Кумыкский мир

Культура, история, современность

Гебек Къонакъбиев: "Етти атасын билеген адам женнетге бара"

(лакъырлашыв)

Белгили язывчу, шаир ва драматург, Россияны Язывчуларыны союзуну члени, Дагъыстанны маданиятыны ат къазангъан къуллукъчусу, "Ёлдаш" газетни мухбири, "Айташ" район телевидениени директору Гебек Къонакъбиев оьзюню 50 йыллыкъ юбилейин белгилей. Шо агьвалат булан байлавлу болуп ону булан лакъырлашыв оьтгердим.

- Лап башлап оьзюнгню тувгъан, оьсген ерингни, шолай да Къонакъбий тухумну гьакъында айтгъанны сюер эдим.

фото - Балики, гьар адам да оьзюню тувгъан юртун дюньядагъы бары да ерден арив гёредир. Мен, гертиден де, бырынгъы, аты тарихлеге язылгъан Эндирейде тувгъаныма бек оьктеммен. Тухумумну гьакъында айтсам, юртда бизин тухум уллу ва бырынгъыларындан санала.

Етти атасын билген адам женнетге бара деп айтыла, шо якъдан алгъанда, мен бек насипли адамман: мен 8 атамны билемен. Оланы алтавуну сынлары къабурларда гьали де бар. Бизин насибибизге, дос-къардашларыбыз 500 йылгъа ювукъ къабурланы бир ерине гемюлюп тургъан. Шону учун да тухумубузну тарихин сынлардан таба охуп билгенбиз.

Уллулар айтып эсимде къалгъан, уллатабыз Гьаппан Солтанмутну асгеринде асгерчи болгъан. Ол Грузия бойларда дав этегенде оьлген ва шо бойларда гёмюлген. Огъар къабурларда белги салынгъан.

Давда оьлген асгерчилерини агьлюлерин Солтанмут бийликни гьисабына ала болгъан. Гьаппандан къалгъан Абдулвагьапны ол охутгъан, уьйлендирген ва гьажгъа йиберген. Ол да яшдан берли билим алма сюеген адам болуп чыгъа. Яхшы илму алгъандан сонг Абдулвагьап гьажини ногъай бойлагъа имам этип йибере. Ол да шо якъларда бек абур къазана, шайых бола. Ону къабуруну уьстюнде, уллулар айтагъан кюйде, зиярат да къургъан болгъан. Шо бойланы сув алып, юрт башгъа ерге гёче. Демек, ону къабуру да къайда экени белгисиз. Ондан къалгъан улан Чохай малы-байлыгъы булангъы адам болгъан. Ону уланы Сабанчы да атасы йимик байлыкъда яшай. Ону уланы Аскерни чи юртда эки къабатлы тюкени болгъан. Ол гемелер булан барып, Тюркиядан, Персиядан чилле къумачлар ва тюрлю-тюрлю маллар гелтире болгъан. Ону Къонакъбий, Батырбий, Чора деген уланлары ва Ирав деген къызы болгъан. Бизин гьалиги фамилиябыз уллатабыз Къонакъбийден алынгъан. Ону уланы Осман, мени атам Арзулум. Муна мен шулай уллу тухумну уланыман.

- Биринчи шиъруларынгны къачан ва не таъсир этип яздынг?

- Биринчи шиърумну 11 йыл болагъанда язгъаным эсимде. Шо да уьйдегилеге багъышлангъан эди. Биринчи таъсир этген адамны сорай бусанг, Дагъыстанны халкъ шаири Анвар Гьажиевни айтма сюемен. 4-нчю класда о язагъан кюйге бек тамаша бола эдим. Мен шиърулар яратмагъа тамашалыкъдан башладым буса ярай деп эсиме геле. Анамны атасы Дагьир бек бажарывлу шаир болгъан дей. Ол бек къужурлу шиърулар ва хабарлар ярата болгъан, Эндирейни тарихин язгъанланы бириси. Ол магъа 2 йыл болагъанда гечинген. Мен "Кёк тирмен" деген китабымны ону эсделигине багъышлагъанман.

- Адабият ёлда башлапгъы абатларынгны алагъанда къумукъ язывчуланы арасында къайсылары кёмеклешди?

- Мени шиъруларыма биринчи къарагъан ва оьзюню ёравларын айтгъан адам - атамны зукъариси Бийсолтан Гьажимуратов. Ону таклифине гёре мен 1976-нчы йылда "Ленин ёлу" газетге гиччи макъалалар язма да башладым. Ондан сонг Шарип Албериев, сонг Аткъай Гьажаматов оьзлени болагъан кёмегин этдилер. Гертисин айтсам, магъа яшавумда, яратывчулукъ ёлумда яхшы ёравлары булангъы адамлар кёп ёлукъду, оланы насигьатлары магъа пайдалы болду. Бир-бирде ойлашаман, эгер де яшавлукъну ёлунда терс ёлланы танглагъанлар булан ёлукъгъан бусам, гьалиги къысматым не болар эди...

- Россияны ва Совет Союзну Игитлери Абдулгьаким Исмайыловну ва Элмурза Жумагъуловну гьакъында повестлер язма не ойлашдынг, оланы орус тилге гёчюрме умутлумусан?

- Россияны Игити Рейхстагны тёбесине байракъ къакъгъан Абдулгьаким Исмайыловну гьакьында язгъан китабымны инг де яхшы асарларымдан гёремен. Бизин къайсыбызны да, неге экенни чи билмеймен, дав тема тарта, демек, бир агьлю де ёкъдур давну агьын чекмеген. Мени де атамны уллу атасы Къонакъбий ва анамны уланкъардашы Алыпкъач давда ольгенлер. Мен 1985-нчи йылда олагъа багъышлап "Ажайны гёзьяшлары" деген поэма яздым.

Айтагъаным, 1996-нчы йылда Абдулгьаким агъавгъа Игит ат берегенде, ону гьакъында айтылгъан сёзлер таъсир этдими, билмеймен, тек шо заман ону гьакъында китап язма яхшы эди деп эсиме гелди. Шо китанны язма деп йыл ярым къалдым. "Байракъ къакъгъан Абдулгьаким" деген китабымны 1997-нчи йылда чыгъардым. Арадан 3 йыл гетип, Совет Союзну Игити Элмурза Жумагъуловну гьакъында да "Юлдузлу бийив" деген китап яздым. Оланы орус тилге гёчюрме чи ярай эди, тек таржума этилип битмегенге гёре, созулуп тура. "Уьстюнлюкню эки къанаты" деген ат да салып, оьтген йыл эки де Игитни бир жылтны ичинде чыгъарма сюйген эдим, чола болмай тура.

- Сен адабиятны тюрлю-тюрлю жанрларында ишлейсен. Шоланы арасында лап да сагьа ювугъу къайсыдыр?

- Мен тюрлю-тюрлю жанрларда ишлесем де, яшдагъы сююв йимик поэзиягъа гьашыкъман.

Бир-бир ойларым къапиялагъа гелмей къала, шиърудан оьте, шо заман прозагъа гёчемен. Тек барындан да магъа поэзия ювукъ деп эсиме геле.

- Артдагъы вакътиде китаплар чыгъарып, шону булан макътанма къарайгъан "яш шаирлени" гьакъында не айтма боласан?

- Сен шу соравну бергенде бир хабар эсиме гелди. Шаирмен деп юрюйген бир яш шаирге: "Шунча йыл яшап, 3 китап чыгъаргъансан, мен буса уьч йылны ичинде 10 китап чыгъардым",- дей. - "Сен 3 йылны ичинде язгъан затны, мен бир гечеден де язып боламан",- деген шаир. Гьали къыйышдырып болагъан гьар адам китап чыгъара. Шо чыкъса, сав элге белгили боларман деп ва артсыз-алсыз байлыкъгъа етермен деп ойлаша. Тек яшав ва заман бары да затны ерине сала. Шолай "шаирлер" де заман оьтгенде сувуй ва артда китап чыгъаргъан кагъызын да къызгъанагъан бола. Бир затны айтма сюемен, шо китаплар тергевсюз чыгъа, алда йимик язывчуланы "элегинден" чыкъмай. Шону учун да, ким нени гьакъында язма сюе буса яза ва 5-6 минг манатлагъа китап чыгъара. Гертисин айтса, артдагъы вакътиде шу деп айтма шиъру охумагъанман. Бадрутдин, Латип Гьажакъаев ва Муса Шихавов, шу уьчевню китапларын кёп сююп охуйман.

- Сен Айгъазидей уьч намусну кютюп турасан: оьз яратывчулугъунг, газетдеги ишинг ва телевидение. Шолар бир-бирине четим этмейми?

- Гертисин айтсам, олар бир-бирине бек четим этелер. Гьакимлик жаваплы иш яратывчулукъну "оьлтюре" деп айтма ярай. Айрокъда телевидение. Гьар гю мен янгы программа берме герекмен. Шону кютмек учун, эртен де, гече де ойлашып турасан. 100 мингден де артыкъ адам къарайгъан телевидениени ишлетме ва бёлмей "эфир" бермек учун, даим де шо иш булан машгъул болуп турма тюше. Отпускагъа чыгъып, 3-4 гюнден шиърулар язма башлап йиберемен, демек, жаваплы иш яратывчулукъну басып турагъаны белгили бола.

- Артдагъы заманларда къумукъ адабиятда яш пагьмулар чыкъмай турагъанлыкъны себебин неден гёресен?

- Бу ерде бир нече себепни эсгерме сюемен. Уьйге кёп программалы телевизорлар гиргенли, охувгъа тергев осал. Гьали чи Интернет де чыгъып, охувну алдагъы леззетин бюс-бютюн тайдырып тура. Алда биз китаплар охуй эдик, гьали къайсы яшгъа сюйсенг сора, 5 китап охугъан яшны тапма болмассан. Гьатта ёммакъланы да мультфильмлер этип чыгъаргъан, яш охума сюймей, шолагъа къарап къоя. Охуйгъан адам ёкъ буса, язагъан адам боламы?

Алда язывчуну абуру-сыйы бар эди, олар юртлагъа гелип, яшлар булан ёлугъувлар оьтгере эди. Шолагъа яшлар сукъланып, олагъа ошама сюе эдилер. Уьйдегилер газетлеге-журналлагъа языла эдилер, уллулардан гёрюп, гиччилер де охума амракъ бола эди. Гьали яшлар язывчулукъ булан яшавлукь этип болмайгъанны биле. Шону учун, пагьмусу бар буса да, бир ишни башын тутма сюе, шо буса кёбюсю гезиклерде яратывчулукъгъа "къабур къаза".

- Пагьмулу язывчуларыбызгъа, шаирлерибизге оьзлени асарларын Россияны оьлчевюнде чыгъарма неге ярамай?

- Ярама чы ярай эди, тек дагъыстанлы язывчулагъа россия оьлчевге чыкъмакъ учун кёп четимликлерден оьтме герек. Биринчиси, бизин язывчуларыбыз оьзлени тилинде яза. Оланы язгъанларын таржума этме герек. Этсин, сонг, россия оьлчевде белгили болмакъ учун бек гючлю асарлар яратма герек. Гьали "детективлер" модда. Демек, къан тёгюлюп, тарыкъсыз юрюшлю тиштайпаланы-эргишилени, акъча-байлыкъ, шоланы урлав, адамланы тонав гьакъындагъы модлу китаплар кёп чыгъа. Бир-бир орус язывчулар гьар уьч айда бир роман чыгъаралар. Гьалигилер "енгил" китапланы охуйлар. Ал заманларда Дагъыстанны союзу гезик булан Москвада язывчуланы гиччи буса да китапларын чыгъара эди. Гьали союз не булан машгъул экени белгисиз. Чыгъагъан макъалалагъа къарасанг, Дагъыстанны Язывчуларыны союзуну ичинде мекенлилик ёкъ. Бири-бирини уьстюнден яза, шоланы оьзлени гючю етеген маълумат къураллардан чыгъара. Бир-биревге кёмеклешив ёкъ, тек чатакъ салыв нечакъы да бар. Сёз ёругъуна гёре айтсам, борагъанлы орус тилде язагъан Арслан Хасавовну яратывчулуъундан кеп аламан ва Интернетден ону булан "хабарлашагъан" кююм бола. Латип Гьажакъаевни поэзиясы орусча да, къумукъча да бир йимик яхшы. Демек, орусча язагъанланы россия оьлчевге чыкъма имканлыгъы артыкъ.

- Юбилейинге яратывчулукъ яндан нечик гьазирлик гёресен?

- 50 йыл да яшавну бир бёлюгю, "не этдим, не этмедим" деп мизангъа салагъан вакъти. Мен де шолай ойлашаман. Мен газетлерде ишлей туруп, кёп санавдагъы адамлар булан таныш болгъанман, оланы гьакъында кёп керенлер язгъанман. Кёп йыравлар булан танышман, оланы кёбюсюню йырларыны авторуман. 10 китап чыгъаргъанман, 2 пьеса язгъанман, шолай да телевидениеде де кёп санавдагъы берилишлер онгаргъанман. Айтагъаным, йыллагъа гёре яман да тюгюл. Гьали Къумукъ театр учун бир пьеса язып бите тураман, шолай да 50 йыллыгъыма тюрлю-тюрлю йылларда язгъан шиъруларымны жыйып, айры китап чыгъарма сюемен. Алда чыкъгъан шиъру китабымны да таржума этип бите тура, шону да печатдан чыгъарма умутлуман.

Гюзге таба яшлар учун да "Табулду Инив" деген ёммакъ китап чыгъарма гёз алгъа тутулгъан. Апрель айны ахырына Къумукъ театрны сагьнасында яратывчулукъ ахшамымны оьтгермек гёз алгъа тутулгъан.

- Язмакъдан къайры, яшавда оьзге къуванчларынг бармы?

- Гертиси, языв ишлерден къайры, башгъа зат булан машгъул болма заман да ёкъ. Тек юртум учун этген гьар ишим мени сююндюре. Аслу къуванчым - агьлюм ва 4 йыллыкъ гиччи къызым Гюлкъыз. Ону булан бираз заман гьаллашсам, бары да арыгъаным тайып къала.

- Айланангдагъы адамланы къайсы хасиятларын ушатасан, къайсыларын ушатмайсан?

- Мен адамны юрек тазалыгъын, эркеклигин ва намуслулугъун ушатаман. Бетинге де иржайып, къолтугъунда таш юрютегенлер кёп бар, олар мени булан дос тюгюл. Адамны намартлыгъын, осаллыгъын, ялгъанын гечме болмайман. Йырчы Къазакъны М-А. Османовгъа язгъан кагъызында язылгъан сёзлени кёбюсюню тюбюне къол салажакъ эдим.

- Охувчуларынга бакъгъан яндагъы ёравларынгны эсгергенни сюер эдим...

- Мен башлап савлай дюньягьа парахатлыкъ ёрама сюемен. Сонг да, гьар уьйге татывлукъ, берекетлик, тепсилерине токълукъ, насип, сююнч ёрайман. Гьар агьлюню яшлары ата-анагъа яравлу болсун!

Лакъырлашывну язгъан
Магьамматамин Адилханов.


Опубликовано:
газета "Ёлдаш", 18 февраля 2011 г.

Размещено: 18.02.2011 | Просмотров: 2597 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.