Кумыкский мир

Культура, история, современность

Янгы яшав шартларда тюз ёл тапмакъ учун

"Тенглик" гьаракатны 7-нчи съездинден

Оьтген сонгугюн, март айны 29-нда, Магьачкъала шагьарны "Пирамида" деген концерт залында Къумукъ халкъ гьаракаты "Тенгликни" 7-нчи гетген йыл болма герек гезикли съезди оьтгерилди.

Съездге "Тенгликни" ерли къурумларындан сайлангъан вакиллер тийишли даражада гелмесе де, уллу зал халкъгъа тыгъылып толгъанлыкъ "Тенгликни" абурун, халкъгъа таъсири осал болмагъанны исбат этди.

"Тенглик" къурумну 7-нчи съездини гюнлюк низамына къумукъ халкъны тарихинде "Тенгликни" ери, ону уставына алышынывлар этив, ону ёлбашчы къурумун сайлав ва гьаракатны ёлун токъташдырывну гьакъындагъы масъалалар салынгъан эди.

Къумукъ халкъ гьаракаты "Тенгликни" председатели Салав Алиев оьзюню гьисап берив докладында оьзю биринчи гюнюнден тутуп ёлбашчылыкъ этеген къурум яратылгъанлы гелеген йыл 20 йыл тамамланагъанны айрыча эсгерди.

-Шо девюрню ичинде,- деп башлады ол сёзюн,- биз къумукъ халкъны къысматы башгъалардан харлы болмай, ону оьзюню къолунда экенге тюшюндюк. Бизин къурумну борчу - халкъны талпынывун тюз англамакъ ва ону яшавгъа чыгъарып бажармакъ. Биз макътавлу тюрк халкъны бир бутагъыбыз. Россия оьлчевдеги де, республика оьлчевдеги де гючлер бизин шо тарихи эсибизни унутдурмакъгъа бакъдырылгъан. Тек биз масъаланы гюч булан чечмекни якъчылары тюгюлбюз.

Оьз ишин оьзлер кютеген ерли къурумланы гьакъындагъы законну биз уллу умутлар булан къаршылагъан эдик. Амма гьакимлик къурумлар бизин сиптечиликни къабул этмеди. Административ ва яшав масъалаланы демократ ёлда, халкъгъа малим этип чечивню олар къабул этмейлер. Коррупциягъа, дашбашчылыкъгъа пачалыкъ ва федерал къурумлар онча да уьйренген чи, шо оьзлеге пайдалы ёлдан тайышма сюймейлер. Халкъны масъалаларын халкъ оьзю сайлагъан вакиллени йимик тюз чечип бажарагъан къурум болармы? Биз оьзюбюзню ич масъалаларыбызны чечеген партия тюгюлбюз, биз савлай халкъны масъалаларын чечмеге къаст этеген жамият къурумбуз. Шо саялы бизин топуракъланы пайлайгъан, сатагъан ерлерде жамиятны янындан тергевлер юрютмекни таклиф этемен. Денгиз ягъада "Немис юрт" къурулагъанны бек адилли иш этип гёрсетип, айланадагъы юртланы топуракълары еленди. Мен англайгъан кюйде, республиканы ёлбашчы къурумлары Таргъу бетде болгъан алдынгъы Амирхангентни орнунда да юрт къурмакъ учун инвесторлар излей. Тюзлюк районларыбызда къотанлагъа оьзюбюз гёнгюллю кюйде ерлер берген сонг, тав районланы хозяйстволары савлай тюзлюкню еледи.

Топуракъ масъаладан сонг С.Алиев республикадагъы кадрлар булан байлавлу масъалагъа гёчюп, арт вакътилерде шо тармакъда айрокъда къумукълар къыйыкъсытылагъанны эсгерди ва ишинден тайдырылгъан оьр къуллукъдагъы вакиллерибизни атларын эсгерди.

"Тенглик" рази тюгюл масъалаланы арасында РФ-ни Президентини регион ёлбашчыланы халкъ сайлавдан оьтгермей белгилемекни къабул этмейгени де бар.

-Биз бугюн яратывчу халкъ тюгюлбюз, ярашывчу халкъбыз. Бизге гележек яшавну гьакъында ойлашма тарыкъ,- деди С.Алиев. Ону гьисабында алдыбызда уьч аслу масъала токътагъан: динибизни тазалыгъын сакълайгъан халкъ болмакъ, халкъыбызны ругь байлыгъын сакълап бажармакъ ва ону артдырмакъ, янгы яшав шартларда тюз ёл тапмакъ учун, оюбузну, яшавгъа янашывубузну алышдырмакъ.

Чыгъып сёйлевлерде ортакъчылыкъ этген Набиюлла Къарачаев бу съездни оьтгермекге оьзю рази болмагъанны аян этди. Ону пикрусуна гёре, бугюн биз съезд оьтгеребиз, тангала, бирисигюн башгъалар оьтгере. Гьар жамият айры-айры съездлерин оьтгерип башласа, Дагъыстанны халкъларыны арасына татывсузлукъ тюшежек. Ондан сонг да, кадр масъалалагъа байлавлу къумукълагъа бакъгъан къыйыкъсытывну ол гёрмей. Янгы Президент гелгенде, ол, адатлангъан кюйде, янгы Гьукумат къурма борчлу. Ишинден азат этилгенлер миллети къумукъ экенге тайдырылмагъан, оланы гьарисини себеби бар. Тайгъанланы орнунда да къумукъ вакиллер салынгъан.

"Немис юртну" къурулушу гьакъда айта туруп да, Н.Къарачаев янгы къурулуш къумукъ юртланы ерлеринде тюгюл, Магьачкъала ва Каспийск шагьарланы предприятиелери еслик этеген ерлерде къурула. Шо къурулушну пайдасы болса тюгюл, халкъгъа заралы тиймежек деп токъташдырды.

Регион ёлбашчыланы белгилемек де бизин шартлагъа къыйышывлу гелегенни, сайлавланы вакътисинде халкъны арасына питне тюшегенликни алдын алагъан чара экенни гьакъында айтды. Къумукъланы чечилме герек масъалалары бар, тек оланы ёлбашчы къурумлар булан бирликде чечме тюшедир деген пикруну берди.

Шо артдагъы пикруну Халкъ хозяйство институтну ректору Гьамит Бучаев де якълады. Ол оьзю Чиркей ГЭС-ден Магьачкъалагъа гележек сув быргъыланы Буйнакск районну территориясындан оьтгерсе, юртлар янгыражакъны, топуракъ яшнажакъны ва шо масъаланы ДР-ни Президентини алдында гётергенни, жамият къурум да шо масъалагъа агьамият берсе, кёп пайдалы иш болажакъны гьакъында айтды. Гьар заманда йимик, яш наслугъа билим берив, оьр даражалы касбучуланы тарбиялав масъалаланы гётерди.

"Къарчыгъа" журналны редактору, шаир Шейит-Ханум Алишева, Къарабудагъгент райондан Умсалимат Бутаева къумукъ халкъны оьсювюне тогъас болагъан кёп-кёп жамият масъалаланы гётерип, таъсирли кюйде сёйледилер.

Ильяс-гьажи Ильясовну пикрусуна гёре къумукъ халкъ ниъмат байлыгъын да, ругь байлыгъын да тас этген, гьали халкъ оьзю де бузукълукълагъа тарыгъан, бары да къыйынлыкъларыбызгъа гюнагьлыланы ва душманланы излеп башлагъанбыз. Шо масъалалагъа оьзюбюз гюнагьлыбыз. Район башчылар, милли депутатлар жамият къурум булан бирлешип, элитабыз да, халкъ да бирликде чара гёрмесе, бир муратгъа да етмежекбиз деген ёрукъда сёйледи. Ону пикрусун узата туруп, Дёргели жамиятны вакили Абсалютдин Мурзаев де бары да масъалаланы халкъ элитасы чече, бизде буса шолай элита ёкъ деп билдирди. Ону пикрусуна гёре, гьали биз яшавгъа чыгъарма бажарылагъан масъалаланы гётерме герекбиз. Мисал учун, Ботлих районгъа асгер къуллукъчулар къоллайгъан 100 гектар топурагъы учун 100 миллионлар берилген. Асгер къуллукъчулар полигон гьисапда къоллайгъан Дёргелини 1 мингден де артыкъ гектар топурагъы саялы юрт, район жамиятгъа бир кепек де тёленмей.

"Тенгликни" Хасавюрт райондагъы вакили Осман Гьажиев шагьарда къумукъ ёлбашчылар бир де болмагъандай ишинден азат этилме башлагъанны, оланы орнунда башгъа миллетлени вакиллери салынагъанны эсгерип, ДР-ни Президентине чакъырыв этгенни гьакъында айтды.

Буйнакск районну вакили Хизири Къасымов районну юртларында чалышагъан жамият советлени председателлерине кютеген иши саялы баракалла билдирди. "Тенглик" къурумну дёрт йыллыкъ чалышывуна пайдалы къыймат берди.

Сюргюн этилген халкъланы Дагъыстан жамият комитетини председатели Ибрагьим Магьамматов гьакимлик къурумлар булан бирликде ишлеме герек деген таклифни оьзю къабул этмейгенни, жамият къурумну талаплары гьакимлик къурумну бир заманда да рази къалдырмайгъанны гьакъында айтды. Ол эсгерген кюйде, гьакимлик къурумлар коррупцияда, дашбашчылыкъда батылгъан. Акъча берив булан байлавлу масъалалар, оьрден харж талап этилеген масъалалар тынч чечиле, амма айры-айры ватандашланы масъалалары чечилмей. Акъкъый мычыгъышлар сюргюн этилгени закон ёлунда къабул этиле, къыйыкъсытылгъаны саялы олагъа харж да тёлене, амма Дагъыстанны башгъа миллетлери сюргюн этилгени гьисапгъа алынмай. И.Магьамматов "Тенглик" къурумну чалышывуна, айрыча алгъанда, С.Алиевни гьаракатына яхшы къыймат берди.

Таргъу жамиятны атындан Магьаммат Залибеков сюргюнге тарыгъан Таргъу, Кахулай, Албёрюгент юртланы халкъы чекген азапны, болгъан тас этивлени айтып сёйледи. Моздок районну Къызлар юртундан гелген делегат Абас Дациев биздеги гьаллар оьзлерде де барны, административ къурумлар жамият къурумну пикрусун къабул этмейгенни, Арсланхан Арсланханов бир-бир сёйлейгенлер кадр масъалаланы сан этмейгенни, оьзлени башына тюшгенде, "Тенгликге" чабып гелегенни, Шихмагьаммат Дугужев "Тенгликни" председатели Салав Алиевни тюрк дюньясындагъы абурун, Амин Ибрагьимов халкъны элита масъаласына байлавлу, Гьайбулла Алхангьажиев "Тенгликни" кёп масъалаларда къабул этегенни, тек ону дагъы къурумну къабул этмейген хасияты барны айтып сёйледилер.

"Тенгликни" 7-нчи съездинде шо къурумну уставына алышынывлар этилди. "Тенгликни" председатели этилип бир тавушдан Салав Магьамматсалигьович Алиев ва къурумну ишчи комитетлери сайланды.


Опубликовано:
газета "Ёлдаш", 04-04-2008

Размещено: 05.04.2008 | Просмотров: 2616 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.