Кумыкский мир

Культура, история, современность

Миллетлигибизни аслу белгилери - тил, иман ва топуракъ

(репортаж)

Бу йыл май айны 15-нде Таргъу тавну боюнда Амирхангент деген ерде "Сплочённость" деген жамиятны сиптечилиги булан оьтгерилген къумукъланы милли жыйыны ана тилибизни аявлап сакълавну ва оьсдюрювню масъалаларына багъышлангъан эди. Таргъу тавну къанатыны тюбюнде сыйынгъан Кахулай, Албёрюгент, Таргъу юртларыбызны тарихи бай ва теренде. Шону учун болмагъа ярай, тезги заманларда йимик, гьали де мунда, дагъы да ачыкълашдырып айтсакъ, бырынгъы Амирхангентде бизин милли жыйынларыбыз оьтгерилегени адатланып къалгъан.

Муна бугюн де гёзел майны, ярыкъ язбашны къуванчлы вакътисинде Къумукъ тюзню районларында ва шагьарларында яшайгъан къумукълар, къонакълар, дос къардашлар аявлу ана тилибизни гьюрметин гётермек муратда оьтгерилеген шатлыкъ байрамгъа етишип гелген.

фото
Милли байрамдан гёрюнюш

Элдар Къойчуев чыгъаргъан сурат

Бырынгъы Амирхангентни дазуларына гиреген ерде уллу гьарплар булан язылгъан "Хошгелдигиз, дос къардашлар!" деген чакъырывда байрам шатлыкълагъа гёнгюнгню ача. Неге тюгюл, бугюнгю жыйынгъа чакъырылып да, чакъырылмай эшитип де гелгенлер бир-бири булан таныш болуп, гёрюшюп дегенлей, саламлаша-гьакълаша:

Оьтгерилеген байрам чараланы сиптечиси, къурум комитетини ва "Сплочённость" деген жамиятны председатели Залимхан Валиев жыйынны ачылывуну алдында заманны къыставуллу экенине де къарамайлы, "Ёлдашны" охувчуларына байрам шатлыкъланы аслу мурады, борчлары гьакъда булай хабарлай.

- Ана топуракъ, ана эл, Ватан, тил, къумукъ къылыкъ деген сёзлер бир-бири булан тыгъыс кюйде байлавлу,- дей ол.- Биз барыбыз да ана топуракъны берекетли ниъматларындан яшавлукъ тапгъанбыз, амалгъа гелгенбиз. Яшавгъа янгы аякъ басагъанда, биз къайсыбыз да биринчилей ана деген сёзню эсгеребиз. Ана тилге бакъгъан якъдагъы сююв де, къылыкъ да бизге нечик сингегени гьакъда айта турмасакъ да англашыла. Тил къаладыр деген айтыв бар. Шондан дурус гьасил чыгъарма тарыкъ. Муна бизин учун да тил бугюн къала йимик тарыкъ. Шо къаланы бузулма-тозулма къоймай къоруп сакълама ва чеберлигин накъышлама, байлыгъына байлыкъ къошма тюше. Тил - юрекни тилмачы.

Байрамгъа къурулгъан сагьнагъа гётерилип, Залимхан айлана якъда гюп-гюп болуп лакъырлашагъанланы сагьнаны алдына чакъыра.

- Биз кимлербиз, не учун яшайбыз деген соравлар ойлашдыра, - деп башлай оьзюню сёйлевюн Дагъыстанны язывчуларыны къумукъ бёлюгюню башчысы, белгили шаирибиз, къумукъ тилде чыгъагъан "Къарчыгъа" деген журналны реадактору Шейитханум Алишева.

- Мен инанаман, арадан заманлар гетсе де, тек мени къумукъ халкъым, тилим гетмежегине. Тилибиз бай, гёзел. Шону гележек асрулар, наслулар учун сакъламакъ ва артдырмакъ-сыйлы борч. Белгили болгъаны йимик, биз, къумукълар, 400 минге мингенбиз. Дагъы да кёп болайыкъ, тилибизни аяйыкъ! Амма къумукъ тилде чыгъагъан "Ёлдаш" газетибизге 5 минг ва "Къарчыгъагъа" 300 адам язылып къалса, ахырыбыз не болур экен деген ёрукъдагъы ёравлар да ойлашдырмай болмай.

Артда да оьзюню сёйлевюню ахырында "Барбыз къумукълар!" деген шиърусун охуп, жыйылгъанланы харс урувларын, разилигин къазанды.

Белгили шаирибизни пикруларын узата туруп, Дагъыстан пачалыкъ университетни доценти, филология илмуланы кандидаты, кафедраны заведующийи Агъарагьим Солтанмуратов къумукъ мердешлени, адатланы, къылыкъны, ана топуракъны гьакъында айта туруп, гьалиги заманда ана тилибизни къоруп сакълавну ва оьсдюрювню агьамиятлыгъы гьакъда да ичибушуп эсгермей болмады. Неге тюгюл, оьтген йыл ол оьзю чалышагъан оьр охув ожакъдагъы ана тиллени факультетини къумукъ группасына барысы да 8 адам тюгюл охума тюшмегени теренден ойлашмагъа борчлу этегенин аян этди.

Тюркиялы къонакъ, измирли Оьз Али оьзюне сёз берилгенде бу ёлугъувгъа нечик къувангъаны гьакъда таъсирли кюйде эсгерди. Ер юзюнде бир тюрк тамурдан гелген, ортакъ къардаш тилде сёйлейген халкълар 200 миллион барлыгъын ва шоланы арасында къумукъ тил инг де ингдеси ва лап да байы гьакъда малим этген сонг, байрамны ортакъчыларын къонакълай Тюркиягъа чакъырды.

- Тил булан сюрюнген онгмас, - деп башлады сёзюн къумукъ халкъыбызны сююмлю шаири Бадрутдин Магьамматов.

- Ана тил бизин жавгьарлы хазнабызны алтын ачгъычы. Биз де шо байлыкъны азма, тамурун осаллашма, заралланма къоймай къоруп сакълама борчлубуз. Мен китап издательствода къумукъ китапланы чыгъарма имканлыкълар аз саялы, разисизлигимни билдирмей болмайман. Шогъар да къарамайлы, бугюнлерде мен Гь. Оразаевни белгили къумукъ алим-ярыкъландырывчу А. Акаевни гьакъындагъы китабын печатдан чыгъарма къастлыман. Айтмагъа сюегеним, биз бугюнлерде ана тилибизде чыгъарылагъан пайдалы китапланы уьстюнде къаныгъывлу кюйде чалышмасакъ бажарылмай. Къыйынлыкълагъа бойсынмай пачалыкъны янындан да, мадарлы адамланы кёмеги булан да шолай къыйматлы китапланы чыгъарма тюшегени гьакъ зат. Сонг да, биз къумукъ тилде эревюллю адамларыбызны гьакъындагъы китапланы чыгъарма гёз алгъа тутгъанбыз. Умутлар-уллу, хыяллар-хыйлы. Шону учун боюнсагъа егилмесек бажарылмай.

Дагъыстанны милли политикагъа, дин масъалалагъа ва тыш байлавлукълагъа къарайгъан министри Бекмурза Бекмурзаев де гюнлюк низамгъа салынгъан агьамиятлы, баш масъалагъа байлавлу оьз ойларын, гьар тюрлю далиллерин, сынавларын гелтирип жыйылгъанланы алдында сёйледи.

- Ер юзюнде гьалиги заманда яшайгъан 7 миллиардгъа ювукъ адамланы, халкъланы 2 мингге ювукъ тили бар, - деп узатды ол оьзюню сёзюн. - Дюньяда абадил заманлардан гьалиге ерли 5 мингге ювукъ тил тас болгъан. Миллетни миллетлигин гёрсетеген аслу белгилер, шартлар - тил, иман ва топуракъ. Шоланы тас этмей, къолдан чыгъармай, оьзденлик булан къоруп сакъламакъ - сыйлы борч. Тек бугюн шолар аза дей бусакъ, къоруп болмайгъан оьзюбюз гюнагьлыбыз.

Бекмурза Бекмурзаев

Канал пользователя videokazanish

Ана тилге багъышланып оьтгерилген шатлы жыйында ону къоруп сакълавгъа ва оьсдюрювге байлавлу болуп дагъы да кёп къадарда алгъышлы сёзлер айтылды. "Толеранс" деген жамиятны башчысы Абсалютдин Мурзаев, таргъулу тамаза Абдулкъадир Жамалутдинов, къаягентли журналист Гьажи Мирзаев, жамият-политика чалышывчулар Гьабийбулла Алханаджиев, Амин Ибрагьимов, Буйнакск ва Къарабудагъгент райондагъы админстрацияланы янында иш гёреген маданият бёлюклерини башчылары Зугьра Абакарова, Рукъуят Устарханова, хасавюртлу Яха Завурова, Тёбен Къазанышда жамият советини башчысы Пахрутдин Шуайыбов, Хумторкъали юртну жамият советини башчысы Ражап Ражабов, Бабаюрт райондан Мухтарали Адилханов ва оьзге ёлдашлар аявлу ана тилине байлавлу оьз пикруларын, ойларын малим этдилер.

Экинчи бёлюгюнде къумукъ йыравлар, артистлерибиз ва инчесаниятны оьзге тармакъларыны пагьмулары уста бийивлери, таъсирли йырлары булан жыйылгъанланы исси харс урувларын къазанды.

Жыйынны ахырында ана тилибизни къоруп сакълавгъа ва оьсдюрювге байлавлу гьазирленген чакъырывда толумлашдырывлар булан къабул этилинди.


Опубликовано: газета "Ёлдаш", 20 май 2011 г.

Размещено: 22.05.2011 | Просмотров: 3482 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.