Кумыкский мир

Культура, история, современность

Биз не адамларбыз, къумукълар?!

фото«Оьзю оьзюн абурламайгъан миллетни гележеги ёкъ», - дей филология илмуланы доктору, тарихчи-лингвист Къалсын Салагьович Къадыргьажиев. Бу сёзлени ол тарихден кёп санавдагъы мисаллар гелтирип ва айтылгъан тарихчи Лев Гумилёвну теориясына асасланып сёйлей.

Бугюнгю къумукъланы гьалы шо сёзлени гертилигине шеклик къоймай. Биз тамаша кюйде оьз-оьзюбюзню батылтып, барлыгъыбызгъа шеклик этип, ругь байлыгъыбыздан оьктем болмайгъан миллетге айланып барабыз.

Башгъа миллетлер де шолай деп айтып къутулма къарайгъанлар бардыр. Тек хоншуларыбыз авар ва мычыгъыш миллетлени алып къарасакъ да, биз шо тенглешдиривде утдурагъаныбыз ачыкъдан гёрюнюп тура.

Бир-эки мисал. Аварлар имам Шамилге де, Расул Гьамзатовгъа да этип турагъан чакъы абур! Янгыз оьзлер этип де къоймай, шо абурлавгъа башгъа миллетлени де, пачалыкъ къурумланы да къошулта. Мунда масъала шо эсгерилген 2 адамгъа абур тийишлими-тюгюлмю деп салынмай. Озокьда, тийишли. Тек аварлар уллу адамларын гётерип, оьз миллетини абурун да артдыра.

Мычыгъышларда шолай мисаллар дагъы да кёп. Шо халкълар оьзленики тюгюллени де оьзленики этип гёрсете. Биз буса барыбызны сакълап да, абурлап да болмай къалабыз.

Къумукъланы тарихинде аз болгъанмы дюньяны оьлчевюнде мисалгъа гелтирме ярайгъан кюйдеги ругьну игитлери, намусну къурбанлары?! Уллубий Буйнакский. 27 йыллыкъ уллу гележеги булангъы яш улан, сюйген досу да къошулуп, къурдашлары гьайын этип, туснакъдан къачмагъа ёл ачгъанда да: «Мени булан ёлдашларым да чыкъмай буса, еримден де тербенмеймен», - деген. Шо кюйде яхсайлы Нугьай Батырмурзаев де, юртлуларыны бир пайын къазакълар тутуп, инныргъа жыйып токътагъанда, оьзюн къутгъарма 2 ат да алып гелген мычыгъышлы къайнуланына: «Шунда жыйылгъан къатын-къызны да къаратып, Нугьай къачды деп айтдырмасман», - деп, оьлюп де гетген. Мисаллар дагъы да бар.

Къайсы миллетни болгъан шолай намус учун оьлюп гетген игитлери? Болгъан буса, дуплу-дюнья билежек эди. Мен гелтирген мисалланы къумукъланы кёплери оьзлер де билмейдир.

Тарихни къояйыкъ. Бугюнлеге гелейик. Мурат Аджи къумукъланы атын, тарихин дюньягъа малим этди. Къайсы миллетни бар шо даражадагъы алими? Бар буса, билежек эдик. 25 йыл бола Мурат Аджи тутгъан ёлундан тайышмай чалышагъаны. Нечакъы топлар атылды огъар. Тек ол бюдюремеди. Миллети не этип буса да якъладымы шону? Якълагъан буса, Элдарушевге «Ёлдаш» газетде гелтирилген кагъызны язмас эди.

Оьрде эсгерилген Къалсын Къадыргьажиевни савлай тюрк дюньясы таный, ону ахтарывларындан, янгылыкъларындан пайдаланып, тюркология илму шайлы алгъа гетген. Тек ватанында огьар миллетини ягъындан бир якълав да ёкъ. ДГПУ-ну ректору (къумукъман деп юрюйген) ишинден тайдыргъан сонг, ону илму булан машгьул болма имканлыкълары чы нечик болсун, яшав гьалы да макътардай тюгюл.

Бугюнгю яшавда дагъы да кёп бар оьзлер булан миллет оьктем болма болагъан къумукълар. Тек халкъ оьзю оьзюнден сююнюп, оьктем болуп болмай. Уьстевюне, кёплер шо макътав, абур тийишли адамланы да оьзлеге ошатып гёрсетип, оланы терсликлерин, кемчиликлерин, бар буса да, ёкъ буса да, байракъгъа чанчып юрюйлер.

Не этме герек?

Бизин кёп санавдагъы алимлерибиз, язывчуларыбыз, мадарлы адамларыбыз, пачалыкъ, жамият чалышывчуларыбыз бар. Олар сюйсе, миллетин гётермек учун кёп иш этип болалар. Тутугъуз бир-биревню, къол ялгъагъыз, гётеригиз! Шо заман биз барыбыз да оьр болажакъбыз!

Бугюнгю Дагъыстанны шартларында дагъы ёл ёкъ. Миллет оьзю оьзюн тутмаса, ону не пачалыкъ, не Аллагь, не оьзге тюрлю сигьрулу гючлер тутмажакъ. Оьзденлигибизни сакълап болмасакъ, къуллагъа айланажакъбыз. Бирлерибиз шолай болуп да битген.

P.S. Буса да, мени эсиме гелеген кюйде, къумукълар адагъан, тек бюдюремеген. Артдагъы 25 йылны ичиндеги сынавлардан къумукълар уьстюнлюк булан чыгъып болмады. Неге тюгюл, къаршы тургъан гючлер бир нече керенлеге артыкъ эди. Шо сынавлар бизин халкъны чыныкъдырар, тавакаллы этер деп инанаман. Тавакаллы эрге буса оьлюм ёкъ. Шолай деген бизин аталар.

Размещено: 27.05.2012 | Просмотров: 2095 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.