Кумыкский мир

Культура, история, современность

Жан азыгъы ва музыка

(Эстетика и музыка)

Дюньяда нече башгъа халкълар бар буса, шонча тюрлю тиллер де бардыр. Гьар халкъны оьз тили, оьзюню ичиндеги ойланы, яшавну муратларын ва оьзге саниятны билимлерин бары да халкъгъа яйылмагъа себепли болуп, халкъны бирикдирип маърифатны[1], маданиятны[2] оьсдюре. Оьзлени айры тиллери булан нечакъы башгъа халкълар болса да, амма маърифатында, маданиятында маънасы бир - шо да илму, оьр гьакъыл, оьр яхшылыкъ. Амма бары да дюньядагъы халкълагъа бир йимик англавлу бир гьал бар, шо гьал да - жан азыгъы[3]. Жан азыгъыны бириси - музыка. Шо музыка тилсиз гишини де сёйлетеген аламат. Музыка булан шо бары да халкълар бир-бирине сёйлемейли, оьзлени гьалларын, сырларын бир-бирине билдирелер. Музыка булан сокъур гиши де дюньяны гёре.

Музыка уьч-дёрт сесден къурулгъан гармония булан адамны юрегини гьаллары тазалана. Музыка бары да халкъланы бир йимик йылата, гёнгюн йымышата ва шат эте.

Мундан элли йыл алъягъында дюньяда айтылгъан машгьур[4] композитор Бетховен анадан сокъур тувгъан къызгъа бир оьзю чыгъаргъан макъам[5] булан айны гёрсетген. Шо макъам гьали де маърифатлы халкъланы арасында уллу сыйы булан юрюй. Шо макъамны аты "Лунная соната" - "Ай соната".

Музыканы гьайванлар да ва къыр жанлар да сюегени белгили. Масала: музыка булан Гьиндустанда яман агъулу йыланланы инлеринден[6] чыгъарып мутиъ[7] этип ойнаталар.

Музыка хыйлы аврувлардан сав этмеклиги себепли экени таб (доктор) илмуда белгили. Масала: асабиликге ва шашгъанлыкъгъа, пашманлыкъгъа музыка кёп уллу маърифатлы. Шогъар тарихден бир мисал: Мундан дёрт юз йыл алъягъында бир пача оьзюню халкъы ону башын гесегенде, бир тилев этген: оьзю сюеген бир "Лопалома" деген макъамны музыка булан согъуп оьлтюрсюн деп. Шо "Лопаломаны" да сокъдуруп, парахат, башын жаллатны[8] балтасына энкейтген. Шо макъам гьали де согъула маърифатлы халкъларда.

Бир яхшы оьзлер сюйген макъамлар булан музыка согъулса, адамлар нечик гьасирет болуп давгъа тюшегени бизге белгили. Ондан башгъа да белгили халкъны саламат тарбиясына музыка кёп уллу себепли. Гиччилей музыка илму булан сакълангъан яшлар йымышакъ гьаллы, яхшы тарбиялы болуп оьселер. Тавланы, жанланы, агъачлыкъланы, гьайванланы, сувланы, еллени ва адамланы гьалларын билдиреген макъамлар барлыгъы илмуда белгили.


"Тангчолпан" - №4, 2011 й.

 

Эсги ва аз ёлугъагъан сёзлер

[1] Маърифат - образование, просвещение

[2] Маданият - культура, цивилизация

[3] Жан азыгъы - эстетика

[4] Машгьур - известный, знаменитый, прославленный, популярный

[5] Макъам - мотив, мелодия, напев

[6] Ин - нора, берлога

[7] Мутиъ - послушный, покорный, повинующийся

[8] Жаллат - палач

Размещено: 06.11.2011 | Просмотров: 2592 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.