Кумыкский мир

Культура, история, современность

Тюмендеги къумукълагъа

"Къумукъ тюз" газетни жамият советини чакъырыв кагъызы

Аявлу йыракъ тюменлилер, ювукъ къумукълар!

Сиз нечакъы йыракъ гетсегиз де, гьаригиз бизин къардаш, къурдаш-дост, ювукълар, таныш-билишлерсиз. Умуми кюйде айтгъанда - бир элли ватандашларыбызсыз. Мезгил аралыкъ нечагъы йыракъ болса да, юреклерибиз ювукъ: биревлер жаныбыз, биревлер къаныбыз дегенлей.

Озокъда, элин ташлап гетмек тынч зат тюгюл, сиз юртларыгъызны, дос-къардашны, татывлу хоншуланы ва ингдеси, тувуп оьсген оьз маканыгъызны сююп-сююнюп ташлап гетмегенсиз, билебиз, англайбыз. Мунда, Дагъыстанда, яшав гьалыгъыз бузукълашып, умут-хыялларыгъызгъа тогъаслар салынып, айынып болмайлы далаплы доланмакъ учун элни йыракъ, тек мадарлы ягъына гетме борчлу болгъансыз.

Балики де сизин бирдагъы бир себеби-гьикматлы къудратыны сигьрулу гючю о якъгъа тартгъандыр. Демек, Тюмен-Алтай бойлары, тарихибизден белгилидей, гьалиден кёп йыллар алъякъларда авваллы тюрк-къумукълар тувуп яралгъан, ясалгъан, ясангъан, аякъгъа тургъан, чыныкъгъан (Тенгирини къудраты булан) бырын мина топурагъыгъыз тартгъандыр. Аты, ишлери, дав гьюнери къоччакълыгъы сав дюньягъа данг болгъан, макътавгъа лайыкълы къылыкъ адатлары булангъы бизин бырынгъы тюрклер дюнья тарихинде гёрмекли ер тута. Шолар башлап долангъан, байыгъан топуракъ, болма ярай, сизин, йыракъ оьз варислерин, оьз къучагъына тартгъандыр, сыйын дыргъандыр. Къысгъасы - тюмен топурагъы сизин минадан чыкъгъан еригиз экенни билип англап, яхшы, асыл ишлеге белсенип ишлегиз, яшагъыз! Муратларыгъызгъа етишме сизге барыгъызгъа да Къудратлы Аллагь насип берсин!

Яшавугъуз, далабыгъыз онда буса да, маканыгъыз мунда, Дагъыстанда экенни бир минутгъа да унутмагъыз! Ана-ата юртгъа, элге арт бермегиз, оьз халкъыгъызны унутмагъыз, геле туругъуз, айрокъ да яшланы тез-тез йибере туругъуз, дос-къардашны, ювукъларын унутмасынлар. Гьар гелгенде бир къумукъ китап буса да, газет-журналлар ала гетигиз, оьзюгюз де охума чола табыгъыз, яшланы да къумукъча охумагъа муштарлы, гьаваслы этигиз! Нечагъы чет, къыйын гьалда бусагъыз да яшларыгъыз оьз ана тилин унутмасынны гьайын этигиз, ожакъларда сама бир-биригиз булан янгыз ана тилде сёйлегиз, оьзюгюз оьз тилигизни сюегенигизни яшларыгъызгъа гьар гьавур билдире туругъуз, яшларыгъызгъа да шо сюювню сингдригиз! Оьз тилинден, адабиятындан айырылмасынлар, магьрюм къалмасынлар, гележек яшавубуз, гележек наслулар-варислерибиз менли-милли тарихибиз бизден шону гечмес.

Таклифибиз, гиччи яшларыгъызны 7-нчи классны битгенче сама ата юртларыгъызгъа йиберип охутугъуз, ана тилде таза сёйлев ва охуп-языв мердешлени къазангъанча сама. Къумукъ тилибизни оьмюрю бизден оьзюбюзден бек гьасил бола, аявлу къумукълар!

Ят тиллеге нече де бек амыракъ,
Ана тилни абурламай аз самакъ,
Сёйлемегиз, ярты-юрту ярмалап,
Сансымайлы, пасат эте паралап...
 
Сёз сёнсе, миллет сёне, билигиз!
Тил оьлсе, миллет оьле, билигиз!
Девюрлеге тилден таба тынглагъыз!
Ана тилни асырагъыз, сыйлагъыз!!!

(Гьажиев Ибадулла)

Дюньяны къайсы учу-къырыйында яшасанг да марипатлы болма бажарыла, гьатта ят миллетлени арасында да, ят тиллерде охуй бусанг да. Марипатлыкъ (просвещённость) билимли, илмулу болувдур, культуралыкъ ону орта багъанасы, оьзеги, кюрчюдюр. Ону аслу талаплары: эдеплик, ягьлыкъ, арив таза юзлюк, гелишлик, ачыкъ ашкерелик, илиякълыкъ, гишиге гьюрметли, яхшы асил хасиятлы, къылыкълы болмакъдыр.

Таза, терен билим алмакъ, оьр охув ожакълагъа тюшмек, оларда охумакъ гьалиги заманда тынч масъала тюгюл, багъа олтура, шогъар да къарамай яшларыгъызны охутугъуз, билимлер елесинлер, тек яшларыгъыз сизин де, сиз къыйналып табагъан харжны да хадирин билсинлер, яни янгыз акъчаны гючюне охумасынлар, тер тёгюп билим алсынлар! Буссагьат билимли адамланы онча сыйы болмаса да, бир беш-он йыллардан касбучуланы багьасы оланы янгыз билимине гёре къыйматланажакъ, гьалидей авам жагьиллени сыйы болмажакъ. Шо гьакъ пикруну яшларыгъызны къанына-жанына сингдиригиз. Оланы гележек яшавуну насиби, байлылыгъы, къазаныны майлылыгъы олар бугюн къазангъан билимлерден туврадан-тувра гьасил болажакъны англатыгъыз.

Яшланы низамлы, эдепли, намуслу тарбиялавгъа агьамият беригиз! Къаравсуз, тергевсюз оьз ихтиярында, улав бир гюн де къоймагъыз! Ички, наркотиклерден гиччиден къоругъуз! Артыкъ харжлар булан оланы ёнкютмегиз! Уьй, абзар къуллукълагъа, загьмат ишлеге эртеден къуршагъыз!

Ёлдаш тюменлилер, бизде де, оьз элибизде, оьз ерибизде бусакъ да, халкъыбыз, тилибиз, марипатыбыз бир тюрлю къыйынлыкълагъа тарып тура: школаларда ана тиллеге сагьатлар азлана, къумукъ китаплар аз чыгъагъан болуп тура, авторланы оьз харжына, не де спонсорланы кёмеги булан чыгъарыла - муна шо себепден басмагъа онгарылгъан янгы къумукъ сёзлюгю чыкъмайлы чанг басып тура. Шу нукъсанлыкълагъа да къарамайлы, гьалиге "Тангчолпан", "Къарчыгъа" журналлар, "Ёлдаш" ва "Къумукъ тюз" газетлерибиз гьаран оьмюр сюрюп тура. Олагъа да хыйлы къумукълар язылмай: бирлери олагъа гьабас агьамият бермей, кёплери буса - шо хужу къалгъыр харжны ёкълугъуну яманындан. Айрокъ да къыйынлы гьалда бизин район "Къумукъ тюз" газетибиз.

Шо себеплерден къумукъ жамият совети бугюнлерде шулай къараргъа гелме борчлу болду: газет-журналлагъа язылагъанланы артдырмакъ ва шоллукъда оланы гьалын къолайлашдырмакъ, жанландырмакъ учун шолагъа язылывгъа тюменли къумукъланы да къуршамакъ, авур гьалдан чыгъывну биргине-бир имканы деп. Шо таклифни барыбыз да арив де, дурус да гёрюп, бир тавушдан къол да гётердик ва шу чакъырывгъа къол да салдыкъ. Энди биз сизден шу масъаланы чечивге къол байлагъаныгъызны умутлу къаравуллайбыз.

Ёлдашлар, шону авур ясакъгъа санамагъыз, неге десе шоланы барына да сав йылгъа язылгъанда да умуми жамы уьч минге де минмей, шогъар сизин гючюгюз чатажагъына шекленмейбиз ва кёбюгюз мызгъымай язылажагъыгъызгъа инанабыз. Сизге шоланы жумада бир керен етишдирежек гьайын ва гьагъын биз, къумукъ жамият совети оьз бойнубузгъа алабыз.

 

Тюменлилер, сизге дагъы да бир нече насигьатлар.

Яхшылыкъларыгъызны (тойланы) онглу деп ойлап, онда этмегиз, гелип ата юртларда оьтгеригиз! Яхшылыкъларда, яманлыкъларда (оланы Аллагь бизден ари этсин) къардаш-дослукъ, ювукълукъ сыкълаша, теренлеше ва тергеле - шону билигиз, тюмен къумукълар!

Мадарлы болгъан болгъаныгъыз къайтып оьз юртларыгъызгъа, оьз халкъыгъызны арасында гененип яшагъыз! Уллулукъ аврувлагъа тарытагъанны унутмагъыз! Байлыкъгъа артыкъ сутурлукъ этип, сатылып (онда артыкъ узакъ яшап) савлукъларыгъызны бузмагъыз, савлуъ сатып-алып болагъан зат тюгюл экенлиги кёпден аян гьакъ зат, билигиз!

Ва ахырынчы сизге насигьат - къумукъну оьр багьасы - оьзденликдир: намусгъа, ягьгъа беклик, эркеклик, къоччакълыкъ, адамлыкъ, таза юреклик, асил ва асыл къылыкълыкъ. Шоланы биринде тас этмегиз, айланадагъызлагъа таптама, ер этмеге де къоймагъыз! Шону булан бирге олар булан бирче ярашып, къыйышып, гелишип демли яшамагъа бажарыгъыз!!!

Яшавугъузда парахатлыкъ, ишлеригизде уьстюнлюклер ёрайбыз!

Онгаргъан Ибадулла Гьажиев

Размещено: 24.06.2011 | Просмотров: 2653 | Комментарии: 1

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Бакий оставил комментарий 24.06.2011, 13:13
Comment
Къумукълар Тюменлеге
Къазанмагъа чабалар,
Ойламай алдын-артын
Алапасын санайлар.

Гетегенде къайтмасдай
Уьй-эшигин саталар.
Олагъа да ес бола
Тавдан тюшген тавлулар.

Неге билмейлер англап -
Къайтма тюшсе не болар?
Тавлу байлыгъын талап,
Къумукъ орамда къалар!

Бизин къумукъ уланлар
Булай неге боласыз?
Айтгъангъа да тынгламай,
Жыйылма къарамайсыз?

Бир заманчы булайлар
Гьакыл балыкъ болардыр -
Тюмен якъланы къоюп,
Юртларына къайтардыр.

Яшларын охутарлар,
Ерге сабан саларлар,
Юртун-элин абурлап,
Артдырмагъа къарарлар...

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.