Кумыкский мир

Культура, история, современность

"Огь Жаминат, Жаминат..."

Бары да халкъ сюеген адамлар бола. Шолай адам оьлгенде, ону сююп тургъанлар да оьлемикен деп эсиме геле. Биразгъа сама... Отавундан-отундан исив алып-исинип, огъар гьалал болгъанлар отдан гёлек гиеген. Къумукъ халкъны макътавлу шаир къызы Жаминат Керимова лап шолай адам эди:


Малайикни рагьмусун
Алып бизге гелген къыз.
Аллагь берген пагьмусун
Адамлагъа берген къыз.

Гьалиден хыйлы йыллар алда Жаминатны пагьмусун "Ташны ярып чыкъгъан гюл" деген макъаласын язып Камал Абуков ачды ва халкъгъа малим этди. Шондан сонг Жаминатны яшаву ва яратывчулугъу гьакъында кёплер язды, янгыз къумукълар тюгюл, оьзге миллетлени вакиллери де ону пагьмусуна мюкюр болуп, авур аврув йыкъгъан къыз шолай тизив шиъруланы ва поэмаланы язып болагъанына гьайран къалып, Жаминатны гьакъында алимлер, шаирлер, язывчулар, журналистлер, охувчулар язып тербедилер. "Огь Жаминат, Жаминат" деген йыр да йырлана геле.


Огь Жаминат, Жаминат-
Таргъуну асил къызы,
Биз сени кёп сюебиз,
Кёкню айы-юлдузу...

Гьали аччы агьдай чалынагъан бу йыр Жаминатдан сонг да яшап къалды.

Уллу Ватан давну ортакъчысы, абурлу-динли Абдуразакъны кёп яшлы уллу агьлюсюнде тувгъан лап гиччи авлети, уллу давдан сонг Аллагь берген гиччи баласы Жаминат, заманы етишгенде, Таргъу мактапгъа юрюме башлай, къурдаш къызлары булан гьаллаша, ойнай, кюлей.

Бара-бара юрюме къыйын бола, не иш барны англап болмайлар. Тек Жаминат мактапдан къалма сюймей, охувгъа гьасирет. Ону гётерип элтип, партагъа олтурталар. Сонг муаллимлер бу асил къызъяшны уьйге гелип охута. Шо кюйде къарышып охуй туруп, юрюшден магьрюм къалгъан къыз орта школаны, сонг Дагъыстан пачалыкъ университетни филология факультетини рус-дагъыстан бёлюгюн битдире. Шо да уллу къоччакълыкъ тюгюлмю?!

Эркъардашы Осман сав этме умут булан Жаминатны элтмеген ер къалмай. Гьатта сыйлы ерлеге де, шайыхланы уьстюне де баралар. Умут булан яшайлар, умут булан яталар ва туралар.

Абат алып болмай къалгъан къызны къысматы нечик болур эди, ким биле, яшлайын ону юрегин уллу сююв ва гьасиретлик къуршап алмагъан буса. Шо буса - поэзиягъа бакъгъан сююв ва гьасиретлик. Школада охуйгъан заманында ол сочинение яза, орус муаллим шону охуп, вая, сен чи йыр йимик этип язгъансан, деп тамаша бола. Ал, шондан сонг къызны юреги поэзиягъа ава ва ол назмулар язма башлай. Ону охутгъан муаллимлер Хизри Гьажиев, Абдулкъадир Абдуллатипов, Вакил Темиров ва оьзгелери бу къыйын къысматлы къызны уллу умутларына кёмек эте геле ва бара-бара Жаминат Керимованы аты савлай Къумукътюзге, сонг Дагъыстангъа, Россиягъа белгили бола. Аллагь юрегине салгъан уллу сюювню Жаминат йырлагъа салып, адамлагъа, халкъгъа бере, шондан сююне, ругьлана, шону булан яшай.

Жаминат Керимованы къумукъ ва орус тиллерде кёп китаплары чыкъгъан, ону яратывчулукъ ахшамларында кёп халкъ ортакъчылыкъ эте, къайратлы ва къоччакъ къызгъа алгъышлар тилей, ону уьюне гелеген адамланы санаву арта ва арта, ону ожагъына халкъ зияратгъа йимик гелеген бола. Жаминатны гёрме янгыз къумукълар тюгюл, кёп оьзге миллетлени вакиллери де геле эди: Мычыгъышдан, Осетиядан, Къабарты-Балкъариядан, Алтайдан ва башгъа якълардан. Расул Гьамзатов ону ожагъында нече керен де болду ва Жамиятгъа багъышлап макъалалар, артда буса, Япониягъа барагъанда, шиъру да язды.

Гёресиз, йыракъ япон элде де Расул Гьамзатов Жаминатны - авур аврувдан авруп ятгъан къызны ва ону уьстюнде къыйналагъан атасын гёрюп, Жаминатны эсге алгъан ва огъар багъышлап таъсирли шиъру да язгъан.

Шаир Жаминат Керимовагъа багъышлангъан асарланы барын да жыйса, бир уллу китап болар эди. "Бизге оьктем болма ва сююнме зат бар", - деп язгъан Р. Гьамзатов "Жаминатны ал елкени" деген макъаласында.

Жаминат Керимованы сёзлерине кёп йырлар язылгъан, оланы йырламайгъан Дагъыстанда бир йырав да ёкъдур деп айтма ярай.

Олай къагьрулу, къатты сынавланы, олай авур юклени ким-ким де гётерме болмай. Жаминат буса гётерди. Ону гьар гюнюн къоччакълыкъгъа гьисап этме ярай, шо гьалында гьар гюн турмакъ, ишлемек, шиърулар язмакъ, къонакъланы къабул этмек, уьйден чыкъмай, уьйню-къырны кютмек, анадаш халкъын, савлай дюньяны къысматын ойлап гьайран асарлар яратмакъ, гертиден де, уллу къоччакълыкъ!

Жаминат Керимованы бир-бир шиърулары ва поэмалары адабият охув китаплагъа гиргенине тамаша болма тюшмей. Къумукъ адабиятда ону яратывчулугъу белгили ер тута.

Артдагъы йылларда, алда да бизде оьлчев якъдан кёп узун, маъна, гьакъыл якъдан бек къысгъа кёп поэмалар чыкъгъан. Бош, ялкъывлу, охуп чыкъма къыйын асарлар болгъан. Жаминат яратгъан поэмалар буса - айрыча бир агьвалатны айланасында, бютюн халкъны яшавун, халкъны башындан гетген толкъунланы суратлайгъан асарлар. Мисал учун, "Зар" деген поэмасында автор, эри давгъа гетип, етти яшны сакълап къалгъан къоччакъ ананы къысматын суратлай. Шо ананы келпетинде давну зарларын чекген бары да аналаны гёресен!

Шолай терен маъналы, гючлю асарлар Жаминатны яратывчулугъунда кёп бар. Жаминатны шиърулары оьзге кёп тиллеге гёчюрюлгени де негьакъ тюгюл.

Жаминатны бирдагъы бир къоччакълыгъы: ол асарларында бир де кант этип, гёзьяш тёгюп айланмай, тийишсиз затланы тилеп адамланы башын инжитмей турду, иманлы-динли агьлюде тувгъан, ата-бабаланы асил адатларында тарбиялангъан Жаминат тартып алып тюгюл, юрегин халкъгъа уьлешип яшагъан.

Жаминатны бютюн яшаву къоччакълыкъдан толгъан деп айтма ярай. Шоланы бириси: уьйден къыргъа абат алып болмайгъан, авур аврув тынчайма къоймайгъан Жаминат, детдомдан гиччи орус къызны да алып, Лайла деп ат да тагъып, тарбиялап оьсдюрдю, охутду, адам этди. Лайла, Жаминатны къучакълап: "Анам, мени аявлу анам", - деп, асырап-аяп айланагъанын гёргенде, воллагь-биллегь гёзьяшларым тамагъыма тыгъылып къалгъан нече керенлер.

Бир гезик тарих илмуланы доктору, профессор Ш. Магьитов: "Жаминат оьзюню къурчлугъу ва къайратлыгъы булан халкъны юрегине багъып генг ёл салып тура. Огьар халкъ шаири деген атны тюгюл, Россияны Игити деген атны да берме тийишли!" - деген эди. Бек герти сёзлер. Шолай багьа берген Жаминатны яратывчулугъуна халкъ да.

Осман Эфендиев гьар йыл Жаминатгъа путёвка бере эди: шо саялы ол лап яхшы курортларда ял алып къайтгъан, кёп къурдашлар тапгъан.

Гьамит Бучаев буса, Жаминатлагъа гелгенде, Лайланы гёрюп, шоссагьат оьзюню институтуна охума алгъан! Шолай зувап ишлер ону яшавунда кёп керенлер болгъан.

Муна шолай яшады Жаминат бизин арабызда, сююнюп ва талчыгъып. Кёп къонакъланы къабул этип, арив сёйлеп. Бир керен буса сёйлемейген болуп къалды, тили тутулуп. Ону бары халкъ жыйылып, Таргъуда гечинген къардаш-досуну янында гёмдюлер.

Мавзолейге салгьандай, Жаминатны къара ерге салдылар.

Шаирни бу сёзлери Жаминат йимик къызгъа бек къыйыша:


Тизив адам гетди бизин арадан,
Бир гюн тувду талчыгъардай гьар адам,
Аллагь огъар шолай къысмат язгъандыр,
Бек сюйгенге, бизден алма базгъандыр.


Опубликовано: газета "Ёлдаш". 19.03.2010.

Размещено: 21.03.2010 | Просмотров: 3621 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.