъыстан пачалыкъ университетни профессору, экономика илмуланы доктору, кафедраны заведующийи Расул Къойтемирович Къадиевден алгъан баянлыкъ «Ёлдашны» охувчуларыны тергевюне бериле.

Далее...

Размещено: 11.05.2012 | Просмотров: 2827 | Комментарии: 0

«Биз кимге инанма герекбиз?»

(Агьвалат болгъан ерден)

Белгили болгъаны йимик, янгыз бизин уьлкебизде тюгюл, 12 апрель Космонавтиканы гюню гьисапда халкъара оьлчевюнде оьтгерилеген байрамланы бириси. Тек, шо гюнню бизин Таргъутавну бетинде орунлашгъан бырынгъы, бай тарихи булангъы Таргъу, Кахулай, Албёрюгент къумукъ юртларыбызны халкълары 1944-нчю йылдан гьалиге ерли оьзлени тарихинде болгъан лап къайгъылы гюн деп къаршылай.

Шо гюн уьч де юртну жамияты - уллулар ва жагьиллер Анжидеги М. Ярагъыны (Ярагского) ва генерал М. Омаровну атындагъы орамланы башында - МЧС-ни алдында жыйылгъан эди. Неге тюгюл, шо гюн олар яшавну хыйлы онгайлыкъларындан, имканлыкъларындан магьрюм къалгъан, тас этивлеге тарыгъан. Лап да аслусу, оланы ата-бабаларындан варисликге къалгъан топуракъларыны къолдан чыгъарылгъаны рагьатланмагъа къоймай.

Шо гьакъда мен Таргъуну тамазаларыны советини башчысы Абдулкъадир Жамалутдинов булан къайгъылы митингде ёлугъуп, лакъыр этемен...

Далее...

Размещено: 23.04.2012 | Просмотров: 2561 | Комментарии: 0

Аталарыбызны ёлу булан

Газетибизге оьзюню бай яратывчулукъ оьмюрюнде биринчи юз йыллыкъны толтурмакъ учун беш йыл къала. Бу гезик биз 95 йыллыгъына байлавлу байрам эте турмайбыз, амма сыйлы тархны эсгермей, белгилемей де болмайбыз. Билесиз, 1917-нчи йылгъы инкъылапны уяндырывчу (жанландырывчу) йылы шартларында бюрленип, язбаш айы майсанда (апрелде) биринчи къумукъ газетибиз чыгъа башлагъан.

Газетибизни яшавундагъы бу сыйлы тархны биз, газетни яратывчулукъ къуллукъчулары, оьзюбюз оьзюбюзню сыйламакъ учун тюгюл, оьтген ёлубузну, этген ишлерибизни къыйматламакъ учун, гележегибизни белгилемек учун белгилейбиз.

Далее...

Размещено: 09.04.2012 | Просмотров: 2447 | Комментарии: 0

Хоншум инанмаса да

Фото

Мени бек тамаша хоншум бар. Ол къуру къашларын тююп, гёзтюпден къарап, гьар-бир затгъа илинип, шекленип, кантыллап-зувуллап турагъан адам. Не затны хабарын чыгъарсанг да, нечакъы да яхшы, сююнч хабар болсун, гишини опуракъларын хоталайгъанда йимик, яманны ийисин, гьызын тапма къарай.

Далее...

Размещено: 06.04.2012 | Просмотров: 2585 | Комментарии: 3

Тюмендеги къумукълагъа

"Къумукъ тюз" газетни жамият советини чакъырыв кагъызы

Аявлу йыракъ тюменлилер, ювукъ къумукълар!

Сиз нечакъы йыракъ гетсегиз де, гьаригиз бизин къардаш, къурдаш-дост, ювукълар, таныш-билишлерсиз. Умуми кюйде айтгъанда - бир элли ватандашларыбызсыз. Мезгил аралыкъ нечагъы йыракъ болса да, юреклерибиз ювукъ: биревлер жаныбыз, биревлер къаныбыз дегенлей.

Далее...

Размещено: 24.06.2011 | Просмотров: 2686 | Комментарии: 1

«Россия тюзелмей туруп, Дагъыстангъа да онгмагъа кюй ёкъ»

«Тенгликни» башчысы Салав Алиев оьтгенни ва бугюнню гьакъында Рашит Гьаруновну соравларына берген жаваплар
фото

- Салав Магьамматсалигьович, 1989-нчу йылны август айында къумукъ интеллигенцияны 9 вакили, шоланы башында сиз де булан КПСС-ни ЦК-сыны о замангъы Генеральный секретары М.С. Горбачёвгъа бизин миллетни къыйынлы масъалаларыны гьакъында кагъыз язгъан эдигиз. "Тенгликни" тарихин де шо замандан башлама ярай. 9-авну кагъызында къумукъ масъала биринчилей ачыкъдан гётерилди. Оьтген йылланы ичинде не йимик уьстюнлюклер ва утдурувлар болду?

Далее...

Размещено: 06.06.2011 | Просмотров: 3010 | Комментарии: 1

Тамазаланы советини къурум жыйыны

[Учредительная конференция Совета старейшин]

фотоИтнигюн, 9-нчу августда (2010 й.), Магьачкъаладагъы Милли китапханада тамазаланы советини жыйыны болду. Шо жыйынгъа къумукъ районланы юртларындан къурулгъан жамият советлени вакиллери, Темиркъазыкъ Осетия-Аланияны Моздок районунда яшайгъан къумукълар, интеллигенцияны вакиллери гелген эди. Дёргелиде къурулгъан жамият советни члени Абсалитдин Мурзаев жыйынны ачды ва гиришив сёз булан гелгенлеге маълумат берди...

Далее...

Размещено: 13.08.2010 | Просмотров: 3268 | Комментарии: 0

Бош атылгъан тюбек йимик болмагъай эди

Къумукълар не сюегенини гьакъында жыйында чыгъып сёйлегенлер яшырмай ачыкъдан айтдылар. Миллетибизни аслу дерти - топуракъ ва шону булан тыгъыс чатыраша гелеген оьзге къыйын масъалалар. Оьз элибизде, анадаш ерлерибизде ятлар йимик яшайгъаныбызны барыбыз да тезокъда англагъанбыз, сезгенбиз. "Дагъыстан бизин ортакъ уьюбюз", - дейген калималаны яягъанлагъа биз къаршы тюгюлбюз, тек шону ортакълыгъы янгыз Къумукътюз булан дазуланып къаламы экен деп кюстюнесен...

Далее...

Размещено: 20.02.2010 | Просмотров: 3006 | Комментарии: 0

Халкъ ятса - кийиз...

(Адил Янгыюртну топуракъ масъаласы)

...1990-нчы йылны май айында юртлу халкъ башгётерди. Шо башгётеривде эренлер булан тенгге-тенг къатын-къызлар, гьатта охувчу яшлар да ортакъчылыкъ этди. Республикада оьз топурагъында къыйыкъсытывлардан инжиген халкъ бир сагъатны ичинде 200 гектар топуракъны тав юртну гьайван-малындан толу кюйде тазалады. Къувунгъа Тукита юртну жамияты да гётерилди. Шолайлыкъда, топуракъ масъала къан тёгюлювге айланмагъа къылдан-къыл къалды...

Далее...

Размещено: 01.02.2010 | Просмотров: 2790 | Комментарии: 0
12 next