Кумыкский мир

Культура, история, современность

«Биз кимге инанма герекбиз?»

(Агьвалат болгъан ерден)

Белгили болгъаны йимик, янгыз бизин уьлкебизде тюгюл, 12 апрель Космонавтиканы гюню гьисапда халкъара оьлчевюнде оьтгерилеген байрамланы бириси. Тек, шо гюнню бизин Таргъутавну бетинде орунлашгъан бырынгъы, бай тарихи булангъы Таргъу, Кахулай, Албёрюгент къумукъ юртларыбызны халкълары 1944-нчю йылдан гьалиге ерли оьзлени тарихинде болгъан лап къайгъылы гюн деп къаршылай.

Шо гюн уьч де юртну жамияты - уллулар ва жагьиллер Анжидеги М. Ярагъыны (Ярагского) ва генерал М. Омаровну атындагъы орамланы башында - МЧС-ни алдында жыйылгъан эди. Неге тюгюл, шо гюн олар яшавну хыйлы онгайлыкъларындан, имканлыкъларындан магьрюм къалгъан, тас этивлеге тарыгъан. Лап да аслусу, оланы ата-бабаларындан варисликге къалгъан топуракъларыны къолдан чыгъарылгъаны рагьатланмагъа къоймай.

Митингден гёрюнюш. (П. Алхасов чыгъаргъан сурат)

Шо гьакъда мен Таргъуну тамазаларыны советини башчысы Абдулкъадир Жамалутдинов булан къайгъылы митингде ёлугъуп, лакъыр этемен.

- Лап да эревюллю адамларыбыз фронтгъа гетип, уьч де юртда къартлар, яшлар ва къатын-къызлар къалгъан заманда, 1944-нчю йылны апрель айыны 12-синде, шоланы гёзьяш тёкдюре туруп, гючден Дагъыстанны темиркъазыкъ боюна, Хасавюрт районгъа гёчюрдюлер, - деп узата ол оьзюню сёзюн. - Ёл уьстде къыйынлыкълагъа тарып, яшланы, уллуланы арасында гьалсыз, ач болуп гечингенлери де болду. Мал-матагъыбыз, топуракъларыбыз да къолдан чыгъарылды, тав районланы халкъларына ва Магьачкъаланы айланасындагъы гьар тюрлю къурумлагъа пайланды шо замангъы Дагъыстанны халкъ комиссариатыны председатели Абдурагьман Данияловну документлеге салынгъан къолбаслары булан. Нечик де ону алдына салынгъан къумукъланы тах отаву болуп гелген уьч де юртну халкъын якъ-якъгъа тозуп, топуракъларын ва малын-мюлкюн ёкъ этмек деген хыяллары бир къадар яшавгъа чыгъарылды. Тек бизин миналы ерлерибизден айрылмагъа хыялыбыз ёкъ, тас этивлеге бойсынмайлы, къайтып ерибизге гелдик. Шолайлыкъда, биз муна 50-60 йыллар къыйынлы гьаллагъа тарып гьакимлер булан да ёлукъдукъ, ругьани идараланы башчылары булан да. Ким булан да гьакълашгъанбыз. Артдагъы йылларда Хизри Шихсайитов, Магьамматсолтан Магьамматов, ДР-ни гьалиги Президенти Магьамматсалам Магьам¬матов, Дагъыстандан Москвагъа барып РФ-ни Жамият палатасыны члени Максим Шевченко булан да. Тек бизге даимлик къоллавгъа, есликге 1934-нчю йылда пачалыкъ акт булан язылып берилген топуракъларыбызны гьалиге ерли къайтарып болмайбыз.

Шо себепден бугюн оьзюбюз барып «Новолакстройну» ювугъундагъы федерал еслигиндеги денгизбой топуракъларыбызны 200 гектар ва Каспийскиге ювукъдагъы 195 гектар ерибизни уьч де юртну халкъына пайлама токъташдыкъ. Ёгъесе, шону да талам-такъыш этежек, пайлап башлагъан баягъы гючю озагъан тайпалар, гьар тюрлю къалипдеги, оьлчевдеги чиновниклер. Бизин дагъы биревге де инанмагъа гьалыбыз къалмагъан, оьзюбюз оьзюбюзге инансакъ тюгюл.

Митингде ортакъчылыкъ этгенлени арасында оланы башына тюшюп айланагъан Кахулай юртну жамият советини башчысы Залимхан Валиев де алгъасавлукъгъа ёл бермейли, алгъасагъан сув денгизге етмес дегенлей, жыйылгъанланы питнеге чакъырмайлы, масъаланы сабур-саламат кюйде чечмеге чакъырды.

- Бизге къачан болгъунча Таргъутавдагъы тав-ташгъа ябушуп турмагъа тарыкъ, топуракъларыбызны къолдан чыгъарып, - деп англатыв бере ол жыйлгъанлагъа. - Заводлар, фабриклер, колхозлар, совхозлар ёкъ. Яшёрюмлеге топуракъ болмаса иш къайдан болажакъ?! Давдан алдагъы йылларда уьч де юртну савлай элге атлары оькюрюп турагъан, ВДНХ-ны савгъатларына ес болгъан уьч уллу колхозу бар эди. Бизин тышгъа теберип тайдырып, къоллавдагъы топуракъларыбызны талам-такъыш этдилер. Шоланы биз оьзюбюз къайтармасакъ, уьч де юртну гележеги белгисиз. Биз кимге инанма герекбиз? Озокъда, бир башлап оьзюбюзге! Къумукьлар топуракъланы ишлетме сюймей деп бош хабарланы яягъан тайпаланы да авзун, тилин токътатма тарыкъ. Бизге шону гёрсетмеге заман гелген. Халкъыбыз талап эте топуракъланы есилерине къайтармакъны, Таргъу районну янгыдан къурмакъны ва гёчюрювню вакътисинде болгъан чакъы бары да тас этивлени къайтармакъны.

Митингде оьзге къумукъ Эндирей, Тёбен Къазаныш, Къакъашура, Львовское-1 юртлардан, Хасавюрт, Бабаюрт, Буйнакск, Къызылюрт, Къаягент, Къарабудагъгент районлардан гелген вакиллер, жамият къурумларыбызны башчылары да ортакъчылыкъ этди ва ону сиптечилерин якълап сёйледилер.

- Янгыртывлар башлангъанда, пачалыгъыбыз бир жамиятдан башгъасына гёчегенде бизге де пысып турма тюшмей эди, - дей «Сплочён¬ность» деген регион жамият къурумну башчысы Зайнутдин Сулейманов. - Къумукъ халкъ гьаракатыны башында токътагъан Салав Алиев, ДР-ни о замангъы Гьукуматыны Председатели, Абдуразакъ Мирзабеков ва оьзге ёлдашлар милли уянывну йылларында бизин гёзюбюзню ачмагъан эди буса, озокъда, гьалиги Хумторкъали районубуз да янгыдан къурулмажакъ эди. Шо ругьну гьали де сёнмеге къоймай жагьиллеге, уллулар булан гьакълашып, иш гёрмек, гертиден де, пайдалы болур. Мен митингни ортакъчылары салагъан талаплагъа разилигимни билдиремен. Уьч де юртну халкъына ата-бабаларындан къалгъан ювукъ¬дагъы миналы топуракъларын къайтармакъ учун чаралар гёрмеге герек. Олагъа Бабаюрт райондан ва шондан да ариден топуракълар беребиз, ишлемеге сюе буса деген баш алдатывлар бизге тарыкъ тюгюл. Дагъыстандагъы законлар кимлени ихтиярларын ва пайдаларын якъламагъа тарыкъ? Неге дагъы, даим тавланы ва тюзлюкню оьсдюрювге байлавлу чыгъарылагъан законлар, къурулагъан программалар ломай-ломай харжлар да айырылып даим тав районлагъа, Новолакгъа ишлеп турмагъа герек?!

«Халкъ ятса - кийиз, турса – мююз» деп негьакъ айтылмагъан. Халкъны чыдамлыгъын къачан болгъунча сынап турмагъа тарыкъ, пысып токътагъаныкъ таман деген ва оьзге чакъырывлар да митингде кёп эшитилди.

Ахырында талаплагъа къошулгъан толумлашывлар булан хас къарар къабул этилинди. Къараргъа байлавлу болуп РФ-ни Президентине хас Чакъырыв да гьазирленди. Шону булан янаша талапланы Москвагъа РФ-ни Президентине ва ону Темиркъазыкъ-Кавказ федерал округундагъы толу ихтиярлы вакилине кагъызланы етишдирмек учун айры-айры комиссиялар къурма тюшегени гьакъда ва шолай да масъала чечилмейли шо ерден уьч де юртну вакиллеринден къурулуп салынгъан 30 адам къаравул-гёзетчилер таймажагъы ва ерлени пайлама башлажагъы гьакъда да ачыкъдан эсгерилди.

Дагъы ёл ёкъ.

Митингде ортакъчылыкъ этген ишсиз харлылыкъда турагъан жагьил уланлар шолай гьасил чыгъарды.


«Ёлдаш», 20-04-2012

Размещено: 23.04.2012 | Просмотров: 2390 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.