Кумыкский мир

Культура, история, современность

Масхаралар

ХАДИР ГЕЧЕ

Къумукълар Хадир-гече бола деп инана. Эгер Хадир-гече тувгъанда ким уьч затны тилесе, шо уьч де зат шоссагьат бола деп инана. Тек Хадир-гече тувгъанны билме тынч болмагъан. Ону, кёбюсю, оьзенге къарап билме бола болгъан, неге тюгюл, ону суву биразгъа токътап къала болгъан, дейлер. Шону учун да Хадир-гече тувгъанны тирменчилер кёп биле болгъан - баягъы, тирмен токътап къала чы.

Ондан къайры да, къумукъларда булай инаныв болгъан: эгер кимни башы уллу буса, шо адам гьакъыллы бола.

Бир керен бир къатын тирмен тартып турагъанда, тирменташлар бирден токътап къалалар.

- Хадир-гече тувду, худайыма не тилейим экен?! - деп, къатын алгъасап ойлашма башлай. Бу къатынны буса бир гиччи яшы болгъан. Ол гьакъыллы болсун деп, бары да халкъдан гьакъыллы болсун деп, анасы:

- Яшымны башы уллу болсун! - деп, тилей.

Шону айтып битгендокъ, яшны башы тирменташ чакъы болуп къалгъан, дей. Ону гёрген къатын, бек къоркъуп:

- Гьуя, гьуя, гиччи болсун, гиччи болсун! - деп тилей.

- Яшны башы шоссагьат йымырткъа чакъы болуп къала. Муну гёргенде буса, къатын дагъыдан - дагъы бек къоркъуп:

- Гьуя, алдагъы кююнде болсун! - деп, ялбарып йибере. Яшны башы да алдагъы кююнде болуп къала. Шолайына шо къатын Хадир-гечени пучуна йиберген, дейлер.

 

"СЕН КЪАЛГЪАН ЭДИНГ КЪУЛ ДЕП АЙТМАГЪАН!"

Бир ярлы гиши болгъан. Ол оьзю де къуллардан болгъан. О гишини адамлары да атын айтма да айтмай, "гьей, къул" деп айта болгъан л ар.

Ол къул ялгъа барып, будай ора болгъан. Бек сувсап да болуп, тамагъына етгинче сувгъа толгъан кажинни эки де къолу булан сув ичмеге оьрге гетере. Кажинни назик тамагъындан толкъун-толкъун болуп гелеген сув, "къул-къул" деп, тавуш эте. Эки де къолу булан тутгъан кююнде кажинни ерге уруп, пара-пара этип йиберген: "Гьей, гьали сен къалгъан эдинг магъа къул деп айтмагъан, сен айтмасанг, билмеймедим мен къул экенимни! Оьмюрюбюз къулчулукъ, ялчылыкъ булан ялына туруп гетип бара!" - деп.

 

"ОЗОКЪДА, ОЬГЮЗ ПЫРАПАЛ!..."

Шамил заманда пачаны асгерлери Эндирейден оьтюп, Быртынаны оьр ягъына чыгъып, къала тикген заманда, эндирейлени ва башгъа юртланы гюч булан бременге чыгъартып, оьзлени сурсатын Быртына къалагъа ташыта болгъанлар. Шолай бир гезик унлар ва башгъа затлар юклеп, эндирейлер бременге барагъанда Быртына тавгъа оьрленип барагъанда тавдан бир таш дёгереп гелип, биревню оьгюзюн оьлтюрюп къоя. Бир офицер оьгюзню уьстюне барып:

- Ай-ай, оьгюз пропал, оьгюз пропал! - деген.

Эки оьгюзюню биринден айрылып, къанына къаралып турагъан оьгюзню есси офицерге ачувланып, шулай айтгъан:

- Оьгюз пырапал, оьгюз пырапал! Къайда бийик тав бар - сиз барып садис, биз - мука ташы, озокъда, оьгюз пырапал болур, шо таш сени башынга тийип, сен пырапал болгъан болгъай эдинг! - деп.

 

МУЗАЙЫРНЫ КЪОЯНЛАРЫ

Музайыр дёген бирев бир керен:

- Тюнегюн мен агъачлыкъдан гетип барагъанда бир уьлкюню тюбюнде юз къоян гёрдюм, - дей.

- Я, болмас! - дей ёлдашы.

- Юз болмаса да, эллий чи бар эди!

- Къойсана, Музайыр! Бир уьлкюню тюбюнде эллий къоян жыйылып, къайда гёргенсен?!

- Эллий болмаса да, он чу бар эди! Герме чи гёрдюм, - деп, Музайыр хыр тутуп эрише.

- Я, он къоян бир уьлкюню тюбюнде нете? Агъачлыкъда олагъа дагъы ер азмы?

- Воллагь, гёрдюм! Тек, ким биле, он чу болмагъан буса да - санап болмадым - нечик де, беш чи бар эди!

- Беш де болмагъан.

- Я, нечик болмай? Мен оьзюм гёрдюм чю оланы... бири-син...

- Тамаша бирисин де гёрген бусанг.

- Аллагьакъына, уьлкюню тюбюнде бир шатур-шутурлар чы бар эди!

 

АЛЛАГЬ НЕ ЭТСИН АВУП БАРАГЪАН АРБАГЪА?

Молла Насрутдин арбасына яхшы кюйде бичен де юклеп барагъанда, алдында бир яман татавул ёлугъа. Дёгерчиклер шонда тюшмекде, арба, бир якъгъа майшап, авма къарай. Шо заман Насрутдин:

- Я, Аллагь, Аллагь! - деп ялбарып йибере. Арба да нечик де авмай татавулдан чыгъа. Парахат да болуп, Молла:

- Я, Аллагь не этсин авуп барагъан арбагъа?! - деп тамашалыкъ эте.

Шону айтып битмекде, тюппе-тюз ерде ону арбасы авуп къала.

- Ай сени де, нече де масхараны билмейген затсан! - деген Молла Насрутдин Аллагьгъа.

 

САНГЫРАВНУ ХАБАРЫ

Бир сангырав арба булан сатмагъа согъан алып бара болгъан. Бир атлы етишип, салам бере. Сангырав согъанны сорай деп эсине гелип:

- Бек тизив согъан, гьар бириси шулай-шулай! - деп, уллу этип, къолларын гёрсете. Атлы:

- Яхари, согъанны сорамайман, салам бердим, - дей. Сангырав къайдан алдынг деп айта деп:

- Яхари, халкъ эте деп, мен де этген эдим, юртдан алгъан эдим, - дей. Атлы:

- Я, уьюнг бузулгъур, согъанны къой, салам бердим! - дей. Сангырав зарал этмес деп айта деп:

- Заралын-хайырын базар билдирир, - дей. Атлы:

- Базардан сав къайтмагъыр! - деп, гетип къала. Сангырав хайырын гёргюн деп айта деп эсине гелип:

- Кёп Аллагь рази болсун, кёп савбол, яхшы ёлгъа бар! - дей.

 

БАШЛЫЛЫНЫ КЪАРГЪЫШЫ

Бир башлылы Теркемеге къонакъ баргъан. Къонакъны къатыны къалын дюгю шорпа этип, булар олтуруп, ашай болгъан.

Исси, къалын шорпа авзун биширип, башлылы гёзлерин уьйню оьрюне тиклендирген. Теркемели къонакъ уьйлерине къарай деп эсине гелип:

- Тана берип тикдирген эдим, - деген.

- Я Аллагь, оьгюз берип буздургъун, авзумну биширди шорпанг! - деген башлылы астаракъ.

 

ТАНА БУСА ДА КЪАЙЫРМАС

Бир гиши базардан тана алып гелегенде, къаршылашып къалып, хоншусу:

- Пеленче, къайдан гелесен? - деп сорай. Ол да:

- Яшлагъа сют болсун деп, базардан шуну алып гелемен, - дей. Хоншусу, тамаша болуп:

- Я, бу чу тана, - дей. Ол гиши:

- Тана буса да къайырмас, яшлагъа сют буса, - дей.

 

ХАЙЫР СЁЙЛЕМЕС

Ким не зат айтса да, шону терс ягъына тартып, заралгъа ёрап сёйлеген бир гиши болгъан. Шолай хасияты бар саялы юртлулары огъар "Хайырсёйлемес" деп ат тагъып къойгъан болгъан.

Бир гезик хоншусу: "Шуну не этип де, авзун хайыргъа ачдырмай къоймасман", - деп ойлашып, барып:

- Эгер сен бир сама да пайдагъа сёйлесенг, сагъа бир къап будай чачаман, - деген. Шоссагьат ол:

- Чачма чы чачар эдинг, чыкъмай къалса нетербиз? - деген.

Размещено: 17.08.2006 | Просмотров: 2569 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.