Кумыкский мир

Культура, история, современность

Хошгелдинг, "Алтын улан"!

Алавутдин Къарабудагъгент юртда яшайгъан Гьажи ва Умусайбат Гьажиевлени агьлюсюнде тувгъан. Школаны битдирген сонг, Хабаровск шагьарда асгер къуллугъун кютген. Онда ол физкультура институтда охуп билим ала. Ябушувну панкратион журасы булан машгъул болуп, дюньяны эки керен чемпиону бола, Россияны кубогун эки керен утгъан, Йыракъ Гюнтувушну эки керен чемпиону, Азияны кубогун, Хабаровск шагьарыны мэрини кубогун, Саха-Якъутияны кубогун утгъан, Японияда алты керен чемпион болгъан Алавутдин ГЬАЖИЕВ булан "Ёлдаш" газетни редакциясында ёлугъув оьтгерилип, къужурлу лакъырлашыв болду. Шо лакъырлашывну сизин тергевюгюзге беребиз.

- Алавутдин, эгер ким буса да бирев танглагъан касбу ёлунда яда тармакъда уьстюнлюклеге етишсе, башгъалар огъар сукъланып, ону сокъмагъына тюшме иштагьлы бола. Артдагъы йылланы ичинде буса спортгъа гьасиретлиги, огъар къуршалагъанланы санаву арта бара. Сени де спортну ёлуна тюшмеклигинге не себеп болду, ким ругьландырды?

- 2000-нчи йылда мен асгер къуллугъумну кютме Хабаровскиге бардым. Тюзю, школада охуйгъанда да менде спортгъа гьасиретлик бар эди. Уллуланы, мени тренерим, ушу-саньдадан Россияны эки керен, Европаны да чемпиону Магьамматгьасан Умахановну, оьзге спортсменлени уьстюнлюклеринден къувана, олагъа сукълана эдим. Армияда да мени гьаракатымны гёрюп, офицерлер спорт гьаракатымны узатмагъа имканлыкълар берди.

2001-нчи йыл юмурукълашып ябушувдан Москвада чемпионат оьтгерилди. Онда мен биринчи ерни алып, юмурукълашып ябушувдан спортну устасы болдум. Мени армиядагъы къурдашымны спортну "Драка" деген версиясыны федерациясында ишлейген танышы бар эди. Ол мени ябушувларымны гёрген эди. Сонг магъа шо къайда булан ябушмакъны таклиф этдилер. О чу мени гиччиден берли умутум, олай имканлыкъ тюшюп турамы деп, ону булан разилешдим. Шондан ишим алгъа барма башлады. 2000-нчи йылда буса спортну "низамсыз" ябушув журасына тергев берегенлер кёп болуп бара эди. Сонг шо федерацияда мен спортну шо тайпасына агьамият бергенимни, оьзюмню гючюмню сынагъанымны сюйдюлер. Шо ябушувну да ушатдым. Мен яшайгъан Хабаровскидеги панкратион ябушувну федерациясы оьзю булан контракт байлагъанны сюйдю. Мен де эки йылгъа контракт байладым.

2005-нчи йылда, Россияны кубогун къазанмакъ учунгъу чемпионатда ортакъчылыкъ этип, биринчи ерге ес болдум, 2006-нчы йылда оьтгерилген ярышларда Азияны кубогун къазандым. 2007-нчи йылда панкратиондан Хабаровскиде дюньяны чемпионаты оьтгерилди. Шо чемпионатда финалда белгили, дюньяны эки керен чемпиону Армен Гарбаян булан ябушдум ва огъар утдуруп, магъа гюмюш медаль тюшдю. 2007-нчи йылны май айында дюньяны дагъы да чемпионаты оьтгерилди. Янгыдан шо спортсмен булан ябушма тюшдю. Ондан уьст гелип, дюньяны чемпиону деген атны къазандым.

- Биз англагъан кюйде, сен Япония булан да контракт байлагъансан, онда да яшайсан. Япониягъа чыкъмакълыгъынга не себеп болду?

- Мен Японияда яшайгъаным уьч йыл бола. Азияны кубогу учун оьтгерилген чемпионатда Японияда аты белгили, бир нече керенлер чемпион болгъан Урита Кодзо булан ябушдум. Шо ябушув кёплени эсинде къалгъан. Неге тюгюл, кёплер он минутну узагъында юрюлеген ябушувну ахырына ерли чыдап болмай, ярты ёлда токътатып къоя. Шо японлу спортсмен буса бек чыдамлы, къатты хасиятлы улан. Ол, токъалап турсам да, он минутну узагъында ягьланып, ахырына ерли ябушду. Ону авурлугъу менден артыкъ да дюр эди. Рингден чыкъгъандан сонг, менден баянлыкъ ала эдилер, ол буса гьалсыз болуп ята эди. Урита ябушувну токътатмай, рингни ичинде ахырына ерли чыдап болгъанын гёрсетди. Шолай хасиятлы адамгъа гьюрмет этмей боламысан дагъы. Ону янына барып, арив лакъыр этдик. Бугюнлеге ерли биз къурдашлар да дюрбюз. Японияда ол мени ябушувларыма къарама да геле, кёмекчим де болуп, янымдан таймай. Берилген соравугъузгъа гёре айтма сюегеним, Японияда Урита Кодзо булангъы ябушувубузгъа къарагъанлар. Сонг 2006-нчы йылны декабринде олар мени Япониягъа чакъырдылар.

- Японияда не йимик натижалагъа етишгенсен?

- Декабрден башлап, бир йылны узагъында 2007-нчи йыл болгъунча беш керен чемпионат оьтгерилип, онда ябушма тюшдю. 2008-нчи йылдан сонг бирдагъы финал ябушувум болду. Шо беш де ябушувну утсанг, башгъа даражагъа чыгъасан. Гьар утгъан сайын оьрге гётерилесен. Япониядагъылар мени ябушувларым нокаутлар булан битегенине уьйренип къалгъанлар. 2007-нчи йылдан бугюнлеге ерли онда йылны лап да яхшы нокаутери гьисапланаман. Японияны алты керен чемпионуман. 2008-нчи йылда оьтгерилген ахырынчы чемпионатда ябушгъан къайдама, мен къоллагъан приёмгъа японлулар тамаша болдулар. Шондан сонг менден кёп керен баянлыкъ алдылар, реклама этдилер. Мени булан ябушагъан ёлдашым уьстюмде олтуруп магъа ура эди. Мен буса тюпде турагъан кюйде уруп, ону нокаут этдим. Спортда шолай иш, гьал гьали болгъунча бир де болмагъан. Японлулар шону сырларын билме сююп, кёп къаст этип турдулар.

- Японияда дюньяны чемпионатлары шолай тез оьтгерилеми?

- Онда панкратион ябушувдан дюнья оьлчевде биринчи болгъанлар геле. Оланы арасында алты керен чемпионат оьтгерилди. Шоланы барындан да уьст гелип, Японияны алты керен чемпиону болдум. Булай алгъанда, шо натижаларым дюньяны чемпиону деген атны даражасында болуп токътай. Ери гелгенде эсгерип де къояйым, спорт адамны бек тарбиялай. О адамлыкъны, тазалыкъны сакълама кёмек эте, уллулагъа абур-сый этме герекни унутма къоймай. Шо да бек яхшы.

- Панкратион ябушув Олимпия оюнлагъа гирме имканлыкъ бармы?

- Панкратион Олимпия оюнлагъа гирежек деп чи сёз юрюле. Тек гирсе де, ону аты да алышынмакъ, ябушувну къайдалары да енгиллешмек бар.

- Шо ябушувну гьакъында англатыв берсенг арив болур эди. Нечик къайдада оьтгериле?

- Мисал учун, Россияда къолларынга къолгъаплар гийме де ярай, ялан къолларынг булан ябушма ихтияр да бериле. Ондан къайры да, къайсы санына да, нечик сюйсенг урма да ярай. Японияда къолгъапларсыз чыкъма къоймай. Онда елкесине, аркъасюегине урма ярамай. Йыгъылгъанда тирсеклери, сонг да башы булан да урмакъ гери урула, яратылмай.

- Белгили чемпион, бизин дагъыстанлы Волк-Хан ябушагъанда олай талаплар салынмай эди.

- Волк-Ханны заманында ябушувну низамы башгъа эди. Рингге тийсенг де, ябушувну токътата эди, гьали олай тюгюл.

- Чемпион болгъанлагъа яхшы акъча да бериледир?

- Биринчи ябушувгъа 5 минг, экинчисине 10 минг доллар бериле. Олар мени тренировкаларымны тергеп къарап, шо къадарда акъча берме ярайгъанны англадылар. Шону учун да, мени биринчи ябушувумну ушатдылар. Бугюнлеге ерли, он мингден башлап, бир миллионгъа ерли, ондан да артыкъ акъча берме гьазирлер. Оланы оьзлени де бу ябушувда спортсменлери бар. Олагъа яхшы къадарда акъча берелер. О да англашыла, олар оьзлени адамлары дагъы.

- Ятлагъа, оьзге спортсменлеге янашыву башгъа деп айтма сюемисен?

- Сен дагъыстанлымысан, японлумусан, олагъа башгъалыкъ ёкъ. Эгер де сени къаравчулар, халкъ сюе буса, сенден абурлу, сыйлы адам ёкъ. Мисал учун, концертлеге барсанг, ол арив йырлай, башгъасыны тавушу ёкъ деп къаравчулар йыравлагъа багьа бере. Спортда да шолай, халкъ яхшы спортсменлени танглай, олагъа гьюрмет эте. Халкъ танглай дегенде, эсиме тюшдю. Хабаровскиде ахырынчы гезик оьтгерилген ярышларда ортакъчылыкъ этип болмадым. Неге тюгюл, мени Япония булан контрактым бар чы. Шо гюн Хабаровскидеги де, ондагъы ябушувум да раслана эди. Мен Японияда болма герек эдим. Тек Хабаровскиде ортакъчылыкъ этмесем де, олар, мен де бола деп реклама этип, белетлени сатгъанлар. Шо чемпионат башланагъан гюн болмай туруп, мен шонда ортакъчылыкъ этмейгенимни ондагъылар билмеген.

Гетген йыл Хабаровск шагьарны 150 йыллыгъын белгилейгенде, мени "Алтын улан" деген алтын медаль булан савгъатладылар.

- Бир тайпа спортсменлер гючю, къуваты болсун деп, таблеткалар, допинг къоллай. Японияда шогъар тергев берилеми?

- Янгыз япониялылар тюгюл, америкалылар да, оьзге пачалыкъланы спортсменлери де ябушувну вакътисинде ругьун гётермек учун таблеткалар, допинг къоллап чыгъа. Бизинкилени олай хасияты ёкъ. Онда ичгенмисен, ичмегенмисен деп къарамай, тек къалгъан бары да якъдан тергеп алалар. Мен де, къошулуп оьзге спортсменлер де ябушувну алдында шикалат ашайбыз яда глюкозаны ичебиз. Бир керен Японияда мен глюкозаны ичегенде эс этген эдилер. Ябушувдан сонг, мени арагъа алып, камерагъа чыгъарып, нени ичгенни билме сююп, соравлар бердилер. Эгер мен масхарагъа шу гючлю дарман, шо саялы утаман деп глюкозагъа реклама этген бусам, шоссагьат шону талап алажакъ эдилер. Гьар якъдан мени тергеп, не этежегимни, нечик ябушажагъымны, ябушувумну сырларын чакъырып да сорап билме къарайлар. Мен нечик ябушагъанымны билмеймен, рингге чыкъгъанда гёрерсиз деп къояман.

- Сен Ватанынгны, дос-къардашынгны сагъынмаймысан, ялкъмаймысан?

- Озокъда, сагъынаман, ялкъаман. Сагъынгъанда, Ватаныма гелип, бары халкъымны гёрюп гетемен. Гелмеге имканлыкъларым да бар.

- Пропискасы болмаса, къайда да яшамагъа бажарылмай. Сеники бармы?

- Пропискам да бар, Японияда мен оланы паспортун да алгъанман, бир йылгъа оланы ватандашы да болгъанман. Йыл битгенде, ватандашлыгъым дагъы да уьч йылгъа узатылажакъ. Гертиси, Япониягъа бармагъа, онда болмагъа бек къыйын. Туристлер буса да башгъа тюгюл, виза да ачып, таможнядан оьтюп аэропортуна тюшсенг, сагъа соравлар бермеге башлайлар.Шолагъа жавап берегенде яда кагъызны толтурагъанда гиччинев хата болсанг, точка салмай къойсанг да, сени къабул этмей, къайтарып бакъдыралар. Биринчи гезик баргъанда мени бираз оьсген сакъалым бар эди. Шогъар шеклендими, билмеймен, бары да халкъны оьтгерип, мени токътатдылар. Тилмач орус къатын соравлар берме башлады. Мен не учун баргъанымны, ким экенимни ахтарып, ачыкъ этгенче токътатып турдулар. Онда тийишли ерге сёйлеп, пелен адам гелген, ону къаршылама неге чыкъмагъансыз деп билдирдилер. Олар да, алдыма гелип, оьзлени адатларына гёре, беш-алты керен гечип къоюгъуз деп алдымда башын ийип айландылар. Гьали оланы аэропортунда болсам, автографымны алма халкъ жыйылып, мени арагъа алып къоялар. Къонакъюйде турагъанда, ябушув болагъанны рекламалардан билип, янгыз мени тюгюл, оьзге спортсменлени де лифтден чыгъагъанда бары халкъ танып, аралап къоя. Оланы бизден къуванагъанына къарап, оьзюнг этген ишингни анализ этип багьалайсан, гьаракатынг негьакъ гетмегенине сююнесен, гёнгюнг де ачыла.

- Японияда бизден баргъанлагъа нечик къарай? Оланы низамы да башгъадыр?

- Олар къонакълагъа бек абур этеген, арив къаршылайгъан, исси, илиякълы халкъ. Оларда яман, гьонкъа кюйде сёйлейгенлик ёкъ. Тарбиясы да булангъы, низамлы, культура якъдан да кёп алгъа гетген адамлар. Орамларында да гиччирек кагъызны яда ташны табып болмассан.Орамдан яда бир кёпюрню тюбюнден оьтюп бара бусанг да, сагъа къолларынгны сибирме яда тарыгъынга къоллама салфеткалар бериле. Бар якъдан бек гётерилген, англаву булангъы халкъ. Оланы тилин де уьйрене тураман.

- Японияда къалма хыялынг сама ёкъму?

- Олар магъа къалмакъны таклиф этегени кёп заман бола. Зал да алып, яшланы ябушма уьйретгенни, тренер болгъанны сюелер. Нечакъы яхшы болса да, мен онда эки-уьч айдан артыкъ турма болмайман.

- Сени онда россиялы яда дагъыстанлы деп къабул этеми?

- Мен ябушма чыгъагъанда, олар оьзлени тилинде Дагъыстандан, Къарабудагъгент юртдан гелген деп де билдирелер. Шо да мени оьктем эте.

- Сени ата юртунг Къарабудагъгентде нечик къаршыладылар?

- Онда мени кёплер танымай. Уьйдегилени сагъынып гелемен. Ари-бери чыгъып айланма заманым да болмай. Кёплер мен гелгенни де билмей къалалар. Мени таныйгъанлар, дос-къардашым, уьйге гелип гетелер. Кёплени танымасам да, олар мени билелер. Хабаровскиде эки зукъарим асгер къуллугъун кютюп гетди. Олар мени ябушувларым булангъы дисклеримни алып гелип, мунда яшлар булан къарап, олардан таба мени таныйлар. Хабаровскидегилер мени оьзленики этме къарадылар. Биринчи чемпионатда ябушувгъа чыгъагъанда атымны айтдылар, дисклериме буса Алексей Гьажиев деп язгъан эдилер. О да магъа яман тийип, бираз къалмагъал этме тюшдю. Олай бажарылагъан иш тюгюл, болмагъа да ярамай деп билдирдим.

- Япониядагъылар къумукъ йырларыбыз булан, тилибиз булан таныш тюгюлмю?

- Неге болмай, машинимде даим къумукъ йырлар таймай. Ондагъылар къумукъ тилни уьйренме къарайлар. Бир-бир сёзлени билелер, эки-уьч ай Японияда болмагъанда, къумукъ сёзлени унутгъандыр деп тура эдим. Баргъанман, олар магъа къумукъча: "Хошгелдинг", - деп энкейип, къаршыладылар. Мен сююнюп, кюлеп йибердим. Олар къайтарып къумукъча: "Неге кюлейсен?" - дедилер. Бир сёзню эсинде сакъламакъ учун, кёп керенлер шону такрарлайлар. Бек тергевлю, гьар затны билме сюеген халкъ.

- Спортдан къайры дагъы не булан машгъул болма иштагьынг геле?

- Гьар заман спорт болуп турмас. Яшавда не болуп къалмакъ да бар. Спортдан сонг бизнес булан машгъул болма, уьйленип, агьлюмню гьайын этме къастым бар.

- Хабаровскиде дагъыстанлылар бир-бирине къатнайдыр?

- Озокъда. Онда биз, дагъыстанлылар, оьзге бусурманлар да, межитге жыйылабыз. Бир-бирев булан лакъыр этебиз. Японияда межит бар, тек онда гьалиге ерли бармагъанман. Аллагь буюрса, барма хыялым бар.

- Япониядагъылар атлар такъма уста. "Волк-Хан" деп бир спортсменибизге, "Али Мудрый" деп Порсукъовгъа ат такъгъан эдилер. Сагъа да ат къойгъанмы?

- Атланы чы мен онча сюймеймен. Магъа "Ударник" деп де айта. "Одинокий волк" деп де ат такъгъан. Мен ябушувгъа биревню де авара этмей, яп-янгыз чыгъаман. Оьзгелени янында спортсменлени узатагъан беш-алты адам бола. Мен буса, шапкамны да гийип, янгыз чыгъа эдим. Шо саялы олар "Одинокий волк" дейлер. Магъа олар футболка савгъат этдилер. Ону ал янында бурулуп къарайгъан бёрюню сураты бар. Бёрю яда оьлежек, яда ахырына ерли ябушажакъ. Шону мен де арив гёремен.

- Дагъыстанлылагъа не ёрамагъа сюесен?

- Японияда дагъыстанлыланы жигитлер деп таный. Буссагьатда да ондагъы спорт залларда Волк-Ханны суратлары илинип тура, ону билелер, эсинде де сакълагъанлар. Олар магъа огъар ошайсан деп айталар. Бизин бирдагъы Волк-Ханыбыз бар дейлер. Шо магъа бек арив тие. Миллетлеге бёлюнегенни мен ушатмайман. Гьали болгъанча да дагъыстанлылар бары да якъдан алдынлы болуп гелген, не болса да, энниден сонг да ругьдан тюшмей, ал сыдраларда болгъанны сюемен. Яшёрюмлеге буса, спортгъа къуршалып, динге де къуллукъ этмекни ёрайман. Наркотиклеге, ичкиге, тарыкъсыз ишлеге алданмагъыз. Юрегигизге салып гьаракат этсегиз, бары да ишигиз яхшы болажакъ.

- Бизин булан ёлукъгъанынг саялы баракалла, сагъа дагъы да уьстюнлюклер ёрайбыз.

- Савболугъуз.


Лакъырлашывну язып гьазирлеген
Паху ГЬАЙБУЛЛАЕВА.
СУРАТДА: А. ГЬАЖИЕВ.
И. СОСУРАЕВ чыгъаргъан сурат.


Опубликовано: газ. "Ёлдаш". 06.02.2009.

Размещено: 28.02.2009 | Просмотров: 3004 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.