Кумыкский мир

Культура, история, современность

Къоччакъ танкист

Фото 16-нчы ноябрде Совет Союзну Игити Элмурза Жумагъуловгъа 90 йыл бите. Белгили танкист Уллу Ватан давну алдында асгерге гетген, давну биринчи гюнлеринден ахыры болгъанча къоччакъ кюйде немислени черивлери булан ябушгъан. Дав йылларда Элмурзаны экипажы танкы булан 50 керен гьужумда болгъан ва немислени кёп санавдагъы танкын, тобун яллатгъан. Уьч керен яралангъан. Давда гёрсетген къоччакълыгъы учун Алтын Юлдуз ва "Къоччакълыгъы учун" деген медаллар, Ленин, эки Дав Къызыл Байракъ, Уллу Ватан давну Биринчи даражалы ва Къызыл Юлдуз орденлери булан савгъатлангъан. Давдан сонггъу йылларда тюрлю-тюрлю военкоматларда военный комиссар болуп ва башгъа жаваплы къуллукъларда ишлеген.

Гебек Къонакъбиевни "Юлдузлу бийив" деген китабындан алынгъан ва Элмурза Жумагъуловну экипажыны къоччакълыгъын суратлайгъан бу бёлюкню охувчулар ушатар деп эсибизге геле.


 

...Гече танкистлеге рагьатланма чола да болмады. Василий, танкны айланып, аслу гьапда шынжырын тергеди. Бары да зат арив. Танклагъа топ гюллелер, патронлар гелди. Шоланы да ерлешдирип, ашама да ашап, юхлама ятдылар. Танкистлер юхлайгъан заманны ичинде разведчиклер ва сапёрлар оьзенни артындагъы авлакъда миналар барын-ёгъун тергеди. Сапёрлар, оьзенни не еринден чыкъса яхшы экенин танглап, шо ерлеге таякълар салып белгиледи.

Бир гючлю кёк кёкюрейгенде йимик тавуш танкистлени юхусундан айырды. Экипажлар танклагъа чапды. Янгы ятгъанбыз деп турагъан Элмурза сагьатына къарады: Дёрт бола тура. Юхлайгъаны уьч сагьат да бола экен. Арыгъан яш къаркъарагъа уьч сагьат недир?..

Радист Владимир - батальонну командири - "батя" булан байлавлукъ тутду.

- Шесть-шестьдесят! Это один-одиннадцать!

- Тынглайман! "Батя" гьар взводгъа не этме герекни англатды. Атышыв токътамай: гьар заманда йимик, "давну Аллагьы" деп гьисапланагъан артиллерия оьзенден уьч-дёрт чакъырым аридеги немис орлагъа, оланы артындагъы агъачлыкъгъа топ гюллелени явдуруп тура. Оьрден самолётланы моторларыны бир кюйдеги гюрюллевю чалынды. Артда "катюшалар" да уруп, немислер ерлешген бойну машинден чыкъгъан эт йимик этди. Шо вакътиге яяв асгер оьзенни ариги янына чыкъма бажарды. Гьали гезик танкларда.

- Один-одиннадцать, алгъа!

Комбат бу гьужумгъа ёлбашчылыкъ этегенге ошай.

-Есть! Василий, алгъа!

Владимир взводдагъы эки танк булан да байлавлукъ тутду ва командирни буйругъун билдирди. Василий танкны асталыкъ-усталыкъ булан бетден тюшюрдю ва сувсаплыгъы оьтген бугъа йимик оькюрюп, оьзенге алгъасады. Буланы артындан къалгъанлары да иерилди.

Сувну теренлиги - бир-бир ярым метр, генглиги он метрлер бардыр. Т-34 танклар шо гечивден сан да этмей оьтдю. Шо вакътиге немислер артиллериясын хотгъа салды ва йыракъдан душманны гаубицаларыны "агь" уруп атышагъан тавушу чалынды. Авлакъда ер-ерге тюшген топ гюллелер оьзлени гючю етген чакъы, топуракъны оьрге гетере ва минг гесеклер этип чачырата.

- Василий, танкны солгъа бур чу! Арекдеги тёбечикни гёремисен? Шонда багъып гьайда!

- Володя, 1-12-ге ва 1-13-ге айт, бир-биревден онар метр къоюп, гюнбатышгъа багъып токътасынлар!

Оьрден самолётланы тавушу чалынды. Элмурза взводну гёрсетилген ерге яйды ва онг якъны тергеди. Батальонну танклары тизилип, шо авлакъны бийлеп токътагъан. Оьрден къарагъан лётчиклеге тюпде тизилип токътагъан танклар базыкъ шынжыр болуп гёрюне. Шо темир шынжыр - танк батальон бирден алгъа йылышма башлады. Олар шонча да бек гьайдама башлады чы, гьатта яяв асгер чапса да, артындан етишип болмай, шайлы артда къалды.

Ал якъдан да немис танкланы моторларыны улуйгъан тавушу эшитилди. Бары да билеген кюйде, шо тавуш авур танкланыки. Тек англашылмай, дымлыгъы бар авлакъгъа авур танкланы ким сала? Олар чы йымышакъ ерлерде тюбю тийип, батылып къала. Т-34 танклар орта енгилликдеги танклар. Олар бу ерлени оймай чыгъа. Немис танклар бийикликде оборона тутуп токътады.

Токътады дегенде, алда гьазир этип къойгъан ерлерине, кеплеге йимик гирип сыйынды. Башнясындан къайры ери топуракъда, шолай этсе, тийдирме эпсиз къыйын бола. "Тигр" танклар гамишлер йимик сабур буса, "фердинандлар" къозу балалар йимик чалт затлар. Олар, чалтлыкъда гелип, топларындан таба уруп-уруп, чалтлыкъда гетип де къалалар. Бир-бирде бизин танкланы артына чыгъып да гетелер. Гьали де олар алгъа чыгъып геле. Арада бир чакъырым мезгил къалгъанда, атышыв башлана. Немислер эс тапгъанча Т-34 танклар "фердинандланы" бир нечесин сан да этмей яллатды ва исбирче къутукълар йимик чюйре айландырып йиберди. Биринчи урувунда да шолай болгъан, арты да хайырлы болар бугъай. Батальонну да эки танкы яллады. Бир-эки де атышып, "фердинандлар" артынъерли къачма башлады. Бир зат да англамагъан танкистлер артындан иерилди. Бираздан наушниклерде "батяны" къарлыкъгъан тавушу чалынды. Ол дав юрюлеген кюйге аридеги тёбечикден къарап тура.

- Вёрегиз, немислени гьилласына алданмагъыз. Сиз тёбечикге багъып артындан чапгъанны сюе. Шо ерлени артиллерия янгыдан "ишлетмесе" болмажакъ.

Арадан бир сагьат да гетмеди, артиллерия тёбеге багъып атышма башлады. Оьрде буса немислени самолётлары гёрюндю. Олагъа къаршы бизин истребителлер чаба. Бир де башгъа тюгюл къыргъыйлар къаргъалагьа ала-пелекет салып турагъандан.

- Вперёд!

фото

Батальон янгыдан алгъа тебине. Элмурзаны взводу тёбени оьр хырына чыкъма бажарды ва къаршы гелип къалгъан бир "фердинандны" яллатды. "Пантералар" ва "тигрлар" ювукъ гелген бизин танкланы яллатып туралар. "Батя" артгъа тартылмакъны буюрду.

Элмурза танкын артынъерли гьайдатып, артгъа йылышма башлады. Элмурза Василийге ёлну айтып турду. Бирден танк уллу чонкгъа тюшгендей болуп токътады: "тиф" ургъан 88 миллиметрли снаряды буланы танкыны ал звёздочкасына тийген, шынжырын да къошуп уватгъан. Насипге, танк ялламай. Немислени пехотасы да гёрюнмей.

- Вася, дегиз, тюпдеги люкню ачып чыкъма къарагъыз.

Элмурза айлананы тергеди. Ротаны танклары, артынъерли тартылып, оьзенни ариги янына чыгъып да битген.

- Командир, люкдан таба чыгъып болмажакъбыз, танкны тюбю тёбе ерге къаршы бола. Шонча ерни къазып чыкъма бек къыйын болажакъ! Василий къоллары булан тырнап да къарады: танклар таптап къатгъан ерни къол булан амалгъа гелтирип боламы?..

- Василий, сен оьзюнгню алдынгдагъы терезеден чыкъма къара. Тек сакъ бол!

Василий ал янындагъы люкну ачды, чалтлыкъда ерге тюшдю ва шоссагьат танкны артына да айланды. Радист Тадынкин ва Карасёв шо терезеден ерге автоматны, гранаталаны, патронланы ва пулемётну ташлады. Элмурза да астаракъ булан чыкъды ва Карасёв булан савутланы танкны артына ташыды. Къарангы болма бир сагьатлар бардыр. Юрюп гетме чи бажарылмай. Ойтаны ёкъ, кёлню уьстю йимик тюз авлакъдан эки чакъырым сюйкелме аз затмы?.. Шону учун да, къарангыда барарбыз деп тынып токътадылар. Гёз гёрер чакъы авлакъ топлар ярылгъан чунгурдан толгъан. Бир де башгъа тюгюл тереклени тамурундан чыгъаргъанда къалгъан чунгурлардан. Йигирмагъа ювукъ танк да яллай. Шолардан ондан да къолайы - немислени танклары. Булар сюйкелип, арекдеги бёлекликге сыйындылар. Карасёв къолтугъундан спирти булангъы фляганы - сув янчыкъны чыгъарды.

- Ёлдаш командир, нечик болар "фердинандны" жувсакъ? - деди Аркадий.

- Сав къалгъаныбызны жувсакъ ярар, - деди шонча сёзсюз турагъан Тадынкин. Ону сёзлерин бары да ушатдылар. Къара къыяматдан сав чыкъмакъдан ва шулай гёзел ахшамдан леззет алмакъдан артыкъ зат боламы?

- Танкгъа снаряд тийгенде бек къоркъгъан эдим,- деди Карасёв, Элмурзагъа ювукъ гелип.

- Не бар мунда къоркъма, мени чи эсиме де гелмей,- деди Тадынкин.

- Бизде, къумукъларда, "къоркъув женнетден чыкъгъан" дей. Элмурза шо айтывну яшлар англар йимик гёчюрюп айтды. "Къоркъув" деген сёз "сакълыкъ" деген маънада айтыла.

- Къачан эди бизин батальонгъа газетлер алып гелгени? Шонда бир тиштайпаны шиъруларын охудум. Юлия Друнина ону аты, мен билсем. Дёрт сатыры эсимде къалгъан. Ол булай яза:

Мен нече де сюлче давну гёргенмен,

Бир тюлюмде, минглеп тюшде - ятгъанда.

"Къоркъунчлукь ёкь давда" дегенлер болса,

Шо бир зат да билмей давну гьакъында...

- Не дурус язгъан,- деп рази болду Владимир де.

Гезиги гелгенде, Элмурза да спиртден бир уртлады. Ону ялынлы гючю тамагъын яллатып, ашкъазангъа тёгюлдю. Элмурза бираз заман тынышын алып болмай турду.

- Командир, не болду? Магь, шу сухарини хап...

Спиртге сухари де нетсин. Янгур тиймесин деп башынгны уьстюне къолунгну тутгъанда йимик, шо сухари де ялынгъа не кёмек этип бола? Спиртни яхшы яны да бар экен, арадан кёп де гетмей, къаркъарагъа ону гючю яйылды. Дав юрюле буса да, дюнья яман тюгюл хари. Эбинден гелип болмайгъан "тигрлар" да, башгъа, айтардай къоркъунчлу танклар тюгюл экен. Спирти булангъы янчыкъ бирдагъы да айланды. Гьали ярай ёлгъа чыкъма деп турагъанда, арекден танкны тавушу эшитилди.

- Ёлдаш младший лейтенант, "тигр"! Ону тавушун башгъа танкланы тавушундан къайсы да айырып бола.

- Не сюе булар бу къарангылыкъда? Палаткин де о якъгъа багъып тамаша болуп къарады. Булар бёлеклерде яшынды. Немис танк авлакъда къалгъан гьар танкгъа бир барып айлана. Бир де башгъа тюгюл, къаравул ай ярыкъгъа уллу харбузларын тергейгенден. Артда да шо танк буланы танкыны янына гелип токътады.

Башнядан бир немис тюшюп, буланы танкын тергеди ва немисче гьайдавчусуна бир затлар сёйледи. О да танкны артынъерли гьайдады ва буланы танкыны къаршысына гелип токътады. Кюйге къарагъанда, немислер танкны сюйреп гетме айлана. Владимир Тадынкин, астаракъ булан барып, танкны артында трослар булан доланып турагъан немисни башына автоматны къуннагъы булан бир урду дагъы, амалсыз бакъа йимик яйылып къалды.

Шо вакътини ичинде Элмурза танкгъа минди ва гьайдавчусуну мангалайына тапанча урду. Не болгъанны да англамагъан механик-водитель артынъерли авду. Василий де булан булар немисни еринден сувуруп алды ва ерге ташлады. Владимир ва Аркадий савутланы танкгъа ташлады.

- Гьы, Вася, болармысан немислени танкын гьайдап? - деп, Элмурза механик-водителге соравлу къарады.

- Дагъы гезик имканлыкъ да болмас. Нетейик, бизин танкны айырайыкъмы?

- Тартажакъмы?

- Тартажакъ хари, бу бек гючлю танк! Минигиз! Экипаж танкгъа оьрленди. Василий бир-эки газ берди ва скоростгъа да салып, оьзенге бакъды ва юрюшюне чалтлыкъ да къошду. Оьзю бери багъып гелген ёлдан ёравлар булан оьзенге гьайдады.

...Шо заманда оьзенни оьр боюнда беклешип битген яяв асгер, оьзлеге багъып гелеген немис танкны тавушун эшитип, бек тамаша болду. Оьрге атгъан ракетни ярыгъына бизин Т-34 танкны немислени "тигры" сюйреп гелегенни гёргенде чи, адап къалдылар. Шоссагьат командирлерине де билдирилди. Гьазирлик де гёрюп, артына къарап туралар. Кёбюсю немислени экипажы адашып геле деп тура. Элмурза танкны токътатмакъны буюрду ва астаракъ булан люкну ачды.

- Эй, фриц, выходи!

Русча сёйлейген тавушланы эшитген Элмурза оьзленикилени янына етишгенине сююндю ва ерге тюшдю.

- Мен фриц тюгюлмен...

Янына етишгенлени къысып къучакълады. Шоссагьат шо ерге етип танк бригаданы командири Гаев гелди.

- Ёлдаш полковник, экипаж оьзюне гёрсетилген борчну кютдю. Юрюлген давда душманланы эки "тигрын", эки "пантерасын", эки "фердинандын" ва бир тобун яллатдыкъ. Сонг... шу танкны да алып гелдик, - деп алдында къатып токътады.

- Алтынларым мени, игитлерим мени,- деп, ол экипаждагъыланы барысын да къучакълады.

- Мен чи сиз оьлген деп тура эдим,- деп, буланы "батя" да къучакълай.

Бир-эки гюнню ичинде бизин танкистлер немис танкны сюйреп гелген деген хабар сав бригадагъа яйылды. Шо давдагъы къоччакълыгъы учун Элмурза Жумагъуловну Къызыл Юлдуз орденге, къалгъанланы "Къоччакълыгъы учун" деген медаллагъа гёрсетди...
 

Элмурза Жумагъулов башчылыкъ этеген экипаж булай игитлик гёрсетген гезиклер кёп болгъан, ону аты алтын варакъ булан асгер къуллугъун кютген асгер бёлюкню тарихине язылгъан, охув ожакъларда ону экипажы дав этеген кюйню сынав гьисапда яш танкистлеге уьйрете гелген. Бугюнлерде де Игитибиз, аз-маз кепсизликлерине де къарамай, оьзюн жагь тута, кёп санавдагъы таныш-билишинден къутлавлар къабул эте. Биз де Совет Союзну Игити Элмурза Биймурзаевич Жумагъуловгъа дагъы да яхшы савлукъ ва узакъ оьмюр ёрайбыз!

фото

"Ёлдаш", 11-11-2011

Размещено: 14.11.2011 | Просмотров: 2444 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.