Кумыкский мир

Культура, история, современность

Давну ёллары булан

фото Хасавюрт районну Ботаюртунда 1920-нчы йыл тувгъан Жамалдин Магьамматович Исаев 1940-нчы йыл Къызыл Армияны сыдраларына чакъырыла. Гвардиячы сержант Ж.Исаев атышывчуланы бёлюгюню командири гьисапда душмангъа къаршы ябуша.

1945-нчи йылны январь айыны 29-нда, фашист Германияны территориясында юрюлеген къатты урушланы вакътисинде авур яра тийип, ону учун дав тамамлана. Уьстюнлюкню гюнюн Жамалдин Донецк областны Макеевка шагьарыны госпиталында къаршылай.

Бу йыл Жамалдин Магьамматовичге 90 йыл тамамлана. Буса да, шо чагъына да къарамайлы, онда гьали де гюч сакълангъан, оьзю де къувзакъ ва шат юрекли адам.

Бешинчи класны битдиргинче Жамалдин ата юртундагъы школада охуй, сонг Эндирей школада билим алып чыгъа ва техникумгъа тюше. Тек бир тюрлю себеплеге гёре, техникумдагъы охувундан айрылма борчлу бола. Юртлуларыны кёбюсю йимик, ата юртундагъы колхозда загьмат тёге. Сонг МТС-ни директору этилинип белгилене. 1940-нчы йыл асгер къуллукъгъа чакъырыла. Ол Львов областгъа, сонг совет-герман дазугъа бакъдырыла. Жамалдин Исаев ва ону бир полклу ёлдашлары дазубой шагьарда ерлеше. Мунда асгер къуллукъчуланы давгъа гьазирлевде, душман булан бетге-бет туруп, тутушуп-сюлче булан чабушуп ябушувну, савут булан атышып, душманны ёкъ этивню усталыгъына уьйретив аслу ер тута. Шо уьйретивлени бары да жураларында Жамалдин лап яхшы къыйматланы къазана. Асгер уьйренивлерде етишген уьстюнлюклери учун шабагъатлав гьисапда ону полк школагъа охума бакъдыралар.

Жамалдин Магьамматовични асгерлик яшавунда ону даимликге эсинде къалгъан бир мюгьлетини уьстюнде токътама сюемен. Шо гече кёк тешилген йимик ява. Къаравулда токътагъан бу жагьил воин бирден-эки уьстюне бирев гелегенни эс эте. "Токъта! Гелеген кимдир?"- дей. Белгисиз адам, башын ябып: "Мен дивизияны командиримен",- деп жавап бере. Къатты янгурну авазындан о тавуш кимники экенни англама болмай. Тергевлю къаравул гьисапда Жамалдин: "Ерингде токъта! Алгъа бир абат да алма! Тербенсенг, уражакъман!"- деп, къатты кюйде бувара ва тувулунгъан гьалгъа байлавлу болуп къаравул пунктгъа сигнал бере. О белгисиз адам буса, сигналгъа гёре къаравул пунктдан тийишли адамлар гелгинче, нас кёлде ятып турма борчлу бола. Къаравул пунктдан етишип гелгенлеге "гечеги къонакъны" да тапшуруп, Ж.Исаев парахат бола.

Къаравул пунктда тутулгъан адам ким болгъанны токъташдыралар. Ол, гертиден де, дивизияны командири болгъан. Мунда огъар опуракъларын къурутма ва алышдырма кёмек этелер. Бу "яман хыяллы низам бузувчу" эртен болгъунча мунда тура. Дивизияны командири булан болгъан бу ишден сонг, Ж.Исаевни эскадронну командири чакъыра.

Офицерлени жыйынында дивизияны командири де бола. Масхара-иланкъы булан ол гече болгъан ишни гьакъында хабарлай. Жамалдинни эс этип, огъар бокъчаны тапшура ва илиякълы кюйде: "Муна, ёлдаш офицерлер, бу дюр сизге герти совет солдат",- дей. Дагъы да ол полкну командирине оьзюню атындан Исаевни хас делосуна баракалла язмакъны билдире.

Дав башланма он гюн къалгъанда, Жамалдин охугъан школаны начальниги ол Ленинград шагьаргъа оьр офицер школагъа йиберилегенни билдире. Охума имканлыкъ ачылгъанына Жамалдин бек шат бола. Тек, не амал, ала-саладан башлангъан дав бары да адилли планланы йыра. Ол къуллукъ этеген асгер бёлюк дав агьвалатланы боюнда бола. Деканьки деген посёлокда немис елевчюлеге къаршы авур давлар юрюле. Къанлы урушланы вакътисинде янгыз бир нече солдатгъа тюгюл эсе эсен-аман къутулма ва фронтну линиясы оьтеген Эдил бойгъа етишме бажарылмай.

Давну йылларында тас этген савут ёлдашларын, дагъылгъан шагьарланы ва юртланы, къамавну къагьрулу ва ач акъубаларын уллу пашманлыкъда эсге ала. Уьстюнлюкге инаныв солдатланы юреклерине исив бергенни, Ватанын, оьз топурагъын къорума болажагъына, намарт душман дагъытылажагъына инамлыкъ болгъанны гьакъында ругьланыв булан хабарлай.

1942-нчи йыл ноябрь айны 19-нда душманны асгерлерине къаршы этилген уллу гьужум шо умутланы яшавгъа чыгъывуну башы болуп токътай. Бир нече гюнлени ичинде бир нече немис дивизиялар дагъытыла ва кёп санавдагъы фашистлер есир этиле. Ж.Исаев къуллукъ этеген асгер бёлюк Днепрге етише. Немислер къазаплы кюйде къаршылыкъ билдире ва оьзенни бириси ягъасына чыкъма бек къыйын бола. Шо ябушувланы вакътисинде Ж.Исаев, пулемёту булан уруп, бизин воинлеге кёкден таба токътавсуз атышагъан душманны самолётун тюшюре. Шо къоччакълыгъы учун ол Къызыл Юлдуз орден булан савгъатлана.

Яраланмай дав эте туруп, Жамалдин Магьамматович Белоруссиягъа етише. Сонг Польша, Дрезден...

Ол оьтген узакъ дав йылланы вакътисинде душманны гюллесинден ону Аллагь сакълагъан. 1945-нчи йыл январь айда Ж.Исаев оьзлени асгер бёлюгю булан бирге герман топурагъына аякъ баса. Жамалдин Магьамматович айтагъан кюйде, шо йыл январь айны ахыры бек сувукъ болгъан. Шу замангъа ерли бир ери де тырналмагъан Исаевге душманны гюллеси етише, бутуну сюегин тешип чыгъа. Ярасыны гючлю авуртагъанына да къарамайлы, Жамалдин сюйкеле, тек шо мюгьлетде къырыйында мина атыла ва ону яркъычы къурсагъына тие. Кёп къаны гетип, эсин тас этген кюйде ол сувукъ къарны уьстюнде эки сагьатгъа ювукъ къала. Насипге, ёлдашлары етишип гелип, санбатгъа етишдире. Шо гече операция этип, ону Донецк областны Макеевка шагьарындагъы госпитальгъа бакъдыралар. Ж.Исаев госпитальда дав битгинче ята. 1945-нчи йыл госпитальдан чыгъа, тек уьйге къайтма бажарылмай. Жамалдин Магьамматовични Донецк шагьардагъы асгер бёлюкге бакъдыралар ва экспедитор этип белгилейлер.

Давдан сонг да асгер къуллугъун кютюп, ата юртуна къайта ва 1948-нчи йыл уьйлене, татывлу агьлю къуруп, олжасы булан 52 йыл бирче яшай (агьлюсю 2000-нчи йыл гечине). Бу эр-къатын дёрт авлетни - эки уланны, эки къызны оьсдюре ва тарбиялай.

Гьюрметли Жамалдин Магьамматович, сизге яхшы савлукъ, аманлыкъ, яхшылыкъ ва парахатлыкъ ёрайбыз!

Къалсынбек Абдурагьманов,
Россияны Журналистлерини союзуну члени.


Опубликовано: газета "Ёлдаш" // 30.04.2010

Размещено: 01.05.2010 | Просмотров: 1886 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.