Кумыкский мир

Культура, история, современность

Отелло Гьамзатов: «Гёзю чыкъгъанлагъа гёз де салдыкъ»

фото

Отелло Гьамзатович Гьамзатов 1950-нчи йылда Хасавюртда тувгъан. Шагьардагъы 3-чю номерли орта школада охугъан, Дагъыстан пачалыкъ медицина институтну битдирген. Клиника ординатураны Ленинград шагьарда оьтген. 1982-нчи йылгъа ерли Хасавюртдагъы район больницада, 1983-1987-нчи йылларда буса Бурунди Республикада ишлеген. 1987-нчи йылдан тутуп, бугюнге ерли Святослав Фёдоровну атындагъы "Микрохирургия глаза" деген клиниканы Краснодардагъы филиалыны директоруну заместители гьисапда чалышып тура. Бир вакътини ичинде эсгерилген клиниканы Польшадагъы, Сириядагъы, Тюркиядагъы, Китайдагъы филиалларында да ишлеген.

СССР-ни савлукъ сакълавуну отличниги, Россияны ва Дагъыстанны ат къазангъан врачы, медицина илмуланы кандидаты.

Агьлюсю де бар, эки яшны атасы да дюр.

* * *

- Отелло Гьамзатович, сизге Отелло деген ат нечик къоюлгъан?

- Мени уллатам Алхамат Гьамзатович Гьамзатов Дагъыстанда биринчи муаллимлени бириси эди. Ол Къазмаавул, Хасавюрт, Бабаюрт школаларда директор болуп ишлеген. Географиядан, математикадан ва тарихден дарслар берген. Уллатам бек гьакъыллы, бай сынавлу, халкъны арасында абуру булангъы адам болгъан.

Мен тувгъанда уллатам магъа гунлар деген миллетни башчысы болуп тургъан Атилланы атын къоймагъа токъташгъан. Тек ЗАГС-ны къуллукъчусу, ол адабиятны сюе болгъангъа ошай, магъа Шекспирни Отеллосуну атын да язып, метрика берген.

- Гёз адамны инг де инче санларыны бириси болмакъдан къайры да, инг де аслусу да дюр. Неге тюгюл де, биз дюньяны гёз булан сезебиз. Сиз гёз аврувланы багъагъан доктор касбуну танглагъаныгъыз да негьакъ тюгюлдюр?

- Мен башлап хирургияны сайлагъан эдим. Хасавюртдагъы больницада хирург болуп ишлеп де турдум. Гележекде шо якъдан билимимни камиллешдирмеге хыялым да бар эди.

Институту битдирген сонг, магъа асгерге гетмеге тюшдю. Карелияны тахшагьары Петрозаводскиде военврач болуп къуллукъ этдим. Мунда мени хирург гьисапда бакъдыргъан эдилер. Клиниканы заведующийи, полковник магъа: "Биз хирург алгъанбыз. Дагъы ер ёкъ", - деди. "Сонг мен не этме герекмен?" - деп сорадым. Ол: "Бизде гёз аврувланы багъагъан доктор ёкъ. Сени шо кабинетни заведующийи этип йиберип боламан", - деп жавапланды полковник. Мен де рази болуп къалдым.

- Медицинаны шо бёлюгюнде ёкъ сынавугъуз да булан олай ишни башын тутмагъа сиз нечик тавакал этдигиз?

- Полковник: "Сени сынавунг ёкъну да билемен. Сынав ишлей туруп гелип къалажакъ. Шо кабинетде бай сынаву булангъы доктор бар, ол сагъа бары да яндан кёмек этежек. Сонг да, мундагъы солдатланы савлугъу яман да тюгюл, ончакъы къыставуллу иш болмажакъ", - деп, маслагьат этди.

Тюзюн айтгъанда, тахшагьарда, гарнизонда магъа йимик иш кёплеге тюшюп де турмай эди.

- Шо заман гетген кююгюзде о якъларда къалып да къалдыгъызмы?

- Къалмадым. Эки йыл битген сонг уьйге къайтдым. Бир ай ял да алып, Хасавюртдагъы район больницаны баш врачыны уьстюне бардым ва хирургияда ишлемеге сюегенимни англатдым. Ол да магъа не де педиатр, не де гинеколог гьисапда ишге алып болагъанын айтды. Магъа буса оланы бириси де къыйышмай эди. Буса да заманлыкъгъа, башгъа бир ер чыкъгъанча деп рази болдум. Гинекология мени ерим тюгюл экенни мен яхшы англай эдим. Хасавюрт - гиччи шагьар, таныш-билиш, къардаш-къурдаш кёп, яшлар табагъан залда турмагъа да болмай эдим.

Бир гюн баш врач, мени чакъырып: "Гинекологиядан билимин артдырагъан дёрт айлыкъ курслагъа бармагъа герексен, сенден яхшы гинеколог болажакъ", - деп билдирди. Юрегинг булан берилип ишлеп болмай бусанг, сенден яхшы касбучу нечик бола? Тюзюн айтсам, асгерде ишлеген эки йылны ичинде гёз аврувланы багъагъан доктор касбу мени юрегиме сингген эди. Энниден сонг да шо касбу булан машгьул боларман деп умутум да бар эди. Шолай ойлар булан мен, Дагъыстанны савлукъ сакълав министрини уьстюне барып, гьалны англатдым. Ол магъа: "Сен бир-эки сагьатдан гелерсен. Мен шо замангъа бир зат ойлашарман", - деп, мени ёлгъа салды. Эки сагьатдан къайтып гелдим, министр гёз багъагъан докторгъа ер чыгъарып, буйрукъну мени къолума тутдурду. Буйрукъ да булан баш врачны уьстюне баргъанда, ол: "Мен, нечесе йыл бола шо масъаланы гётерип айланагъаным, сен буса ону бир гюнден чечмеге бажардынг!" - деп, тамаша болду.

- Нечик чечдигиз дагъы?

- Не билейим. Мен юрегимдеги затны айтдым. Къайсы ишде де оьзюнг сююп, юрегинг алып ишлемей бусанг, яхшы натижалагъа етишмеге болмайсан. Министрни инандырып болгъан бусам ярай. Шолайлыкъда, мен оьз шагьарымда юрегим танглагъан гёз аврувланы доктору гьисапда ишлеп башладым.

- Мурадыгъызгъа етгенде, ят эллеге неге гетип къалдыгъыз?

- Башлап мен Ленинградгъа ординатурада охумагъа гетдим. Ондан да мени, тыш уьлкелерде ишлемеге сюемен деп язгъан арзама гёре, француз тилни уьйренмеге Москвагъа барма гьазир этдилер. Охувумну бите-битмей, арзама къол да салынып, мен Бурунди Республикагъа ишлемеге гетдим. Онда эки йылгъа гетсем де, дёрт йыл турдум. Дагъы да ишимни давам этип де бола эдим, тек Ватанымны, ювукъ адамларымны сагъынгъанлыгъым гючлю болуп чыкъды. Уьйге къайтдым. Озокъда, къайтгъанда мени Москвагъа, Ленинградгъа ишге чакъырагъан ерлер де бар эди. Тек мен уллу шагьарланы сюймеймен. Уллу шагьар мени басып турагъан йимик гьис этемен. Шо йылларда тюрлю-тюрлю шагьарларда "Глазная клиниканы" филиаллары ачылып башланды. Краснодардагъы филиалгъа бармагъа токъташдым.

- Уьйге къайтып аз заман гетгенде, дагъы да йыракъгъа чыкъгъаныгъызгъа агьлюгюздегилер къаршы тюгюлмю эди?

- Нечакъы да сюймей эдилер. Тек мен шолай тийишли гёрген сонг, разилешип къалдылар. Клиникада янгыз иш булан таъмин этип къоймады, яшамагъа уьй де берди. Юрегинг сюеген кюйде ишлемеге имканлыкълар да бар эди. Сен олай этме, булай этме деп инжитеген адам да ёкъ эди. Кёп ишлеген сайын, абурунг артса тюгюл, гьеч сени о якъгъа, бу якъгъа бирев де тартмай эди. Шолайлыкъда, мен оьзюмню яшавумну савлай гёз аврувланы багъывгъа багъышладым.

- Гёзлеге байлавлу биринчи операциягъыз нечик оьтдю?

- Биринчи операцияны асгердеги заманымда этгенмен. Тек не операция экени эсимде ёкъ. Эсде къалардай къыйын операция болмагъандыр.

- Эсде къалар йимиклери?..

- Олайлары нечакъы да бар. Нече тюрлю операция да этилди. Гючден салгъан гёзню нюрю болмас деп чи айтыла. Адамланы гёзлерине нюр салып болмасакъ да, осал гёрегенлени таза гёреген де этдик, гёзю чыкъгъанлагъа гёз де салдыкъ. Мен гече де, гюн де дегенлей клиникадан чыкъмай эдим. Оьзюм этмейген операциягъа да ассистент болуп къуршалдым, болгъан чакъы кёп операцияланы оьзюм этип турдум. Неге тюгюл де, сынав янгыз иш уьстде гелегенни мен англай эдим. Мен йылны узагъында этген операцияланы санавуна филиалны заведующийи гьайран бола эди.

- Гьали де шо график булан ишлеймисиз?

- Гьали кёп операция этмеймен. Бугюнгю ишим (директорну заместители) олай имканлыкълар бермей, заман етишмей.

- Отелло Гьамзатович, сиз 1990-нчы йылдан берли, йылда бир керен Хасавюртгъа гелегенигизни мурады недир?

- Янгыз Хасавюртгъа тюгюл, биз оьзге шагьарлагъа да йылда бир керен жумалыкъ командировкагъа барабыз. Аслу мурадыбыз - гёзлери авруйгъанланы тапмакъ ва къолай этеген ёлларын тангламакъ. Багъыв булан къолай боламы, не де операция этмеге герекми, токъташдырып, аврувланы тюрлю-тюрлю клиникалагъа онгарабыз.

- Оьзюгюз ишлейген клиникагъа онгарагьан гезиклер ёлугъамы?

- Авур операция герекли аврувлуланы онгарабыз. Москвагъа онгарагъан гезиклер де бола. Кёбюсю гьалда буса Магьачкъалагъа, Каспийскиге йиберебиз. Бу ерде Магьачкъаладагъы ва Каспийскидеги клиникаланы гьакъында айтмагъа сюемен. Шо клиникаларда бай сынаву булангъы докторлар ишлей ва янгы технологиялар къоллана. Шону учун да Дагъыстанда бажарылагъан операцияны этдирмек учун Краснодаргъа яда Москвагъа чыгъып гетмекни маънасы ёкъну аврувлагъа англатмагъа къаст этебиз.

- Алдагъы йыллар булан тенглешдирип айтгъанда, артдагъы заманларда адамланы тюрлю-тюрлю аврувлары артып бара деп айтыла. Гёз аврувланы гьалы нечикдир?

- Гёз аврувлар арта деп де, кемий деп де айтып болмайман.

- Не йимик гёз аврувлар кёп ёлугъа?

- Яшлар ювукъдан да, арекден де яхшы гёрмейгенлик, къылыйлыкъ. Бизин адамланы заманында докторгъа бармайгъан хасияты бар. Яшланы да 6-7 йыллыкъ чагъында гёзлерин тергетелер. О замангъа оланы аврувлары мекенли орунлашып бите. Сонг ону бакъмагъа докторлагъа да, къолай болмагъа аврувгъа да къыйын бола. Йыл ярым чагъында яшны гёзлерин тергетмеге герек. Биз гелгенче къарап, янгыз бизден насигьатлар алмакъ парз тюгюл. Ишин бек яхшы билеген касбучуларыбыз бар. Йылда бир керен сама гьар ким оьзюню гёзлерин тергетсе, аврувланы алдын алмагъа тынч болур эди.

Бирдагъы яны. Инг де кёп ёлугъагъан уллуланы гёз аврувлары - глаукома ва катаракта. Глаукома аврувгъа операциядан башгъа кёмек этеген зат ёкъ. Адамлар йыллар булан гёзлерине тамычылар тамдырып, тюрлю-тюрлю дарманланы къоллап заман йиберип, аврувну теренлешдирип къоя. Катарактаны да шолай гечикдире. Натижада аврув оьзю де къыйнала, докторлагъа да къыйын бола.

- Халкъ арада айтылагъан кюйде, катарактаны "бишгенче" къойса, яхшымы?

- Скальпель булан операция этеген заманларда катаракта къатгъан буса, ону гесип тайдырмагъа хирурглагъа тынч бола эди. Гьали бары да ерде янгы технологиялар къоллана, демек, катаракта не де лазер, не де луч булан тайдырыла. Айтагъаным, докторгъа тез баргъан сайын яхшы.

- Отелло Гьамзатович, ватандашларыгъызгъа не деп айтар эдигиз?

- Къайда бусагъыз да, сав болугъуз. Оьзюгюзню аягъыз. Заманында докторлагъа барыгъыз. Эгер заманында савлугъуну гьайын этсе, къайсы аврувну да алдын алмагъа тынч болагъанны унутмагъыз!

Лакъырлашывну юрютген Гёгюрчюн Атаева.


Опубликовано:
газета "Ёлдаш", 22 апреля 2011 г.

Размещено: 24.04.2011 | Просмотров: 2213 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.