Кумыкский мир

Культура, история, современность

Алгъышлайбыз, баш иебиз алдынгда!

Вечер памяти, посвященный 180-летию Йырчи Казака

Гьар миллетни халкъына гележекге ёл гёрсетеген, къыйынлыкълагъа къаршы ябушувгъа белсендиреген, гьайт дегенде, вайт, деп къувзакъ турмакъ учун асил сёзлени ясагъан, сыйлы адамлары бола. Эгер де халкъ, янгы яшав къурабыз, эсгини къалды-къулдуларын пырхытайыкъ деп, етти атасын да унутуп, гьали чи насибибиз юрюжек, ишлерибиз алгъа баражакъ деп бош умутлагъа таянса, шо миллетни тарих гёрсетип турагъан кюйде гележеги кёп йыракъгъа бармай.

Декабрь айны 3-нде Къумукъ театрны бинасында Йырчы Къазакъ тувгъанлы 180 йыл битегенликге байлавлу оьтгерилген шатлы жыйын къумукълар шо терс ёлгъа тарымагъанлыкъны исбатлайгъан гюн болду. Миллетибизни минг йыллар булан ясала гелген къылыкъ адатларын бизге чебер сёз булан етишдирме болгъан, аманат этген Йырчы Къазагъыбызны алгъышлайгъаныбызны, алдында баш иегенибизни ачыкъдан суратладыкъ.

фотоУллу шатлы жыйынны алдында республиканы тахшагьарыны оьзюню сыйлы атын юрютеген орамында ерлешген шаирибизни эсделигини алдында дагъыстан интеллигенцияны вакиллери жыйылып гюл байламлар салды. Шо чарада Дагъыстанны Язывчуларыны союзуну председатели, Дагъыстанны халкъ шаири Магьаммат Агьматов, Язывчуланы союзуну къумукъ бёлюгюню башчысы, шаир Шейит-Ханум Алишева, айтылгъан шаирлер Агьмат Жачаев, Узлипат Ибрагьимова, "Ёлдаш" газетни баш редактору Камил Алиев ва ерли маълумат къуралланы къуллукъчулары ортакъчылыкъ этди.

Юбилей шатлыкълар Къумукъ театрны бинасында оьтгерилди. Жыйынны гиришив сёз булан Дагъыстан Республиканы Пачалыкъ секретары Такибат Магьмутова ачды.

фото - Аявлу къурдашлар! Гьюрметли дагъыстанлылар! Республиканы ёлбашчыларыны атындан Йырчы Къазакъ тувгъанлы 180 йыл битегенге байлавлу шатлы ахшамны оьтгерме жыйылгъанлагъа хошгелдигиз деп айтма сюемен.

Йырчы Къазакъны йырлары, оьтген девюрлерде йимик, бугюн де халкъ арада йырлана. Ону атына халкъ Йырчы деп къошгъаны да негьакъ тюгюл. Шо буса ол оьлмес йырланы яратгъан гьайран яратывчулугъу булан мисгин халкъны да, акъчепкелли байланы да юрегине ёл табып болгъанын толу кюйде исбатлай.

Къазакъны йырларын бугюн кёп миллетли Дагъыстан йырлай, ону яратывчулугъуна багъышлап илму асарлар, шиърулар ва поэмалар язалар. Къазакъны аты Дагъыстанны шагьарларыны ва юртларыны орамларында даимликге сакълангъан, огъар хыйлы эсделиклер де салынгъан.

Бугюнгю ахшам бизин дагъыстан адабиятны классиги Йырчы Къазакъгъа оьзюбюзню сююв гьислерибизни, ону абурлайгъаныбызны тасдыкъ этеген ахшам деп айтмагъа боламан, - деди ол.

Такибат Алавутдиновна оьзюню сёйлевюнден сонг Дагъыстанны Язывчуларыны союзуну председатели, Дагъыстанны халкъ шаири Магьаммат Агьматовгъа сёз бере.

фото - Пагьмулу къумукъ язывчу, "Айгъази" деген пьесаны автору Алимпаша Салаватов Йырчы Къазакъны гьакъында халкъ арада яратылгъан шулай бек тизив хабарны сакълагъан. "Бир адамгъа къыргъында 12 оьлю яра тийген. Шо буса къышны сувукъ заманы, яман ел булан къар борайгъан гюн болгъан. Яраланып, хыйлы заман ол авлакъда ятгъан. Сонг да, ону табып, эсден тайгъан кююнде уьюне алып гелтирелер. Дос-къардашы шоссагьат юртдагъы эмчилени чакъыралар. Олар не этсе де, яралангъан адамны эси гелмей. Шо заман олар Йырчы Къазакъны эсге алып, ону чакъырып, башгъа дюньягъа гете турагъан адамны алдында къомузун чертип йырласын деп ой къуралар. Къазакъ геле, къомузун чертип йырлама башлай.

Иерген аврувлагъа эп болур,
Эренлеге эмсиз гюнлер кёп болур.
Эр дегенинг - эммеги уллу къыйынлы,
Эр башына эмсиз ишлер жыйылды.
Эрикген къойлар йимик деврюгюп,
Алгъасагъан алдын от салмас.
Алгъасагъан ел юрегинг уьркдюрюп,
Айлангъан булан ишге ете алмас.

Шо заман яралангъан улан, гёзлерин ачып: "Огь сени уьюнг йыгъылмагъыр", - деп эсге гелген болгъан дейлер.

Бу халкъ айтыв - поэзияны нечик гючлю таъсири бары гьакъында, шаирни яшавгъа гелип, миллетини алдында халкъыны алдында таймайгъан борчу барын исбатлайгъан бир къужурлу мисал. Шолай шаирлери бар миллет насипли ва бай миллет деп ойлашаман.

Къазакъны юбилейлерин биз алда да кёп керенлер оьтгергенбиз. Тек бу гезик сёйлейгенлени сёзлерин ойгъа алып къарасанг, Къазакъгъа бакъгъан якъдагъы янашыв хыйлы алышынгъан. Къазакъ янгыз миллетини тюгюл, Кавказны тюгюл, бютюн адабият дюньяны толу ихтиярлы вакили экенине тюшюне турабыз. Къазакъны яшавуну бары да сырлары гьали де ачылмагъан. Шо гьакъда узун буса да, тек тындырыкълы кюйде филология илмуланы доктору профессор Абдулкъадыр Абдуллатипов сёйледи.

Дагъыстанны халкъ шаири Магьаммат Гьамитов Къазакъны гьакъында бек чебер ва таъсирли сёзлер булан айтды. Поэзияны гьайранлыкъгъа къалдыргъан тамаша оьзенинде Йырчы Къазакъны гючлю булагъы бар. Осуз бизин адабият оьзенни алгъа агъымы болмажакъ. Ону ойлары ва пикрулары, дертлери ва умутлары миллетини сесин бугюнге ерли бизге етишдире.

Дагъыстанны халкъ язывчусу Бике Кулунчакъова Къазакъны яратгъан топуракъгъа, миллетге алгъыш этив булан башлады.

фото - Юбилей ахшамларда кёп макътавлу калималар чалынса да, мен шоланы бек ушатаман. Неге тюгюл, мен гьали орамда къумукъ адамны токътатып, сен нече де яхшы адамсан, сени миллетинг де макътавгъа тийишли десем, ол магъа тамаша болуп, делидуванагъа йимик къаражакъ. Бугюн буса, бу сагьнада мен оьзюмню таза гьислеримни яшырмай, дос-къардаш миллетни сюегенимни гьакъында ачыкъдан айтып боламан ва мени гьислеримни залда олтургъанлар толу кюйде къабул этежегине шекленмеймен. Нечакъы къычырыкълы буса да сёзлерим, тек айтма сюемен, Къазакъны яратгъан миллетге минг макътавлар болсун.

Йырчы Къазакъны шиъруларын дагъыстан тиллеге гёчюрген шаирлер аз тюгюл. Оланы арасында лезги халкъны шаири ва язывчусу, Дагъыстан Республиканы пачалыкъ савгъатын къазангъан Арбен Къардаш да бар. Ол Къазакъны пагьмусуна алгъыш этип, къужурлу ва таъсирли сёзлер айтып Къазакъны белгили "Асхар тав" деген йырын оьзюню ана тилине гёчюрюп охуду. Зал лезги шаирге узакъ заман харс уруп, баракалласын билдирди.

Озокъда, шатлы жыйында Къазакъ тувгъан бойлардан вакиллер гелип сёйлемей къоймагъа кюй ёкъ эди. Буйнакск район администрациясыны башчысыны орунбасары Гьажимурат Ражбутдинов:

- Къазакъ тувгъанлы арадан 180 йыл гетсе де, биз бугюн де ону атын уллу оьктемлик булан эсгеребиз ва шаир бизин топуракъларда тувгъанына оьктем болабыз, - деди. - Бираз алларда биз шаирни ата юрту Атланавулда ону яратывчулугъуна байлавлу шатлыкъ чаралар оьтгерген эдик. Шонда школаланы охувчулары Къазагъыбызны шиъруларын шонча да сююмлю кюйде охуйгъанына тынглап, бек сююндюм. Ондан къайры да, бу чарада янгыз къумукъ юртлардан тюгюл, Гьаркасдан, Къадардан, Чанкурбеден гелген яшлар да Къазакъны орусча таржума этилген шиъруларын охугъанына бек сююндюм. Гертиден де Къазакъ янгыз къумукъланы адабият байлыгъы тюгюл, ол бютюн Дагъыстанны, бютюн Кавказны байлыгъы.

Къазакъны абурлай гелген халкъны алдында бизин шаирлерибиз Шейит-Ханум Алишева, Агьмат Жачаев, Багьавутдин Гьажиев Къазакъны йырларын ва огъар багъышлангъан шиъруларын бек таъсирли кюйде охудулар.

* * *

Жыйын тамамланды. Сагьнаны пердеси ябылды. Тек Къазакъны оьлмес йырлары къомузну чертилген къыллары йимик гьали де къулакъгъа чалына. Къазакъ бир заман: "Яратгъаным сюйсе, бизин къайтарар, оьзденлер къулгъа дёнген Къумукъгъа", - деп бавру ярылып язса да, ол бир заманда да оьзюню миллетине бакъгъан якъда инамлыкъны тас этмеген ва къумукъланы яшавунда "харс уруп йырлап, хаса гюнлер" туважагъына бек инанып гелген.

Сёйлевлерден сонг уллу шатлыкъ концерт оьтгерилди. Алданокъ эсгерип къойма тюшедир, шо концертни Рус драма театрны баш режиссёру Мавлет Тулпаров тизген эди ва шатлы жыйынгъа гелген, шону гёрген бары да ортакъчыларыны атындан Мавлетге гьакъ юрекден баракалла билдирме тюшедир. Гьаман да йимик, гьайранлыкъгъа къалдырагъан тавушлар булан Россияны халкъ артисти Айгум Айгумов, Россияны ат къазангъан артисти Байсолтан Осаев, Дагъыстанны халкъ артисткасы Зоя Чунаева, республиканы ат къазангъан артисти Латип Шайыпов, Къоркъмаскъаладан гелген яш агъачкъомузчулар, "Сарихум" деген оьзлени атын кёп уьлкелеге танытып болгъан яшланы бийив ансамбли, Тёбен Къазанышдагъы эргишилени "Байтерек" деген хору, Агъай Къаплановну атындагъы къарабудагъгентли эргишилени хору ва аты дюньягъа айтылгъан бизин белгили "Лезгинка" деген бийив ансамблибиз залгъа жыйылгъанланы тазза къурчун къандырды. Жыйынны экинчи яртысын белгили йырав Адил Уцумуев юрюте эди.

Шулай уллу шатлы жыйынларда биз бир миллет экенибизни, бизин оьтесиз бай тилибиз, адабиятыбыз, тарихибиз, оьзлер булан оьктем болма толу ихтиярыбыз бар адамларыбыз барын айрыча гьис этебиз. Шолай гьислени заманда бир бизде уятагъан, бир къалагъа жыйгъан Йырчы Къазагъыбызны алдында тобукъдан туруп: "Яшагъай эдинг Шаирибиз", - деп айтма сюебиз. фото

"Сарихум" деген бийив ансамбли

фото
Агъай Къаплановну атындагъы къарабудагъгентли эргишилени хору

* * *

Жыйындан сонг халкъ хыйлы заман тозулмай турду.Бизин йимик оьзгелер де бу байрам ахшам дагъы да узатылып тургъанны сюегени гьис этиле эди. Оланы кёплерин сёйлетип къарадыкъ. Шо сёйлевлени бир нечесин охувчуланы тергевюне де беребиз.

Россияны Ич ишлер министерлигини Къыбла Федерал округундагъы баш къуллукъчусу Тавлу Къазакъбиев де Йырчы Къазакъны йырлары огъар бек таъсир этгенни гьакъында айтды:

- Мен яшдан берли Къазакъны йырларына тынглай туруп, олардан илгьам алып оьсгенмен. Ону йырлары гьар гюн йимик сагьналарда неге йырланмай? Шо мени ичимнибушдура. Ону йырларыны сеси къулагъыбызгъа чалынгъан сайын, Къазакъны унутмажакъбыз. Йырчы Къазакъ-бизин уллу классигибиз. Къарагъыз чы, нечесе девюрлер алышынгъан, амма ону гьар сёзю, гьар сатыры бугюн де бек терен маъна бере. Ондан алда биз дагъы кимни оюбузда сакълама герекбиз. Ону унутма яраймы? Бизинкилени арасында дагъы олай уллу шаир ким бар?

Гьар айтгъан сёзю окъ йимик, кёкюреген кёк йимик. Олай даражалы адамлар артып, бизин арабызда кёп болсун.

 

Къазакъны юртлусу, Дагъыстанны милли политикагъа, дин масъалалагъа ва тыш байлавлукълагъа къарайгъан министри Бекмурза Бекмурзаев ону яшавуна, яратывчулугъуна бек маъна берип янашагъаны бирибизге де яшырылгъан сыр тюгюл. Ону Къазакъгъа байлавлу айрыча ойлары ва къараву бар. Шо гьакъда ол айта туруп, булай эсгерди:

- Мен, биринчилей, оьзюмню, юртлуларымны, къумукъланы атындан бу агьвалатгъа жыйылгъанлагъа гьакъ юрекден разилигимни билдирме сюемен. Ону маънасы да шулай. Халкъ Къазакъны эсге алып, абур этме жыйылгъан сонг, ону ругьу да, сёзю де, ишлери де юрегибизде яшай. Шолай болгъанда, къумукъ халкъны да ва дагъыстан тарихни де ругь байлыгъы эс этиле. Огъар байлавлу ахтарывлар гележекде дагъы да болур деп ойлашаман.

Экинчиси, алимлер де, шаирлер де, ахтарывчулар да, олагъа къошулуп журналистлер де булай агьвалатлагъа жаваплы кюйде янашып, янгыдан тарихни бетлерин айландырып къарама тарыкъдыр деп эсиме геле. Йырчы Къазакъны гьакъында чыкъгъан макъалалар, китаплар девюрлеге, шо замангъы агьвалатлагъа, партия къурумланы талапларына гёре язылгъан деп ойлашаман. Гьакъ тарих буса башгъа. Биз буссагьатда да Къазакъны толу кюйде англап, огъар байлавлу ахтарыв иш юрютюп болмагъанбыздыр деген ой геле. Гележекде йылдан-йылгъа Къазакъны абуру дагъы да артар. Неге десегиз, ойлашып къарагъыз, "Асхар тав...", "Жан агъалар, сизге дуа аманат"... дегенде, биз кимни эсге алабыз. Озокъда, шоссагьат Йырчы Къазакъ гёз алдыбызгъа геле. Дагъыстанны тюгюл, дюнья поэзия учун да янгыз "Шынжыры шылбыр шек-шегине матайлар" деген ону сатырлары даражасын исбатлай. Шону булан шаир тарихде, поэзияда гьарпны да, тавушну да, сёзню де бир этип охуйгъан, огъар тынглайгъан адамгъа да шынжырны авазын етишдирме бажаргъан. Йырчы Къазакъ башгъа шаирлер йимик тюгюл, олагъа ошамай демеге сюемен. Ол гьалны, агьвалатны, юрекни шаири. Мен хыйлы ерлерде болуп, шаирлени поэзиясын охугъанман. Билмеймен, балики, Йырчы Къазакъ къардашым, юртлум, къумукъ экенге буса да ярай, тек ону поэзиясы магъа бек таъсир этген.

Ойлашып къарагъыз чы, Къазакъ нени англатма бола? Къазы акъ, къуму да акъ, хуму да акъ - бизин къумукъ Йырчы Къазакъ. Ол наслуланы, миллетни тазалыгъын гёрсетеген ва гьар заманда да шону девюрден-девюрге, тарихден-тарихге гёчюреген бек багьалы, сыйлы алтын даражалы къумукъ халкъны Йырчы Къазагъы. Йырчы Къазакъ юрекде яшай туруп, къумукълар да болажакъ. Амма ону унутсакъ, Къумукъ да азажакъ. Шо саялы биз, къумукълар, сыйлы, айрыча тарихи, юреги, айрыча гьаллары булангъы миллетбиз, Йырчы Къазакъны унутмажагъыбызгъа инанаман. Неге тюгюл, ону унутуп, къумукъланы гележеги де, оьктемлиги де болмажакъ. Къумукъланы Къазакъсыз оьтген девюрю де ёкъ.

 

Печатгъа ва коммуникация къураллагъа къарайгъан комитетни председатели Умаросман Гьажиев Йырчы Къазакъны 180 йыллыгъына багъышлангъан агьвалатгъа байлавлу пикрусун айта туруп, булай эсгерди:

- Биринчилей, Къазакъны яратывчулугъу булан охувчулар башлапгъы класлардан тутуп таныш бола гелелер. Къазакъны поэзиясы оьр даражада десем, артыкъ къопдурув болмас. Бизин борчубуз - Къазакъны яш наслуну эсине сингдирмек. Гележек наслу ону поэзиясын да да, йырларын да айрылмай охуп, оланы билип яшавда къолласа, шо уллу уьстюнлюк болур эди. Неге тюгюл, Йырчы Къазакъ халкъыбызны эс дюньясында яшагъан чакъы, яш наслу да тилни унутмажакъ, ону даражасын англажакъ. Къазакъны шу 180 йыллыгъы да яш наслу гележекде ону билсин, унутмасын деген муратны гёз алгъа тутуп оьтгерилди.

 

Йырчы Къазакъны яшав ва яратывчулукъ ёлун къаныгъывлу кюйде ахтарып, кёп ишни торайтып, ону халкъ арагъа чыгъаргъанланы бири - Салав Алиев. Озокъда, шолай уллу агьвалатда огъар Къазакъгъа байлавлу янашывун, оюн айтма сёз бермей къойсакъ дурус болмас:

- Буссагьат бизин булан яшап турагъан адамларыбыз, замандашларыбыз бар буса, Йырчы Къазакъ оланы бир лидери, башчысы деп гьисап этемен. Неге тюгюл, ону къысматында, яратывчулугъунда, янгыз о девюрню тюгюл, биз яшап турагъан ва гележек девюрлени де масъалалары ер тапгъан. Мен ойлашагъан кюйде, Къазакъны яратывчулугъунда оьр инсаплыкъ, оьр оьзденлик, халкъны къысматы гьакъда миллет нечик болмагъа герек деген оьзден ойлашыв бар. Шо янындан Къазакъны яратывчулугъун алып, яхшы ойлашып къарасакъ, янгыз бугюнгю гьалыбызны тюгюл, гележекде де, мен айтагъан кюйде, милли игитлер, милли къагьруманлар нечик болма герек деген масъаланы салып чечме де чече. Къазакъны 180 йыллыгъын да шолай пикру булан къаршылайман.

Ону 180 йыллыгъына байлавлу мен оьзюм алим ва къумукъну вакили гьисапда болагъан ишимни этме къасткъылдым. Мен йигирма йылланы узагъында ону къысматына, яшавуна байлавлу ахтаргъан ишлеримни язып арагъа чыгъарып, охувчуланы тергевюне бердим. Янгыз мен тюгюл, оьзге алимлер, ахтарывчулар этген иш де Къазакъны яратывчулугъуну сырларыны яртысыны яртысын да ачмай. Олай болгъанда, арагъа гележекде дагъы да къаст этип, къаныгъып чалышмакъ деген масъала чыгъа. Къазакъны гьар девюрде, гьар наслуну арасында токъташдырмакъ, гьар наслугъа ол береген гючню къолламакъ ва бизин жамиятлыгъыбызны Къазакъ, къазакълыкъ къаравуллайгъан кюйде къурмакъ ва болдурмакъ деген ой тува.

- Сиз нечик ойлашасыз, гьалиги наслу ону 180 йыллыгъын белгилейген йимик, гележек наслулар да огъар шо даражада янашармы?

- Мен ойлашагъан кюйде, ону абурламагъа нечик де тийишли, гьатта энниден сонг бизин миллетни вакиллери Къазакъны дюнья оьлчевде арагъа чыгъарывну гьайын этмеге герек. Ону шиъруларын терен кюйде уьйренип, оланы маънасын ачып, бары да Дагъыстандагъы ва дюньядагъы халкълагъа да къумукълар дюнья оьлчевде этген къошум бар буса, Къазакъны поэзиясы шу деп гёрсетеген иш юрютме тарыкъ.

Экинчиси де, Къазакъ бугюнгю адабиятны алдына кёп уллу талаплар сала. Къазакъ барлыкъ шаир болмагъа тынч тюгюл деген пикруну тувдура. Неге десегиз, яхшы шаир болмакъ учун къумукъ халкъына гьакъ юрекден берилген, бир затдан да тартынмайгъан адам болма тарыкъ деген даимлик чакъырыв Къазакъны яратывчулугъунда бар. Шо янына айрокъда яхшы тергев этме герек деп эсиме геле.

 

"Колокольчик" деген яшлар учун чыгъагъан музыкалы журналны редактору Бела Шамасова Йырчы Къазакъны яратывчулугъуну алдында баш ийип гелгенлени бири десек, къопдурув болмас. Огъар уллу гьюрмет этегенин ол бирдагъы керен де исбатлады.

- Йырчы Къазакъ бугюн бизин атабыз да, муаллимибиз де, гюнюбюз де, айыбыз да дюр. Бизге ёл гёрсетеген, дюньягъа ярыкъ береген юлдузубуз. Яшавубузда болагъан бары да яхшылыкъланы мен ону аты, поэзиясы булан байлайман. Айда бир керен сама да ону йырларын охусакъ, шо - бизин учун уллу насип. Ону шиърулары магъа бек таъсир этген. Шо заманларда олай оьр даражада, тартынмай йырлар яратгъан адам нечик шаир болма герек?! Ону шиъруларын охугъан сайын, гьар гезик янгылыкъ ачаман, олар магъа янгы къайдада чалына.

Бизин къумукъ халкъны яшавдан гетген кёп пагьмулу адамлары бар. Озокъда, арабызда яшайгъанлар оьзлени гьайын этип, байрам ахшамлар, ёлугъувлар оьтгерме болажакъ. Тек Йырчы Къазакъ йимик адамларыбызны унутмай ахтарып, оланы гьюрметине жыйынлар, мажлислер оьтгерме борчлубуз. Эгер биз ата-бабаларыбызны, пагьмулу адамларыбызны эс дюньябыздан чыгъарып, оланы унутсакъ, биз миллет тюгюлбюз демеге ярай.

 

Муртазали Бамматов Тёбен Къазанышдагъы 2 номерли школадан гелген ана тиллени муаллими болгъан сонг, Къазакъны яратывчулугъуна туврадан аралыгъы бары ачыкъ. Ол Къазакъгъа бакъгъан якъдагъы янашывун, ойларын бизге де аян этди.

- Мен Къазакъсыз къумукъ халкъны гёз алгъа гелтирме болмайман. Къазакъ бизин лап да абурлу, сыйлы адамыбыз демеге тийишли гёремен. Гьатта Къазакъсыз тилибизни даражасы да оьрде болмас эди. Ону абурламасакъ, дагъы кимни абурлажакъбыз. Халкъыбызны тарихин де, яшавун да, маданиятын да, адабиятын да Къазакъда гёремен. Ол тилни устасы, энниден сонг олай тилибизни билеген адам болур деп эсиме гелмей. Школадагъы яшлар Къазакъны охуй, англай. Бу уллу агьвалатдан сонг, олар дагъыдан да бек огъар тергев этер, яратывчулугъун уьйренме муштарлы болар деп эсиме геле.

Охув китапларда, гертиден де, Къазакъны ва ону яратывчулугъуну гьакъында берилген маълуматланы генглешдирип, эркин кюйде берме тарыкъ. Ону яратывчулугъуна багъышлангъан конференциялар да чы бола. Тек шоланы чакъ-чакъда, гьатта гьар йыл оьтгерсе, дагъы да яхшы болур эди. Сонг да, Къазакъ теренден ахтарылмагъан. Бизин алимлеге ону яратывчулугъуну чебер аламатларыны уьстюнде ишлеп, школадагъы яшлагъа шоланы етишдирсе, кёп уллу адилли иш болур. Озокъда, яманокъ тынч иш тюгюл.

 

Зугьра Абакарова, Къарабудагъгент районну маданият бёлюгюню ёлбашчысы:

- Бизин Къарабудагъгент районда бу йылны башындан тутуп, Йырчы Къазакъны республикабызны оьлчевюнде оьтгерилежек юбилейине байлавлу чаралар юрюлюп турду, школаларыбызда унутулмасдай уллу шаирибизни шиъруларын чебер кюйде охувну конкурслары болду. Сонг да, башгъа районлардан къонакълар да чакъырылып, Паравулдагъы орта школада оьтгерген конференциябыз айрокъда таъсирли эди. Айтагъаным, Йырчы Къазакъны бу юбилейине гьазирлик гёрювде къошум этгенибизге шатбыз.

Йырчы Къазакъны яратывчулугъуна байлавлу школаларыбызда оьтгерилген ёлугъувлардан сонг биз булай бир гьакъылгъа гелдик. Эгер яшларыбызны юзлери ярыкъ да, юреклери чомарт да, ругь якъдан къатты да болгъанны сюе бусакъ, оланы болгъан чакъы ювукъдан теренден ва генгден Йырчы Къазакъны йырлары булан таныш этме тарыкъбыз.

Йырчы Къазакъны Къумукъ театрда оьтгерилген бу юбилейин ушатдым.

 

Саида Магьамматова, ДГПУ-ну адабият кафедрасыны доценти:

- Йырчы Къазакъны бу юбилей ахшамына аввал башлап къумукълар, сонг да Дагъыстанны башгъа халкъларыны абурлу-сыйлы вакиллери кёп сююп гелгенликден къувандым.

Булай юбилейде Йырчы Къазакъ йимик аты данггъа чыкъгъан шаирни яратывчулукъ ва яшав ёлу гьакъда сёйлейгенлер болгъан учун битип къалмай. Олагъа зал толуп юреги булан тынглайгъанлар да тарыкъ. Шону булан мен айтма сюегеним булай: юбилейни юрюлген кюю хошума гелди, хас бёлюгюню де, концерт программаны да, залны да арасында жанлы кёпюр барлыгъы гёрюндю.

Булай къуванчлы гьал къайсы юбилейде де болуп турмай. Нечакъы къыйынлы къысматы болса да Йырчы Къазакъ насипли шаир. Ол оьз халкъыны ва Дагъыстанны оьзге халкъларыны оьзюне бакъгъан якъдагъы разилигин къазангъан. Мени гьисабымда, ол юреклеге тувра ёл салагъан йырлар яратмакъ учун тувгъан шаир болгъан. Ону не атына, не хатына оьлюм ёкъ. Неге десегиз, Йырчы Къазакъ - оьзю оьлгюнчокъ да бу дюньяда оьзюн даимлешдирип гетген лап да гючлю, лап да пагьмулу шаирлерден бириси.

 

Рашитхан Изиев, ДР-ни милли банкыны управлениесини начальниги:

- Тюзю, оьз халкъымны кёп сюегенге болма ярай, къумукълар шатлыкъны шартларында жыйылагъан ерлерден къалмайман. Шолай ёлугъувлар мени гьакъ юрекден къувандыра, къабургъаларыма къанатлар битгендей гьис этемен.

Йырчы Къазакъны бу юбилейине байлавлу концерт программагъа нечакъы бола буса да кёп сююп къарадым. Янгыз гьали тюгюл, Йырчы Къазакъ оьзекли йырлар язагъан оьзден шаир экенни мен алда да биле эдим. Йырчы Къазакъны йырлары бизин учун бек тарыкъ. Булай узакъгъа эсде къалар йимик юбилейине жыйылма Йырчы Къазакъ оьзекли хаты булан оьзю бизин муштарлы этди.

Билемисиз, мен сагьнада Къоркъмаскъаладан гелген "Сарихум" деген ансамблни къарчыгъа балалардай къанатлы ортакъчылары салып гелип бийиме башлагъанда, оланы чартлап-чачырап барагъанын гёргенде: "Муна,буларда да бар экен, ананг оьлгюр, Йырчы Къазакъны ругьу!" - деп ойлашдым.

 

Гьюсен Адилов, жамият политика чалышывчу:

- Йырчы Къазакъны 180 йыллыгъына багъышлангъан юбилей ахшамгъы сёйлевлеге, йырлавлагъа тынглай туруп, мени юрегимде уллу оьктемлик тувду. Неге десегиз, Йырчы Къазакъ - дагъыстан поэзияны классиклерини арасында бизге, къумукълагъа, айрыча ювукъ, айрыча азиз шаир. Ону аты да, хаты да авуздан-авузгъа, асрудан-асрулагъа гёче туруп гетежегине шек ёкъ.

Йырчы Къазакъны "Бары да зат бар Къазакъны эсинде" деген шиърусун нечесе керен де къайтып-къайтып охугъанман. Шо шиъру булай бите:

Бары да зат бар Къазакъны эсинде:
Агьлары да халкъ тёлейген ясакъны,
Гёзьяшлар да бар эсинден таймайгъан.
Къызъяшлагъа шавхал къургъан тузакъ да,
Чакъсыз оьлген уланлагъа къазылгъан
Къабурлар да бар эсинде Къазакъны.

Оьзюню къыйынларын эсиде сакълай туруп оьлюп гетген Йырчы Къазакъны бизин халкъыбыз бир де эсден салмажагъына инанаман. Ону 180 йыллыгъына багъышланып Къумукъ театрда оьтген юбилей шатлыгъы да шогъар шагьатлыкъ этди.

 

Агьмат Жачаев, Паху Гьайбуллаева, Алав Алиев.

Э. Къойчуев чыгъаргъан суратлар.


Опубликовано: газета "Ёлдаш", 10 декабря 2010г.

Размещено: 11.12.2010 | Просмотров: 2299 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.