Кумыкский мир

Культура, история, современность

Камил Алиев: "Тилде, пикирде, ишде бирлик" шо ругьда чалышмагъа заман гелген"

Барыбызгъа да белгили болгъаны йимик, артдагъы вакътилерде Россияны да, Тюркияны да дос аралыкълары дагъыдан-дагъы беклеше бара. Экономика якъдан да гётерилип барагъан бу пачалыкъ оьзюню топурагъында кёплени къаршылагъан, къанатыны тюбюне алып сыйындыргъан. Тюркияда къулач яйып къаршылайгъанланы бири "Ёлдаш" газетни баш редактору Камил Магьамматсалигьович Алиев де дюр деп айтмагъа ярай. Ол оьзю де Тюркияны оьз ватаны йимик къабул этип, ону маданиятын да, адабиятын да, айрокъда тарихин де тындырыкълы ахтарып, илму макъалалар язып чыгъаргъан. Бугюнлерде де ону Тюркия булангъы тыгъыс байлавлукълары узатыла, беклеше. Ондагъылар да К.Алиевни бар ерин унутмай, гьали-гьалилерде Тюркияда оьтгерилген уллу агьамиятлы чарагъа чакъырып, шонда ортакъчылыкъ этип къайтгъаны бираз бола. Шолай агьвалатны тергевсюз къойма ярамайгъанын гьисапгъа алып, мен ону булан лакъыр этип, ону сизин тергевюгюзге берме токъташдым.

– Сизин тезден берли Тюркияны, жамият, пачалыкъ ва илму къурумлар булан аралыгъыгъыз бары белгили. Онда барып гелгенигиз де бираз заман бола. Сапаргъа чыкъмакълыгъыгъызны себеби не эди?

– Июль айны башында отпускагъа чыкъмагъа герек эдим. Тек шо гюнлерде къаравулланмагъан кюйде, Ялова фольклор ва ярыкъландырывчу центрдан мени атыма чакъырыв кагъыз гелди. Шонда: "13-нчю керен Яловада оьтгерилеген тюрк халкъланы маданият гюнлерини программасына къошулгъан тюрк миллетлени маълумат къуралларыны баш редакторларыны генгешине сизин де чакъырабыз", - деп язылгъан эди. Бу гьар йыл болагъан агьвалатны аслу мурады - тюрк дюньясында яшайгъан халкъланы вакиллерин бир-бири булан ёлукъдурмакъ, таныш этмек, гьар тюрлю, айрокъда культура масъалалагъа агьамият берип, оланы арагъа салып ойлашмакъ, пикру алышдырмакъ. Ери гелгенде эсгерейим, бу гезик шонда 23 пачалыкъдан гелгенлер ортакъчылыкъ этди.

– 23 пачалыкъдан баргъан газетлени редакторлары булан ёлукъгъан сонг, арагъа кёп пайдалы масъалалар да чыкъгъандыр. Шо агьамиятлы чараны аслу мурадыны гьакъында ачыкъ этсегиз арив болур эди.

– Бу йылгъы байрамны программасына бир-бирин толумлашдырагъан уьч тюрлю генгеш чара къошулгъан эди. Биринчиси, фольклор ансамбллени фестивалы, экинчиси, тюрк миллетли шаирлени ёлугъуву, уьчюнчюсю де, маълумат къуралланы баш редакторларыны генгеши. Тюрк халкъланы маълумат къуралларыны редакторлары ёлугъагъаны бу дёртюнчю гезик. Бу байрам дюньяны бир гёзел ери, буччагъы, Ататюрк де кёп сюеген курорт шагьарланы бири Яловада болду. Ататюркню савунда ону резиденциясы, пачалыкъны ёлбашчылары ял алма барагъан ери болгъан. Шону учун да, ону шо шагьаргъа юреги тарта болгъан буса да ярай.

 
фото

Тюрк дюньясыны газетчилерини группасы

Бизин генгешни гьакъында айтсам, шонда арагъа салып ойлашмакъ учун эки тема белгиленген эди. Биринчиси: "Ататюрк ва Тюрк дюньясы, экинчиси: "Тюрк халкъланы фольклорун дюньягъа танытывда маълумат къуралланы ролю". Олагъа байлавлу алданокъ гьазирленген докладланы да талап эте эдилер. Мени темам: "Ататюрк ва Дагъыстан" эди. Алдан берли адатланып оьтгерилип тургъан чаралар булан тенглешдиргенде, гьалиги къурултайны оьзтёречелиги мунда янгыз тюрк халкъланы вакиллери жыйылып къалмайлы, олар булан тарихлер, асрулар бою бир ватанда, бир топуракъда яшай туруп гелеген оьзге бизге къардаш миллетлени фольклор коллективлери де, сюйсе шаирлери яда редакторлары болсун, олар да ортакъчылыкъ этеген болгъан. Шону учун да, бу он уьчюнчю тюрк дюньясыны маданият гюнлеринде фольклор коллективлени де гьисапгъа алгъанда, 800-ден де артыкъ адам ортакъчылыкъ этди. Бизин маълумат къуралланы редакторларыны генгешинде 23 адам бар эди. Оланы арасында аслам къошум этген тюрклерден къайры да, Афгъанистанны, Сербияны, Румынияны, Башкъыртыстанны, Иракъны, Къазахстанны, Азербайжанны ва оьзге уьлкелени вакиллери де бар эди.

– Мен билеген кюйде, тезде олай къурултайлагъа янгыз тюрк халкъланы вакиллери чакъырыла эди. Гьали башгъа миллетлени де къуршайгъан болгъан. Балики, ону да бир маънасы бардыр?

– Гертиден де, алда къурултайларда аслу гьалда янгыз тюрк миллетлени вакиллери ортакъчылыкъ эте эди. Артдагъы йылларда оьтгерилеген генгешлеге оьзге халкъланы да вакиллерин къошмакълыгъы - оланы да бизин тюрк дюньясыны, маданиятыны таъсирине тартмакъ. Тюзю, олар гьали болгъунча да тюрк маданиятны таъсир майданында яшап гелген. Ондагъылар айтагъангъа гёре де, тюрк миллетлер оьзге халкълагъа къошулуп бир ватанда, бир топуракъда къардашлыкъда, дослукъда яшап гелген, энниден сонг да оланы бизден ари тебермей, гелишип, шо мердешлени сакъламакъ муратда этилинеген чаралар экени англашыла. Ону ачылывуну гьакъында айтма сюемен. Тюрк дюньясыны маданият гюнлерини ачылыву парад булан башланды. Шо бары да гьар ерден гелген делегация жыйылып, байрам опуракълар да гийип, шагьарны бир башына Республиканы майданы деген ерге багъып юрюдюлер. Ахшам буса, ачыкъ гьава театрында концерт программасы, фольклор ансамбллени чыгъышлары булан байрам узатылды. Сонг маданият программагъа гёре, гёзел курорт шагьарны гьар ерлеринден автобуслар булан бизин гезетдилер.

– Шонда сизге къумукъланы, оланы белгили адамларыны, тарихини гьакъында лакъыр этмеге имканлыкъ болдуму?

– Мен оьрде де айтып гетген кюйде, мени докладымны темасы: "Ататюрк ва Дагъыстан" эди. Сиз де билеген кюйде, Ататюрк азатлыкъ, харлысызлыкъ учун юрюлген давланы, тюрклер айтагъан кюйде, Къуртулуш савашны йылларындан тутуп да бизге, кавказлылагъа, Дагъыстангъа, тюрк халкълагъа тергев этип гелген. Сонг да, Россия булангъы аралыкъланы болдурмакъ учун чаралар гёрген. Шогъар биз билеген де, билмейген де мисалларда, огъар байлавлу сыры ачылгъан да, ачылмай турагъан да агьвалатлар бар. Мен докладыма гёчгюнче, Ататюркню пачалыкъны башын тутгъан заманда айтгъан сёзлерин эсгерме сюемен: "Бугюн Советлер Бирлиги (Совет Союзу) достумуздур, хоншубуздур, якъчыбыздыр. Бугюн бизин бу дослукъгъа гирежегибиз бар. Амма, заман гетип, не болажакъны билмеге къыйын. Дюньялар алышынмай турмас. Демек, о заман Тюркия не этежегини, не ишлер гёрежегибизни (оьзге халкълар да) билме герек. Бизин бу досубузну идарасында (Россияны гьакъында айтыла) тили бир, дини - инанчы бир, оьзю бир къардашларыбыз бар. Оланы унутма герекмейбиз, гьазир турма тарыкъбыз. Гьазир турмакъ, гьазир болмакъ о гюнлени гьеч бир иш этмейли гёзлеп турмакъ тюгюл. Миллетлер бугъар нечик гьазир болуп бола. Озокъда, ругь якъдан къурулгъан кёпюрлерибизни бузулма къоймай сакъламакъ борчубуздур. Тилибиз бир кёпюрдюр, тарихибиз бир кёпюрдюр, динибиз, инанчыбыз бир кёпюрдюр. Тамурларыбызны ахтарып, тарихибизни ичинде бютюнлешмеге борчлубуз. Олар бизге етишежек, багъажакъ деп турмагъа герекмейбиз (Россияны ичинде яшайгъан тюрк халкъланы эсгере). Биз оьзюбюз олагъа заманында етишмеге герекбиз".

Бу сёзлени гелтирегеним, Тюркияны о замангъы Президенти Мустафа Кемал Ататюркню, айрокъда, Россиягъа бакъгъан тыш политикасын шу калималар ачыкъ эте, яхшы кюйде англатадыр деп эсиме геле. Ол бу сёзлеге де кюрчюленип, таянып, политикасын да юрютген. Мисал учун, Ататюрк Дагъыстангъа байлавлу да, мунда не болуп турагъангъа, не ёлгъа тюшгенге тергев эте болгъанны билебиз. Огъар байлавлу бир мисал гелтирме ярай. 1920-нчы йылда дагъыстан халкъланы республикасы къурулгъан заманда Ататюрк шо агьвалатгъа оьр къыймат берип, Ленинни де, Жалал Къоркъмасовну да атына къутлав радиограмма йиберген. 1921-нчи йылдан тутуп, Ататюрк Россиягъа оьзюню вакиллерин бакъдырып, Ленин булан дипломатия аралыкълар тута. Шо Тюркияны Россия булангъы аралыкъларыны гелишивюнде Жалал Къоркъмасовну да айрыча къошуму бола. Бола дегенде, мисал учун, Москва булангъы Дыгъаргъа къол салмагъа деп, Тюркиядан гелген делегация, тарихи маълуматлагъа гёре, инг башлап, Темирхан-Шурада бола. О заман Жалал Къоркъмасов республиканы биринчи гьукуматыны башчысы болуп ишлеп тура болгъан. Мунда тюрк вакиллер булан сёйлешивлер юрюте, сонг олар булан бирче Москвагъа барып, дыгъаргъа къоллар да салына.

Ленинни тапшурувуна гёре дыгъаргъа къол салгъанлар экев бар. Бириси, Россияны о замангъы тыш ишлени министри Чичерин, биревюсю - ВЦИК-ни члени Жалал Къоркъмасов. Шо мисал, Ататюрк де, Ленин де Ж.Къоркъмасовгъа нечик инанагъанын гёрсете. Ататюркню тувра аралыгъы болмаса да, 1918-нчи йылны октябрь айны 7-синде бизин Анжи-Къаланы (Порт-Петровск) Бичераховдан, акъ асгерлерден азат этген гючлер тюрклер болгъан. Бу да Тюркияны Совет Россия булангъы аралыкъларын ачыкълашдырагъан мисал. Мени докладым да шолай далиллеге таянып гьазирленген эди. Ондагъылар ону арив гёрюп, тергевлю кюйде тынгладылар.

– Ондагъылар Жалал Къоркъмасовну чы танымай тюгюлдюр?

– Озокъда, Жалал Къоркъмасовну аты, айрокъда касбучулагъа, тарихни ахтарагъанлагъа белгили буса да, Тюркияны халкъыны генг къатлавлары бугюн ону атын билмейлер. Конференцияда юрюлген сёз, мени гьисабымда, пайдалы болду. Айтагъаным, шонда болгъан лакъыр китап болуп чыгъажакъ. Сонг да, генгешибиз битгенде магъа шулай таклифлер де болду. Жалал Къоркъмасовну яшаву ва яратывчулугъу, ону гьаракаты гьакъындагъы китапны гьазирлемекни таклиф этди, шону харжын олар бойнуна алып, тюрк тилде китап этип чыгъарма гьазир экенни англатдылар.

Мен Гь.Адилов берип, эки китап алып баргъан эдим. Бириси, бу уллу чараланы бойнуна алып оьтгерген жамиятны башчысына берилди, бирдагъысын да шо масъалалар булан машгъул болагъан Стамбулдагъы университетни профессору Абдулвагьап Къарагъа тапшурулду. Айтагъаным, ону да къолуна шо сыйлы китап тюшгенликни пайдасы болажакъ.

– Сиз оьрде Тюрк дюньясыны маданият гюнлерин оьтгермек учун къурулгъан программагъа бирдагъы чаралар къошулгъан эди деп эсгердигиз. Шо чараланы гьакъында да ачыкъ этип айтсагъыз яхшы болур эди.

– Дурус. Шо программагъа гёре, тюрк миллетлени шаирлерини де генгеши болду. Тюзю, чакъырылгъанлар кёп болса да, тек онда ончакъы адам къуршалмагъан эди. Гьар тюрлю пачалыкълардан гелген он шаир болгъандыр. Бизден баргъан шаирлер ёкъ экенге, онда да магъа ортакъчылыкъ этме тюшдю. Мен олагъа шаир тюгюл бусам да, бир-эки сёз айтмай туруп болмайман дедим. Айтмай туруп болмайгъаныма да бу йыл биз, Дагъыстанда белгиленежек уллу агьвалат себеп экенни англатдым. Айтагъаным, тюрклер де айтгъан кюйде, уллу милли шаир-ябушувчу Йырчы Къазакъ тувгъанлы 180 йыл бола. Огъар байлавлу конференциялар, сессиялар оьтгерилип, сонг байрам да болажакъ. Шону да эсгерип, ону яшавуна, яратывчулугъуна байлавлу къысгъаракъ маълуматлар да берип, Йырчы Къазакъны шиърусу 1879-нчу йылда Тюркияда чыкъгъаныны гьакъында да айтдым. Огъар да олар бек тамаша этдилер.

Сонг да, бир де болмагъан кюйде, артдагъы он йылны ичинде Тюркияда ону шиърулары топланып, уьч керен китап болуп чыгъып тура. 1990-нчы йылларда янгыртывланы заманында онда Йырчы Къазакъгъа байлавлу ахтарывлар башлангъанны, огъар уллу иштагьланыв булан янашагъаны гьакъында да къошдум. Олай да, дюньяны оьлчевюндеги уллу шаирни бир шиърусун сама охумай къойсам, бирдокъда къыйышмас деп ону "Асхар тав" деген шиърусун гёнгюмден охудум.

– Тюркияда Й.Къазакъны китаплары чыкъгъан сонг, ону аз-кёп буса да билегенлер ёкъ тюгюлдюр?

– Тюзю, бирлери билсе тюгюл, башгъалары, яш тайпа билмей эди. Мени бираз тамаша да этдирди, Къырымдан гелген бир жагьил шаир не къумукълар, не Йырчы Къазакъ ким экенин билмейгени. Огъар да тамаша болмагъа тюшмейдир. Неге тюгюл, олар сюргюнлеге де тюшюп, яшавну кёп къыйынлы толкъунларындан оьтмеге болгъан. Шону учун да, олар гьалиги девюрде оьзлер ким экенни, яшавун, тарихин янгыдан ахтарып, янгыртып турагъан халкъ. Дагъы да бир янын эсгерме сюемен, онда бир-бирев булан къатнамакъ учун таржумачылар тарыкъ болмай. Гьар ким я тюрк, яда оьзлени тюркчесинде сёйлеме герек.

– Бизден де бир сама шаирни чакъыргъан эди буса, дагъы да арив болур эди.

– Озокъда, болур эди. Тек мен шо масъаланы да гётердим. Олар энниден сонг бизин къумукълардан да бир фольклор ансамблни, бир журналистни, бир де шаирни чакъырмагъа рази болдулар. Аллагь буюрса, гелеген йыл бизинкилер де Тюркиягъа барар деп умут этемен.

Онда ортакъчылыкъ этгеним саялы магъа разилик гьисапда Разилик кагъыз да тапшурдулар. Сёз арагъа чыкъгъандан сонг, айтып къояйым. Къаравулланмагъан кюйде редакторланы генгешин юрютеген уьчевню арасына мени де къошдулар. Шо да бизге олар нечик янашагъанын гёрсетеген мисал демеге ярай.

– Тюрклер генгешлени, маданият чараланы, байрамланы къурумлу кюйде, оьр даражада оьтгерип болагъан халкъ чы дюр.

– Байрам дегенде, бирдагъы шо гюнлеге раслангъан агьвалат болду. Айтагъаным, Ялова шагьарны греклерден азат этивюню, къутгъарывуну 89 йыллыгъын белгилеп, бек уллу байрам болду. Шонда мукъаятлы кюйде гьазирленген асгерлени парады юрюлдю. Сонг да, шо гюнлеге къаршы болгъан 18-нчи июльда Кавказ бийивлени конкурсу да, гала-концерт булан тамамланды.

 
фото

Ялова шагьарда оьтген байрамдан гёрюнюш

Дагъы да айтсам, шаирлени генгешинде чыгъып сёйлеген сонг, мени яныма шоссагьат Стамбулда чыгъагъан газетден бир журналист гелди. Ол магъа: "Мен Тюркияда къумукълар яшайгъан юртда бир нече йыл ишледим. Къумукълар бек ихтилат-масхараны, къонакълыкъны сюеген, гьайрангъа къалдырагъан халкъ", - деди. Балыкесир шагьарны ювугъунда ерлешген Къуш Догъазы деген алдан берли къумукълар яшайгъан юрт бар дей. Мен олай юрт барны биринчилей эшитдим. Шо журналист мени о юртда ювугъум бар деп кисе телефонун алып, мунда сени Дагъыстандан гелген къумукъ къардашынг бар, таныш бол, ону булан сёйле деп телефонун магъа узатды. Шо адам булан экибиз де телефондан салам берип сорашдыкъ. Ол мени шоссагьат оьзлеге къонакълай чакъырды. Тек магъа онда бармагъа имканлыкъ ёкъ экенни англатдым. Бажарылгъан эди буса, шо юртгъа баргъан бусам да яражакъ эди.

– Тюркияда сизге инг де таъсир этген не болду?

– Гьар заман мен Стамбулда болгъанда, шонда барып гирмей къайтмайгъан уьч ер бар. Бириси, Солтан-Агьматны межити, экинчиси де - Солтан-Мурат падишагьны тюрбеси. Солтан-Агьматны межитини къырыйында ону тюрбеси де ерлешген. Булай айтгъанда, мавзолей. Онда оьзюнден къайры да, бары да авлетлери, дос-къардашы гёмюлген. Бу гезикде де къонакъюйде сумкамны да къоюп, шоссагьат шонда тюзлендим.

фото

Стамбул. Солтан-Агъматны межити

Намазны заманы болмаса да, Солтан-Агьматны межитинде кёп халкъ бар эди. Шонда ярым сагьатлар олтуруп, ойлашып, дуалар да охуп, гьали энни таман, оьзге ерлеге де барайым деп чыкъмагъа мен де болдум, кёк тешилген йимик бек гючлю янгур явду. Бу да бир сыйлы аламатдыр, ону берекети деп къойдум. Шо кююмде бусам да, Солтан-Агьматны тюрбесине барып, ону атын эсгерип дуалар охудум. Олай адамны уьстюне бармай къоймакъны айып ишге гьисаплайман. Неге тюгюл, Солтан-Агьмат бизин тарихибизни, къысматыбызны четим девюрлеринде Тюркияны, османлыланы падишагьы, ёлбашчысы болгъан. Ону къумукълагъа янашыву да белгили. Мисал учун, 1604-нчю йылны ноябрь айында орусланы асгерлери Таргъуну, оьзге юртланы, Къумукъстанны топуракъларын елеп ала. 1605-нчи йылда Солтан-Мут да, Герейхан да оланы азат этмек учун гьаракатын башлагъанда, бизге кёмекге Ширивандагъы тюрк асгерлер геле. Оланы бизге мен оьрде атын эсгерген падишагь Солтан-Агьмат йиберген. Огъар вазири биздеги гьалны гьакъында етишдиргенде, Солтан-Агьмат айтгъан сыйлы сёзлер бар: "Къумукълар бизин къазилерибиз, оланы биз капирлени алдында янгыз къоймасбыз, кёмек этербиз", - деп тюрк асгерлени йиберген. Шо 1605-нчи йылда орус асгерлеге Къараман авлакъда яхшы къапас берилген. Тюрклени кёмеги булан къумукълар оланы къувуп чангын чыгъаргъан. Шону учун да, мен Стамбулда болсам, Солтан-Агьматгъа гьюрмет этип, ону уьстюне бармай, дуалар охумай туруп гелмеймен.

Тюркияда болгъан сонг Солтан-Агьматны кёфтесин ашамай къайтмагъа да ярамай. Кёфте деп люля-кебабгъа ошайгъан таза этден этилген, авзунгну яллатагъан кюйде бурчу де булангъы аш. Шо Солтан-Агьматны лап да кёп сюеген ашы болгъан дейлер. Ону межитини къырыйында Солтан-Агьматны кёфтесин гьазирлейген бир нече кафелер де бар.

– Сиз Тюркияда болмагъан чакъы заманны ичинде ондагъы политика гьаллар да, Тюркияны башын тутгъан гьакимлер де алышынып тура. Артдагъы вакътиде, мен билеген кюйде, бир тайпалар Ататюркню онча кёкге чююп макътамай. Сиз шону эследигизми? Не йимик алмашынывлар болгъан?

– Сайлавлардан сонг исламчылар, олар оьзлени партиясына "Акъ партия" деп айта, гьукуматны башын тутдулар. Бизде исламчылар десе, оланы къоркъунчлу гьал булан байлайгъанлыкъ мердешленип къалгъан демеге ярай. Исламчыланы арасында да исламчылар (исламистлер) бола. Тюркияда тюрклер радикаллагъа гьатдан озуп, исламны юрютегенлер деп айта. Гьукуматны башын тутгъанлар къанунлар, ёругъу булан исламчылыкъны юрютеген партия. Олар гьакимликге гелсе де, мисал учун, демократиягъа байлавлу эркинликлер башгъа къыркъылмагъан, тайдырылмагъан. Сонг да, исламчылыкъны юрютегенлер гелгенден берли Европа бирлигине гиребиз деген гьаракатлар гючленсе тюгюл, зайып болмагъан. Бу олардан къоркъма тюшмейгенни гёрсете. Буса да, Тюркия демократия мердешлерде яхшы кюйде мекенлешген бир девлет пачалыкъ деп ташдырып айтма сюемен.

Бир заманлар исламчылыкъны юрютегенлер гьукуматны алса, бу Тюркия Ирангъа айланажакъ деген къоркъувлар бар эди. Тюркия Ирангъа айланажакъ, оланы ёлуна тюшежек деп къоркъмагъа тюшмей. Неге тюгюл, гертиден де, демократия онда мердешленген, кюрчюленген. Кёп партиялы система яхшы кюйде лабарын салып мекенлешип олтургъан. Бир тайпалары сюйсе де, Тюркия Иран болуп болмай. Демократия сакъланажакъ, озокъда, сентябрни 12-синде оларда конституциясына байлавлу референдум оьтгерилежек.

Партияланы арасында да гьали онда ябушув юрюлюп тура.

Шуну айтайым. Бизде, Россияда йимик, онда ялгъан партиялар ёкъ. Онда оьз идеологиясы, электораты булангъы герти партиялар иш гёре. Гьариси гьукуматны башын тутгъанлагъа да, оьзгелеге де туврадан сёзюн, оюн айта. Ататюркге байлавлу айтсам, озокъда, Тюркияда Ататюркню сюймейгенлер ёкъ деп айтып болмайман. Тек шо йылларда, къыставуллу йылларда, Къуртулуш савашны девюрюнде Ататюрк болмагъан эди буса, бугюн, балики, Тюркия пачалыгъы да болмас эди. Тюрклер кёп айта бола: Аллагь къыйынлы гьалын гёрюп, бир пачалыкъгъа, бир халкъгъа кёмек этмеге сюйсе, шо миллетни арасындан шолай Ататюрк йимик лидерлени ярата. Гертиден де, харлысызлыгъы учунгъу ябушувларда Ататюрк йимик лидер болгъанлыкъ - тюрклени уллу насиби, къысматы деп айтма ярай.

– Халкъны яшав гьалы не даражададыр?

– Мен алдагъы гезик Тюркияда 17 йыл алъякъда болгъан эдим. Бизде акъча миллионлар деп юрюлеген заман халкъны эсиндедир. Шо вакъти мен хата тюгюл бусам, бир доллар миллионгъа тие эди. Гьали буса тюрк лирасы, бир долларгъа тенг геле деп айтмагъа ярай.

Сонг да, экономикасы, кризисге де къарамайлы, яхшы гётерилген, оьсе. Бугюн исламчылар пачалыкъны башында токътаса да, кризис Тюркиягъа зарал гелтирмеген пачалыкъланы бири демеге ярай. Артдагъы заманларда Россияны да, Тюркияны да аралыкълары бирден-бир оьсюп, беклешип тура. Булайлыкъ оьзгелени йимик мени де къувандыра. Онда Д.Медведев де, В.Путин де барып, ондан да артыкъ дыгъарлагъа, разилешивлеге къоллар салдылар. Бугюнлерден тутуп виза да тайдырылды.

Сёзюмню битдире туруп, алдагъы гезиклерде йимик Яловада Тюрк дюньясы бирдагъы керен къучакълашдылар, къаршылашдылар, таныш болдулар деп айтма сюемен. Досгъа дос болуп, душманыбызны танып яшама энниден сонг да герекбиз. Энниден сонг да, янгыз тюрк миллетлени арасындагъы тюгюл, оьзге халкълар булангъы дослукъну да артдырма герекбиз. Бир топуракъда яшагъан сонг, дослукъ болмаса давлар, душманлыкъ булан яшав тораймай. Дослукъну сакълавда, беклешдиривде, гелишдиривде мен барып ортакъчылыкъ этген йимик жыйынланы, генгешлени, къурултайланы аслу ролю баргъа шеклик этме тюшмей. Сонг да, бизге "Тилде, пикирде, ишде бирлик" шо ругьда чалышмагъа заман болгъан (гелген)" деп айтма сюемен.

Лакъырлашывну язгъан Паху Гьайбуллаева.


Опубликовано: газета "Ёлдаш", 6 августа 2010.

См. также на латинице Kаmil Аliеw: "Tildе, pikirdе, işdе birlik" şо ruhdа çаlışmаğа zаmаn gеlgеn"

Размещено: 07.08.2010 | Просмотров: 2099 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.