Кумыкский мир

Культура, история, современность

Kumuk edebiyatını önde gelen isimlerinden

Anvar Haciyev (1914-1993)

фото

20. yüzyıldaki Kumuk Edebiyatının en önde gelen isimlerinden olan Anvar Haciyev Abdülhamitoğlu, 5 Ocak 1914 tarihinde Kumukistan’ in Köstek yurdunda (köyünde) doğdu ve hayatini genç yillarından itibaren edebiyat yaratıcılığına adadı. “Yenilenme” isimli ilk şiir kitabıni 1934’te Mahaçkale’de yayınladı ve şiirde ilk adımlarından başlıyarak ün ve sevgi kazandı. Sonraki yıllarda çeşitli gazetelerde,dergilerde çalıstı. Moskova’da yüksek okulunu bitirdi. Devlet idarelerinde memurluk yaptı, Dağıstan Radyo ve Televizon Komitesi Başkanlığı vazifesinde bulundu. Dağistan Yazarlar Birliği’nin Sekreteri seçildi. “Dostluk” adlı edebi, kültürel derginin başredaktörlüğü görevini sürdürdü.1993’te ağır hastalığı neticesinde Mahaçkale’de vefat etti. Ama kendisinin bir deyişiyle “Yolu bittiyse de Yırı bitmedi”.

Anvar Haciyev’e, hükümetçe “Dağıstan Halk Şairi” ünvanı verilmişti, ama kazandığı en değerli ad, milleti tarafından ona layık görüldü. Halk arasında ona “Yırçı Kazak” denirdi. Yani 19. yüzyılda yetişmiş zirveli Kumuk Şairi Yırçı Kazak ile eş sayılırdı. Sair bunu bilerek bir şiirinde şöyle sesleniyordu:

“Yok, ben Kazak değilim,
Ben Kazak’ın cınsıyım.
Kazak – Kumuk’ un kanı,
Ben onun damlasıyım”.

Şairin Yırçı Kazak’a seslenerek yarattığı şiirler kitabı Dağıstan’da Cumhuriyet Ödüiü’nü kazandı. Anvar Haciyev’in şiirlerinin etkisi alanında Kumuk edebiyatında yeni nesiller yetişti ve bugün de yetişmekledir. Anvar Haciyev’ni şairiğinin büyülü gücü böyleydi.

Dergimizin okurlarına onun sadece bir şiirini sunuyoruz. Bununla ilgili şunu da belirtmemiz lazimdir. Anvar Haciyev, şiirlerinde Kumuk Türkleri’nin milli dertlerini yansıtıyordu, diğer yönden, onun şiirleri milletine, vatanına karşı sevgiyle dopdoluydu... O dönemde bunları bile dile getirebilmek basit şeylerden değildi. Bu nedenle rejimin cezalarına uğramak çok kolaydı, Ama şair onları yapabildi. Bu yönde büyük cesaret gösterdi.

Şair, sevdiği milletinin hizmetinde idi. Milleti için bu hizmeti kendisine ibadet biliyordu ve bunu bir şiirinde şöyle ifade ediyordu:

Qul bolup men yırğa qulluq etemen,
O da etsin milletine qulluq dep,
Menden song da biraz sama yaşasın,
Meni bulan birçe ölse ılıq dep.

Yemiş bersin, çumal atsın, össün o,
Götersin o Elni–Yurtnu aburun.
Götermese Elni–Yurtnu aburun -
Göterilgen balta gessin tamurun.

...Üzülerek söylüyorum, şair hayatta iken şiirlerinin külliyatı bile çıkmadı. 1994 yılında şairin doğumunun 90. yıldönümü bile kutlanmadı...

Osmanlıların tahtlı taclı Sultan şehri ISTANBUL’ da bugün seni anıyoruz Anvar Ağa. Sevgiyle, hüzünle, şükranlarla anıyoruz. Ruhun şad olsun Anvar Ağa. Anvar Haciyev’in şiirlerinden biriyle onu bir kez daha rahmetle anıyoruz:

QAZAQ GÖNGÜREVLER
 

I.

Qayğı güyşep ösemiken qarağay,
Qarağaydan qara Laçin qaramay.
Qaygısız gün qara Laçin erlege,
Qayğılı gün Qarğa bolma yaramay.

Alıslanı aldın yapğan aq tuman,
Aq tumanda er adaşmas at bulan.
Gül aşnalar gök tavlardan göz sala,
Biz dangılda dos bolabız yat bulan.

Qarağaylar boyu, Qazaq, qaq Elme,
Qamalğan gün dosung qoyup sav gelme.
Qamalğan gün dosung qoyup sav gelseng,
Dos–yuvuqğa dağı göngun al deme.

Özden edik, ögüz bolduq harşlağa,
Öktem edik, oyun bolduq yaşlağa.
On aylanıp bir can berse köp tügül,
Tarlıqğan gün tayav bolğan aşnağa.

Devletsizler dosnu malğa sanamay,
Devlet uçun dos-yuvuğun sata bay.
Dos-yuvuqlar içermlken haraqı,
Dos görüp bir canıbızdan atamay.
 

II.

Giççi bolup yatdıq, qollar qolbavlu,
Ullu bolup turduq, butlar buğavlu.
Butlardağı buğavlanı gesmege
Qollarda qılıç da yöq qılavlu.

Tengiriden teli tüşüm umutlap,
Dünyabıznı tuman basğan bulutlap.

Günge enni gün dep neçik aytayım,
Gölentgisi gök tavlardan ozmasa.
Yelge enni yel dep neçik aytayım,
Yerni yapğan tumanlanı tozmasa.

Atğa enni at dep neçik aytayım,
Aylançı köp avur yolda aqsasa.
Erge enni er dep neçik aytayım,
El suvuqda El yüregin yaqmasa.

Dosğa enni dos dep neçik aytayım,
Dorba gölek yimik eki qat busa.
Yırğa enni yır dep neçik aytayım,
Yılar günde yönkü biydey şat busa.
 

III.

Aq uvuzlar bulan gelgen asil til,
Ananaylar bulan singen qanıma.
Ananaylı sözüm esgik görğen song,
Aytmağa nem qala meni Hanıma.

Küylengen bir gül avuzlu til bergen,
Köp süymey az süyeyimi anamnı.
Anam bergen aybat tilim bolmasa,
Barlaq otu bal tatırmıtalamnı.
 

IV.

Sazlıqlarda sari Ciyren aqsasa,
Sıyrağına tiygen onu taş bolur.
Nasipsiz qazak erni yurtunda
Namussuz osal erler baş bolur.

Barkamanlı avlaqlağa ot tüşse,
Bavru çubar Quvlar yüzgen köl qalar.
Aq qısmatlı atalanı artında
Ulanları örüş alğan El qalar.
 

V.

Gök-ala göz qırlar, çığı kepmeygen,
Gönülçek kür qızlar Gögan çöpleygen.
Gül aşnalı gözel tuvğan yeribiz,
Gök tavları günge baqğan Elıbiz,
Güncuvaqda görgenni aytıp olturma
Quçağına enni qaçan gelirbiz?

Kelimeler:

Qazak: Serbest, özgür insan, ferd anlamında. Kumuk Türklerı’nin eski toplumunda yer alan bir sosyal tabaka. Ortaçağ tarihlerinde ıse Hazar Türkleri birligindeki bir boyun ismi. Bunun yanında 19 yy. Kumuk Türkleri’nden yetişmiş olan dünyaça ünlü şair, Rus-Kafkas hesaplaşmasının kurbanı Yırçı Kazak’ı çağrıstırıyor. Anvar Haciev’in bu şiiri Kazak’a seslenişi, onunla kendi içinde buiunduğu zamanın ve milletinin ciddi sorunlarında dertleşmesi, fikir teatisi.

Ananaylar: halk türküleri, Hazarlar döneminde ise ilahiler; Alıslar: ufuklar; Qarağay: bir ağaç türü; Elme: bir ağaç türü; Qamalğan: kuşatılmlş; Göngürevler: dertleşmeler, anılar, acılar; Dos-yuvuk: dostlar/yakınlar; Tayav: dayanak; Buğav: kelepçe; Gölentgi: gölge; Sari Ciyren: At türü, at rengi; Qaçan: ne zaman; Dorba gölek: kaba kumaştan gömlek.

Размещено: 06.11.2011 | Просмотров: 3442 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.