Кумыкский мир

Культура, история, современность

Россияны Игити Абдулгьаким Исмайыловну аты тарихлерде даимге къалажакъ...

Фото

Биревлени дюньяда яшагъанын гечингенден сонг билесен, биревлер буса атын макътавлукъгъа айтдырып гете. Белгили разведчик, Россияны Игити Абдулгьаким Исакъович Исмайылов оьзюню игит ишлери булан савлай дюньягъа яшавунда белгили этип гетди. Ол дав битгенликни гертилеп ахыр точка салгьандай, Рейхстагны тёбесине Уьстюнлюкню байрагъын къакъгъанланы бириси. Бугюнлерде буса, Уьстюнлюкню 65 йыллыгъына эки айлар къалгъанда, 93 йыллыкъ чагъында гечинди.

Мен Абдулгьаким агъавну геч таныгъанман. Биринчилей ону 1996-нчы йылда Игит ат бериливге багъышлангъан шатлыкъда гёрдюм ва таныш болдум. Мени инг де тамаша этген зат - ону саламатлыгъы. Дурус этип орусча айтсам, ону простойлугъу. Ону алдан берли таныйгъанлар да шо хасиятын башлап эсгере. Бир гёргендокъ, ол адамны оьзюне исиндирип къоягъан илиякълыгъы бар эди. Ону юзюнден тёгюлеген рагьмулукъ юрегинде нечакъы ачуву барланы да йымышатып къоягъанны мен нечесе керен де гёргенмен. Гиччиге гиччи, уллугъа уллу болуп бажарагъан Абдулгьаким агъав (огъар юртлулары Къаттагъав дей эдилер), оьзюню ишин къоюп да, биринчи башгъаланыкин этер эди.

Игит болгъанда ол, Алтын Юлдузун да тагъып, хохайып турмады. Уллу гьакимлер Игитге деп этеген къуллукъну ва абурну да ол юрту учун, юртуну пайдасына къоллады. Еринде шону исбатлайгъан бир мисал гелтирейим. Уьстюнлюкню 55 йыллыгъына юртну Игитге багъып барагъан ёлун асфальт этме токъташгъан эди. Демек, юртгъа гиреген ерден, Абдулгьакимни абзарына ерли. Шону англагъан Абдулгьаким:

"Магъа багъып гелеген ёл чакъа тёгюлюп къатты, шо мезгилни тувра давам этип йиберигиз", - деген ва шолай да этдирген. Оьзденлик, эркеклик ва чомартлыкъ огьар тувмадан берилген эди.

Абдулгьаким 1916-нчы йылда Чагъаротарда мадарлы яшайгъан Исакъны ва Жилевню агьлюсюнде тувгъан. Юртда колхоз къурулагъанда, мал-матагь берсе де, Исакъны "кулак" деп тутуп йибере. Шо йылларда Абдулгьаким агъасы Къалсын да булан юртдагъы колхозда ишлей, бары да дегенлей кружокларда ортакъчылыкъ эте, комсомол ячейканы башчысы бола. 1939-нчу йыл, къатын алып бир айдан, Къызыл Армияны сыдраларына чакъырыла. Финлер булангъы давда ортакъчылыкъ эте. Уллу Ватан давну биринчи гюнлеринден тутуп, Украинада ерлешген 24-нчю атлы дивизияны 64-нчю полкуну разведчиги гьисапда дав эте. Яраланып, Ленинградгъа госпитальгъа йибериле. Къамавгъа тюшген Ленинград бойдагъы асгерлер булан дав эте. Къамав ачылгъанда ону Сталинград бойдан къуваланып барагъан немислени къувма сала. Ону Чуйков башчылыкъ этеген 8-нчи армияны 82-нчи гвардия атышывчу дивизиясыны айры разведротасына йибере. Сталинградны тюбюнден Берлинге ерли ол разведрота булан дав эте. Дёрт керен яралана, Темиркъазыкъ Кавказны, Украинаны, Польшаны немислерден азат этивде ортакъчылыкъ этген ва ингдеси, Рейхстагны, дагъы да тамашасы, Гитлерни канцеляриясыны уьстюне Къызыл байракъ къакъгъан. Давда гёрсетген игитлиги учун Абдулгьаким "Къоччакълыгъы учун" деген медаль, Макътавлукъну III даражалы ва эки керен Къызыл Байракъ орденлер булан савгъатлангъан. Ахырынчы даву учун уьч де разведчикге - старшина Абдулгьаким Исмайыловгъа, сержант Алексей Ковалёвгъа ва младший сержант Леонид Горичевге Совет Союзну Игити деген сыйлы ат берилме герек эди. Тек артдагъы экевню къоччакълыгъы багьаланмай къалды, Абдулгьакимге де Игит ат арадан 50 йыл гетип берилди.

Россия Федерацияны Президентини
УКАЗЫ

1941-1945-нчи йыллардагъы
Уллу Ватан давну актив ортакъчыларын
Россия Федерацияны пачалыкъ савгъатлары булан
савгъатчамакъны гьакъында

1941-1945-нчи йылларда Уллу Ватан давда немис-фашист елевчюлеге къаршы ябушувда гёрсетген игитлиги ва къоччакълыгъы учун Абдулгьаким Исакъович ИСМАЙЫЛОВГЪА Россия Федерацияны Игити деген атны бермек.

Россия Федерацияны Президенти Б. ЕЛЬЦИН

Москва шагьар, Кремль.

19 февраль 1996 йыл. N212.
 

Сыйлы атны ва Алтын Юлдузну огъар Кремлде берме герек эди, тек ондан гелген чакъырыв да Абдулгьаким гьажгъа барма онгарылагъан замангъа къаршы гелди. Ол бир затгъа да къарамады ва гьаж къылма гетди. Игит атны огъар Пачалыкъ Советни Председатели М.Магьамматов Магьачкъалада тапшурду.

Артдагъы йылларда Абдулгьаким агъав Хасавюрт шагьарда уланы Солтансайит булан тура эди. 16-нчы февральда ахшам Абдулгьаким тёшюм авурта дегендокъ, врачланы чакъыргъанлар. Олар кардиограммасын да чыгъаргъан, тергеген, тек бир башгъалыкъ да тапмагъан. Уланына: "Нетединг докътурланы авара этип", - деп, оланы да йибертдирген. Оьзюню оьлежегин билегенде йимик: "Юртдагъылагъа билдиргенмисиз?"- деп де сорагъан. Докторлар гетип, он минут да къалмай, парахат болгъан.

Игитни ахырынчы ёлгъа салмагъа Дагьыстанны бары да дегенлей районларындан кёп санавдагъы адамлар гелди. Гёмюп битгенден сонг къайгъылы митинг оьтгерилди. Шону ача туруп, "Хасавюрт район" деген муниципал къурулувну башчысы Жамболат Салавов Игитни дав ва яшав ёлун, ону яшаву яшёрюмлени тарбиялавда уьлгю болуп токътажагъын айтды.

- Биз бугюн ахыр ёлгъа Дагъыстанда инг де абурлу ва гёрмекли адамыбызны салабыз,- деди ол. - Игитибиз 65 йыл алда оьзю гелтирген Уьстюнлюкню гюнюне 2 ай къалгъанда арабыздан гетип къалды. Шо да Аллагьны ишидир, тек бизин эсибизде миллет оьктемлигибиз Абдулгьаким агъав яхшы амаллары, саламатлыгъы ва юрек тазалыгъы булан къалажакъ.

Ол митинги юрюте туруп, жыйылгъанлагъа сёз берди.

Дайитбек Мустапаев - Дагъыстанны военный комиссары:

-Оьтген давда 11 минг адамгъа, шолардан 59 дагъыстанлыгъа Совет Союзну Игити деген сыйлы ат берилген. Шолардан барындан да биз бугюн ахыр ёлгъа салагъан Абдулгьаким Исакъовичники игитлиги ва гёрсетген къоччакълыгьы маъна якъдан агьамиятлы эди. Ону дав ва яшав ёлу дагъы да нечесе наслугъа уьлгю болуп туражакъгъа шеклик этмеймен.

Исмайыл Эфендиев - загьматны ва социальный оьсювню министри:

- Бугюн савлай Дагъыстан учун къайгъылы гюн. Арабыздан илиякълы, бек яхшы, юзюнден иржайыв таймайгъан Игитибиз гетди. Давну биринчи гюнлеринден ахырына ерли къоччакъ кюйде дав этген, Рейхстагны тёбесине Къызыл байракъ къакъгъан игитлерибиз бизин бир бар эди. Шо игитлиги учун огъар Россияны Игити деген сыйлы ат да берилди. Мен ону яхшы таный эдим. Ол нечик тамаша тизив адам экенни сизге айтып турмайман, тек ол оьзюню Ватанын, районун ва юртун сюеген кюйге мен шагьатлыкъ этме боламан. Ол оьзю учун бир зат тилемес эди, юртума, элиме деп тура эди, шону учун да огъар бары да абур да, сый да этиле эди.

Ону игитлиги, яшаву Дагьыстанны тарихинде гёрмекли ер тутажакъгъа инанаман. Дагъыстанны Президентини, Халкъ Жыйыныны ва Гьукуматыны башчыларыны атындан дос-къардашына къайгъырышывларыбызны билдиремен, къалгъанлагъа буса савлукъ-саламатлыкъ ёрайман...

Омар Муртазалиев - отставкадагъы генерал:

- Барыбыз да алдан берли Рейхстагны уьстюне байракъ къагъагъан суратны кёп гёргенбиз. Шо уланланы бириси дагъыстанлы экени артда белгили болду ва арадан 50 йыл оьтюп, гертилик уьст болду. Шо йылларда Абдулгьаким Исакъовични игитлиги герти кюйде багьаланмагъанны гьакъында кёп айтылды. Абдурагьим Бексолтанов, профессор Шарабдин Магьитов ва башгъалары кёп гьаракат этген, шоланы арасында мен де болгъаным сююндюре. Шо тамаша илиякълы ва саламат адамны ярыкъ яшаву бизин юреклерде даимге къалажакъ.

Паша Телякъавов - "Дагэнерго" деген жамиятны бёлюгюню начальниги:

- Бугюнгю бизин къайгъыбыз - ортакъ къайгъы, авур тас этив. Нечик гючлю сёзлер айтсакъ да, сабурлукъ салма къарасакъ да, биз этген тас этивню къайтарма болмасбыз. Абдулгьаким Исмайылов унутулмас эсделик къоюп гетди. Аллагь рагьмат этсин!

Мавледин Темирсолтанов - Мычыгъыш Республиканы Борагъан юртуну башчысы:

- Биз, Игитибиз гечинген деп эшитип, Борагъандан гелгенбиз.

Шулай къайгъылы гюн сизин булан янаша туруп, маслагьат этме сюебиз. Ол янгыз сизин Игитигиз тюгюл эди, ол савлай Къумукъну, савлай элибизни Игити эди. Бизин къайгъырышывлагъа Дарбанхи ва Бамматюрт юртланы адамлары да къошулалар, гьатта, тел уруп, Моздок райондагъы къумукълар да къайгъырышывун билдир деп тапшургъан. Аллагь рагьмат этсин, къалгъанлагъа енгиллик берсин.

Къардашларыны атындан жыйылгъанлагъа игитни уланы Гьаракансайит баракалла билдирди:

- Аллагьутаала атабызны чомарт кюйде савгъатлады. Биринчиси, ол намазны заманында гечинди. Шо буса уллу савгъат деп гьисаплана. Экинчи уллу савгъат - шо да сизин атабызгъа бакъгъан якъдагъы сюювюгюз ва огъар этген абуругъуз. Ол кимге де уллу гьюрмет булан янаша эди, шолай болмагъа бизин де уьйретди. Ол халкъ булан, адамланы сююнчю, къайгъысы булан яшады. Этген гьюрметигиз бизден къайтмаса, Аллагьдан къайтсын. Аллагь рази болсун!

Шо гюн ахшамында буса Игитни дос-къардашына къайгъырышмагъа деп Дагьыстанны Президенти Магьамматсалам Магьамматов, Гьукуматыны башчысы Шамил Зайналов бары да министрлери булан гелди.

Къумукъ миллетни оьктемлиги ва абурлу адамы Абдулгьаким агъавубуз да о дюньягъа гетди. Аллагьутаала башлап оьзюню янына яхшыланы ала дейлер. Шолай гете туруп, ерде яманлар кёп къалгъанмы экен деп ойлашып, дюнья бузулармы экен деп къоркъуп да йиберебиз. Тюгюлдюр. Абдулгьаким агъав йимиклени рагьмусу бу дюньяны бузулма къоймас ва гележек наслугъа уьлгю болуп токътар.

Абдулгьаким агъавубуз гечинди... Авур къайгъы, авур тас этив... Жанынг женнетде болсун!!!


Опубликовано: газета "Ёлдаш/Времена". 18.02.2010.

Размещено: 20.02.2010 | Просмотров: 3123 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.