Кумыкский мир

Культура, история, современность

«Биревню де алдатма сюймеймен»

Яш наслуну арасында гьакъыллы, оьткюр, гьаракатчы жагьиллени гёргенде, олардан къуванмай нечик боласан дагъы. Шо тайпа заманын бир де бошуна йибермей, ишин де туварып да къоймай.

Бу гезик сизин шолай жагь уланларыбызны бири Исрапил Таркинский булан таныш этме сюемен.

Исрапилни агьлюсюню, тайпа-тухумуну тамурлары бырынгъы Таргъу юртдан баш ала буса да, ол Магьачкъалада отставкадагъы подполковник, ДГУ-ну дарс беривчюсю Абдулмуслим Таркинскийни ожагъында тувгъан. Ол 52 номерли школаны битдирип, ДГУ-ну юридический факультетине охума тюше. 2007-нчи йылда ол охувун къызыл диплом алып тамамлай.

Шо охув йылланы ичинде Исрапил янгыз китаплагъа берилип къалмайлы, университетни жамият ишлерине къуршала. Жагьлыгъындан къайнайгъан улан охув ожагъында юрюлеген КВН-де, бийив ансамблде, гьар тюрлю маданият чараларда ортакъчылыкъ эте. Университетдегилер гьар-бир ишге жаваплы янашагъанын гьис этип, ону юридический факультетни профсоюз къурумуну председатели этип белгилейлер. Университет булан савболлашгъан сонг, ол аспирантурагъа охума тюше ва кандидатлыкъ ишин язмагъа гирише.

Оьр охув ожакъны битдирген 2007-нчи йыл ол адвокатурагъа адвокатны кёмекчиси болуп тюше. 2008-нчи йыл буса, экзаменин 5-ге берип, адвокат бола ва шагьатнама ала. Исрапил дагъы да жаваплы ишлеге къуршалгъан.

Ол шо гьакъда юридическийни нечик сайлагъанны ва башгъа масъалалагъа байлавлу бизин редакциягъа гелгенде лакъыр этген эди. Шо лакъырлашывну сизин тергевюгюзге де беребиз.

– Кёплер не буса да юридическийни сайлайлар. Шо гележеги булангъы касбу деп танглаймы яда онда охуйгъанланы абуру-сыйы оьзгелерден эсе артыкъ деп ойлашамы? Сен де шо себепден тюшдюнгмю?

– Школада 9–10-нчу класларда охуйгъанда, башыма бир-бирлетип, гьар тюрлю касбулар геле эди. Оланы тенглешдирип, бир-бири булан урушдуруп къарай эдим. Тамаша болсагъыз да, бир вакъти кулинарный училищеге барып къалайымы экен деп ойлаша эдим. Бир керен пирог этип къарамагъа да урундум. Бирлери магъа, сен лакъыр этмеге кёп сюеген улансан, балики, сагъа журналист болмагъа тарыкъдыр, шо тармакъгъа сёзню есилери къуршала дей эдилер. Шону да тергевге алгъан эдим. Сонг медицинаны тангласам нечик болур эди деген ой гелди. Гертисин айтсам, шо ой мени университетде де оьзюнден хантав болма къоймай гьызарлап турду. Неге тюгюл, школада яда университетде болсун, биревню аягъы гесилип, башгъасына яман болуп къалгъанда, магъа медицина якъдан кёп кёмек этме тюшген.

Университетде охуйгъанда эсде къалгъан бир иш болду. Шо заманда да, балики, гертиден де магъа медицинаны танглама герек болгъандыр деген ой гелди. Айтагъаным, эртенлер денгизни бою булан чабагъан кююм бола эди. Бир эртен, шагьар пляжда бир къыз батыла тура деп, шондагъы адамурлукъгъа къувун тюшюп гетди. Мен шоссагьат тез-тез сувгъа чомулуп, ону тюбюндеги къызны излеп табып, ягъагъа алып гелдим. Шонда ону ичине гирген сувну къыргъа чыгъарып, эсине гелтирдик. Насипге, шо къызъяш сав къалды.

– Сёзюнгню яхшылыкъгъа бёлейим. Сен чи къоччакъ иш этген болгъансан. Олай тавакаллыкъ сагъа кимден гелген?

– Атамдан гелген деп айтсам да хата болмасман. Огъар да шо къылыкъ мени уллатамны атасы бизин оьктемлигибиз Шангерей Таркинскийден гелгендир. Ол инкъылапчыдан къайры да, биринчилерден болуп шо замангъы Дагъыстанны Наркомуна ёлбашчылыкъ этген.

Сёзюбюз бёлюнюп къалгъан эди. Юридическийни нечик танглагъанымны гьакъында айтсам, мен де шону гележеги де бар, къайда да ишлеп боларман деген ой булан университетге тюшген эдим. Тек шону битдирсем де, не ихтиярлар якълайгъан къурумларда, не де башгъа ахтарыв комитетде ишлемежекмен деген эдим.

– Неге олай бегинден тутдунг? Балики, ишлеме тюшюп къалар...

– Неге тюгюл, ачыкъ этип айтгъанда, начальниклени алдында ишлеме сюймеймен. Пелен заманда ишге гел, пелен вакътиде гет, ону-муну эт деп, хырданымдан тутуп, менден талап этегенликни юрегим алмай. Айтагъаным, шолай ишлер мени хасиятыма да къыйышмаймы экен деп эсиме геле. Оьзюм-оьзюме ес, ихтиярлы болма сюемен. Мен юрютеген адвокатны иши магъа эркинлик бере. Озокъда, мени ишим кёмек излеп гелегенлерден де гьасил, олар булан да байланып къаласан. Амма ихтиярларын якълайгъан адамгъа суд не заман огъар тёре гесилежегин токъташдыра. Тек мен шону да мени онгайыма, заманыма гёре кюйлеп боламан.

Къурумларда ишлеме сюймейгениме дагъы да бир себеп бар. Атам кёп йылланы узагъына МВД-ни ич ишлер бёлюгюнде чалышып гелген. Дежурналыкъгъа юрюп, ишине байлавлу онда чап, мунда бар эте туруп, касбусуна берилип, кёп заманы шону булан гете эди. Озокъда, ол бизин де, ожагъыны да гьайын этген, ону-муну да болдургъан. Тек бизге, авлетлеге, тергев этмеге заманы кёп къыт бола, етишмей эди. Биз, баягъы, яшлар, ол даим бизин булан болгъанны сюе эдик дагъы. Олай да бажарыламы дагъы? Амма, ол бираз бош заманы болгъанда, бизин Дагъыстанны гёзел ерлеринде гезетдире эди. Мен, баягъы, гиччиде ону ишини къыйынын, къавшалагъанын гёргенмен. Гьона, шолар мени къурумланы ишинден уьркютген буса ярай.

– Сен гьали адвокат болуп чалышасан. Кимлени ихтиярларын якълайсан? Сени алдынга не масъалалар булан геле?

– Озокъда, адвокатны иши яманокъ тынч да тюгюл. Ону да къыйынлыкълары нечакъы бола буса да бар. Неге тюгюл, сен якълайгъан адамны къысматы адвокатдан гьасил бола демеге ярай. Шону гьакъында кёп ойлашасан. Мени шу касбумну юрютювде оьз къайдаларым бар. Айтагъаным, инг башлап, биревню де алдатма сюймеймен. Менден къуллукъ гёзлей гелген гишини масъалаларына къулакъасып тынглайман, олагъа тюшюнемен. Эгер де шо адамны мурадын торайтма, яшавгъа чыгъарма гючюм чатмай буса, мен шону бойнума алмайман. Шо жаваплыкъны башыма алмакъ учун, илинме ярайгъан, судну инандырагъан мекенли далиллер болма герек. О саялы шо адамгъа менден къуллукъ болмайгъанны биле туруп, ону инжитме, алдатма не тарыкъдыр? Мен аслу гьалда эришивлю хозяйство, далапчылыкъ булан байлавлу масъалалагъа тергев этемен. Айрокъда ишге гиришген башлапгъы эки йыл, не башгъадыр гьали де, уьягьлюлерде тувулунагъан оьчешивлеге байлавлу адвокат болуп, ожакъны есилерини бирини ихтиярларын кёп гезиклер якълама тюшген. Айрылывлагъа байлавлу да, эр-къатын малын-матагьын суддан таба бёлме тюшгенде де менден кёмек умут этип, яныма гелегенлер яманокъ аз болмагъан.

Мисал учун, бираз алда Россияны телеканалларындан гёрсетеген берилишлерден, пеленче, ата-анасын къырда къоюп, оланы уьй-эшигин сатып харжлагъан яда башгъалары ондан да бетер иш этген деп, маълуматлар берегенде, яхари, шолай этме ярамас деп тамаша бола эдинг. Олагъа айып этмеге гьалыбыз къалмагъан. Адамны гьакъылына сыйышмайгъан, бусурманланы арасында шолай болмагъа кюй ёкъ деп ойгъа салагъан, манг этеген ишлер бизде де ёлугъа. Бизде де авлетлери ата-анасыны уьйлерин сатып, оланы къырда да къоюп, шо акъча булан гьар ерлеге барып, гезеп айлангъанлар да бар.

– Буса сагъа аслу гьалда айрылагъанлар булан иш гёрме тюшген. Олайлар шонча да кёпмю? Бир-биревге чыдап болмас йимик не себеплер бар?

– Олайлар бир башлап хасиятларыбыз къыйышмады деп лакъырын башлайлар. Сонг буса къатыны эрине яда эри олжасына хыянатлыкъ этгени билинип къала. Бир-бир къатынлар башгъа эркеклер булан айланып, уьягьлюсюню де, дос-къардашыны да алдында бети къара болгъан гезиклер де бар.

Бир мисалны эсгерме сюемен. Биревню эри къатыны оьзюне хыянатлыкъ этгенни билип къала. Шо саялы къатынны уьюнден къувалай. Ол къатын буса мал-матагьдан пай алма сююп, агьлюсюн судгъа бере. Мен шо заман шо эргишини ихтиярларын якълама бойнума алдым. Неге тюгюл, шо улан къатынны айыбын ачагъан мекенли далиллер де, шону дагъы да ачыкъ этеген видеону да къолума тутдургъан эди. Шо къатын мюкюр болмай, эрин яманлап, ол мени токъалай эди деп билдирди. Сайки, танышы булан лакъыр этсе тюгюл, бирев булан да аралыгъы болмагъан демеге сюйдю. Воллагь, ону къайпанма хыялы да ёкъ эди. Олай мисалланы нечакъы да гелтирме боламан. Мен ойлашагъан кюйде, эр-къатынны арасында гьалаллыкъ, аминлик, тазалыкъ болма чы тарыкъ эди.

– Университетде сен жамият ишлени кютюп гелгенсен. Гьали огъар чоланг ёкъму?

– Неге болмай. Адам къасткъылса, кёп ишге етишип бола. Жамиятны арасында яшагъан сонг, ону авараларына къошулмай бажарыламы? Мен Россияны яш юристлерини союзуну Дагъыстандагъы бёлюгюне ёлбашчылыкъ да этемен. Бизин къурумну аслу мурады – янгы девюрде англавлу юристлени арагъа чыгъармакъ, оланы бар якъдан якълап, къолубуздан гелеген кёмекни этмек. Сонг да, биз яш наслуну арасында патриот ругьда тарбиялав ишлени юрютебиз. Биз студентлер учун конференциялар, олимпиадалар, гьар тюрлю умпагьатлы чаралар оьтгеривде аслам къошумубузну этебиз. Бизин бютюнроссия проектибиз бар. Айтагъаным, юридическийде охуйгъан студентлер учун бютюнроссия олимпиадалар оьтгеребиз. Шону да биз юридическийде охуйгъанлар билимин яхшылашдырсын деген муратда яшавгъа чыгъарабыз. Шону да пайдасы бар. Неге тюгюл, ишге тюшегенде, бютюнроссия олимпиадада уьст гелип алгъан дипломун къоллама болажакъ. Балики, шону кёмеги тийип, иши тюзелип гетер.

Олай да бизин школадагъы охувчуланы ихтиярларына багъышлангъан проектибиз бар. Мен де, заместителим Фазил де булан бирче, айрокъда билим беривге байлавлу ва оьзге законлагъа да асасланып, муаллимлеге къолламакъ учун охувчуланы ихтиярлары ва борчлары гьакъда маълумат береген гиччирек справочник чыгъардыкъ. Шону булан таныш адамлар, яшланы тувгъан гюнюнден башлап, гьакъылбалыкъ болгъанча не йимик ихтиярлары ва борчлары барны билме бола. Биз шону школалагъа таклиф этгенче, бир башлап Дагъыстанны Билим берив министерлигине хыялларыбызны англатып кагъыз язгъан эдик. Олар да справочникни школаларда пайдаландырма изну берди.

Ондан къайры да, биз Россияны Билим берив министерлигине де кагъыз язгъан эдик. Ондагъылар да арив гёрюп якъладылар ва баракалла билдирдилер. Мен ойлашагъан кюйде, шону школалар учун пайдасы бар. Гиччиден уллулагъа ерли оьзлени ихтиярларын, борчларын билсе зарал болмас. Шо маълумат китапчаны янгыз Магьачкъаладагъы школалагъа уьлешип къоймай, районлагъа да бакъдырдыкъ. Ери гелгенде, шо справочникни чыгъарма кёмек этген Дагъыстанны Яшёрюмлени ишлерине къарайгъан комитетине ва онда гьаракат этеген Мухтар Амировгъа баракалла билдирме сюемен.

– Мен янгылыш болмай бусам, сен дагъы да бир къурумну ишине байлангъансан. Шо гьакъда не айтма боласан?

– Дурус эсгересиз. Мен Дагъыстанны Халкъ Жы­йыныны янында иш гёреген яшёрюмлени парламентини ортакъчысы да дюрмен. Ондан къайры да, шо парламентни законлагъа, ихтиярлагъа ва оьзлер оьзлени ишин юрютеген ерли къурумланы масъалаларына къарайгъан комитетге де ёлбашчылыкъ этемен.

– Онда не ишлени торайтасыз?

– Бир тайпалар сиз бизин масъалаларыбызны чечме герексиз деп талап этме къарайлар. Биз олай масъалаланы чечеген къурум тюгюлбюз. Мисал учун, Халкъ Жыйынында яш наслугъа тиеген законлагъа, проектлеге къарала буса, шолагъа байлавлу биз оьзюбюзню ойларыбызны айтабыз, таклифлер беребиз. Оьрдегилер бизин булан гьакълаша. Бизин парламентни ишине англавлу яш наслуну вакиллери къуршалгъан. Оланы гьариси пайдалы чаралар, студентлер булан ёлугъувлар оьтгере. Гьар ким оьзюню иш еринде болагъан кёмегин этелер.

– Заманынг къыт буса да, бизин редакциягъа гелме чола тапгъанынг учун сагъа баракалла.

– Сиз де савболугъуз.


«Ёлдаш», 07-12-2012

Размещено: 11.12.2012 | Просмотров: 2320 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.