Кумыкский мир

Культура, история, современность

Залимхан Валиев: «Бизде тюгюл оланы гьайы»

Дертлер-къыйынлар къыстап, ювукъ арада якълав тапмагъанда, гьар инсан адатлы гьалда ягъадан-ятдан кёмек излей айры-айры жамаатларда, башгъа тюгюл, юрек ташып чыкъгъан кантыны айланасында тынглама-англама адам къалмагъанда, элинден арекдеги уллу, «юлдузлу» къалаларда орунлашгъанлагъа гёз къарата, олар булан умут байлай.

фотоКъараман авлакъда йылгъа ювукъ ювушан отну къучакълап къош ятыв юрютеген уьч къумукъ юртну халкъы гьар тюрлю сагьналардан оьзлеге кёмек къолун узатма «ант» этгенлер, неге буса да, сёзюнде табылмайгъанына, масъалалар чечилмейли, къуру артгъа теберилип турагъанына тазза инжинип-кюстюнюп, вакиллерин Москвагъа бакъдыргъан эди. Оланы арасында Кахулай юртну жамият советини башчысы Залимхан Валиев де бар эди. Тюпде бизин мухбирибиз Алав Алиевни ону булангъы лакъырлашывун охувчуланы тергевюне беребиз.

– Залимхан, Москвагъа сапарыгъызны себеплерин, муратларын билмейгенлер аздыр. Буса да эл арада шу масъаланы айланасында дагъы соравлар тувмасдай англатывлар берсенг арив болур эди.

– Гетген йылны апрель айында жамаатларыбыз Къараман авлакъгъа чыкъгъан сонг, Дагъыстанны Президентини къарары булан хас комиссия къурулду. Республиканы башчысыны тапшурувуна гёре, комиссия сентябрь айны ахыры болгъунча бизин талаплагъа байлавлу оьзлени таклифлерин гьазирлеп, кагъызланы Президентни столуна салма герек эди. Сентябрь де битди, арты булан октябрь де гетди, гъасиликалам, янгы йылгъа гелип урундукъ. Он айны узагъында комиссияны биргине-бир жыйыны болду. Шонда гёрдюк комиссияны башын тутгъан адамны (Халкъ Жыйынны алдагъы Пред¬седатели Магьамматсолтан Магьамматов - А.А.), дагъы гьеч ону уьстюне гирип болмадыкъ. Оьзю де ол, къарагъанда, Къарамангъа гелип, халкъны алдына чыгъып сёйлеме тийишли гёрмегендир.

Комиссия ишин кютмей деп, Президентге эки керен кагъыз яздыкъ. Тек бир зат да алышынмады. Комиссиягъа къуршалгъанлар, бары да намусну Президентге салып, оьзлер ягъадан къарап, масъаланы чечиливюн иш этип чаналата деген пикругъа гелдик. Шондан сонг заманны дагъы зая этмей, Дагъыстанны гьакимияты булангъы байлавлукъланы токътатып, Москвагъа барма токъташдыкъ. Къолубузда Россияны Президентини атына язылгъан, оьзюне 4300-ден де артыкъ адам къол салып гьазирленген кагъызлар да бар эди.

– Москвада кимлер булан ёлукъма, сёйлеме имканлыкъ болду?

– Кагъыз Президентни атына языл¬гъан сонг, озокъда, бир башлап Кремлни администрациясына бардыкъ. Бизин ватандашланы арзаларына къарайгъан бёлюкню башчысыны орунбасары Рафаэл Гьакимов къабул этди. Тынглады, кагъызларыбызны да алды. Тек ону оьзюн тутагъан кююне, сёйлейген къайдасына къарап, валлагь, шу гишиден бизге бир пайда да болмажакъ деген ой башымдан таймай эди.

Шолай болуп да чыкъды. Ватаныбызгъа къайтып битгенче де, кагъызларыбыз биз оьзлени уьстюнден арз этегенлени къолуна тюшген эди. Къарамандагъы топуракъланы сатып, пата-пурхун чыгъаргъанлар алгъасавлукъда, уьч гюнню ичинде бизин кагъызгъа гёре жавап онгара. Сайкимасала, Таргъутавдагъы юртланы жамаатлары Новолак районгъа берилген топуракъланы гючден чыгъарып алма сюе. Оланы айыбындан, демек, бизин айыбыбыздан, лакланы алдагъы Авух райондан денгиз-къараман бойлагъа гёчюрюв токъталып тура. Къумукълар елеген ерлени Новолак район булан бир аралыгъы да ёгъун жавапны гьазирлегенлер бек яхшы биле. Шо саялы эсгерилеген топуракъланы Новолак районгъа къошмакъны гьакъында Россияны Гьукуматына тилеме герек деп таклиф бере.

Буссагьат биз орунлашгъан ерлер Рос¬сияны Агъачлыкъ хозяйство комитетине бегетилген. Оланы вакиллери булан да ёлукъдукъ: «Сизге бизин топуракълар аявлап-асырап сакълагъыз деп берилген эди. Сиз буса, асырамайгъандан къайры, етген биревлеге сатып, талам-такъыш этип турасыз. Шо саялы жамаатыбыз сиз шо ерлени герти есилерине къайтаргъанны сюе», - дедик.

– Москвада хыйлы къумукълар яшайлар ва ишлейлер. Олар булан аралыкъ тутма къарамадыгъызмы?

– Гелгенибиз булан Пачалыкъ Думаны депутатлары, къумукълар Балаш Балашовгъа ва Завур Аскендеровгъа телефондан таба сёйлеме къарадыкъ. Трубканы секретарлары гётерди. Айтарбыз, билдирербиз, олар оьзлер сизге сёйлежек деп къалды. Москвада бир жума турдукъ, гьеч сёйлегени болмады. Биз сёйлеме къарагъанда, трубкасын гётермейген болдулар.

– Москвагъа этген сапарыгъыздан сонг оьзюгюз учун не йимик гьасиллер чыгъардыгъыз?

– Бир замангъы совет фильмде йимик «Москва гёзьяшлагъа инанмай» деген калималагъа толу кюйде тюшюнюп битдим. Бизде тюгюл оланы гьайы. Россия оьзю де бугюн уллу къалмагъалланы ичинде. Бары да къасты, ою, гьаракаты Сочидеги Олим¬пиаданы парахат оьтгеривню айланасында юрюле. Дагъыстандагъы къаршылыкъланы оьрчюкме къоймай, 2014-нчю йыл болгъун¬ча басылтып турма къарай.

– Гьали Москвадан да умутларыгъыз уьзюлген сонг, не этме хыялыгъыз бар?

– Бажарывлу юристлени де къуршап, адамланы ихтиярларын якълайгъан халкъара къурумлагъа арзабызны гьазирлежекбиз.

– Тынч масъала тюгюл, ондан къай¬ры да, хыйлы заманны алажакъ.

– Узакъ, инживлю иш экенин биз де англайбыз. Не эт дейсиз дагъы? Савут да алып ябушма-чабушма чыгъайыкъмы? Биз оьзюбюзню гючюбюзге, гьалыбызгъа гёре иш тутсакъ яхшы. Закон ёлу булан юрюсек, бизге илинме, тийишсиз айыплавлар салма себеплер де къалмажакъ.

– Оьзге миллетлени, мисал учун, балкъарланы, къарачайланы, ногъайланы гьаракатлары булан аралыкъ тутма къарамадыгъызмы? Балики, бирлешип чалышсагъыз, масъалаларыгъыз да тез чечилер эди.

– Бирлешме ярай ким булан да. Тек кёп ареклеге чыкъмай, бир башлап яннавурубуздагъы дос дагъыстан халкълар булан аралыкъ тутсакъ дурус болмасмы? Бизин миллетлени арасына политиклер сугъулмаса, биз къайсы масъаланы да маслагьат ёлда чечип болабыз. Шону гертилейген хыйлы мисаллар да бар. Буссагьат бир миллет де шу топуракълар бизинки экенин инкар этмей, къаршылыгъын да билдирмей. Халкъны эси уяна тура. Топуракъны еси администрацияланы башчылары яда къайдагъы чиновликлер тюгюл. Топуракъны еси - халкъ. Шону гележек къысматын да оьзю халкъ чечежек.

– Берген англатывлар саялы баракалла. Адилли, инсаплы ишигизни артын Аллагь онгарсын. Муратларыгъызгъа етишме насип болсун!


«Ёлдаш», 08-03-2013

Размещено: 11.03.2013 | Просмотров: 2433 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.