Кумыкский мир

Культура, история, современность

"Халкъыма айтма деп жыйып турагъан бир минг сёзюм бар"

Белгили шаирибиз Бадрутдин Магьамматов оьз яшавуну ва яратывчулугъуну гьакъында хабарлай.

Оьтген гюнлерде "Ёлдашны" баш редактору Камил Алиев редакцияда белгили шаир ва таржумачы, халкъны арасында генг кюйде яйылып сююв къазангъан кёп санавдагъы чебер асарланы, йырланы автору Бадрутдин Магьамматов булан ёлукъду.

- Бадрутдин, сен оьзюнгню 60-йыллыкъ юбилейингни белгилегенли кёп болмай. Бир бурулуп артынга къарагъанда, юрегингде не йимик ойлар, гьислер тува? Оьмюрюнгню биринчи яртысын оьзюнг нечик къыйматлар эдинг?

- Бу сорав магъа мени бир яхшы танышым солтанянгыюртлу сабанчыны сёзлерин эсге гелтире. Ол кёп заманлар тракторист болуп ишлеп оьмюр бою ерлер сюре гетген гиши эди. Мен огъар бир гезик, инг биринчи харшынгны салып барагъанда сени юрегингде не йимик гьислер ва ойлар тувду деп сорадым.

"Мени артымдан къалагъан харш къомузну къылына ошаймы экен яда йыланны гьызынамы?" деген ой гелди. Ону бу сёзлери мени эсиме сингип къалгъан. Алтмыш йыллыкъ оьмюр кимни де ойлашдыра. Озокъда, яшагъан чакъы яшамасман. Ону учун да шу чагъынга байлавлу юрегингни сызлатып бир тюрлю гьислер ва ойлар тувмай болмай. Бу къысгъа оьмюрлени нечик гечирдим, не гьыз къойдум? О гюн ахшам Къумукъ театрыбызны тыкъма-тыкъ болуп толгъан халкъым булан бетге-бет къалгъанда буса, ойлашдым... гьы, Бадрутдин, муна гелди сени о суал алагъангъа жавап береген гюнюнг. Шо юбилей ахшам, гертиден де, мени халкъымны алдында яшагъан оьмюрюме ва яратывчулугъума байлавлу гьисап береген ахшам эди. О гьисап къабул этилдими экен деп ойлашаман. Язгъанларым халкъыма етишген экен деген пикру мени сююндюрмей болмады.

- Гьёкюнчлер кёпмю, яда сююнчлер? Гьёкюндюреген нелердир, сююндюреген нелер?

- Сююнчлер болмажакъ эди, гьёкюнчлер болмагъан буса... Гьёкюнчлер кёп, неге тюгюл де гьар инсангъа салынагъан талаплаплар да кёп. Оланы бу къысгъа оьмюрлерингде нечакъы бола буса да яхшы кюйде кютме къарайсан, амма янгылашасан, йыгъыла-тура яшайсан, юрегинг сюеген кюйде кютме болмайсан... Заман, оьмюр биз гьайсызлыкъ этип сюрюлмей къалгъан тарлав йимик. Борлакъ къоюп оьтгердик, юрекде, баягъы, чийсынлыкъ да бар. Тек сююнмеге чакъы затлар да бар. Нечик айтайым, гьар гюн язып, язгъанларыбыз гьар охувчугъа етишмесе де оьзюнг оьзюнге багьа берип болагъан оьмюрге етген сонг, оьз оьзюнгню сабурлукъ этме чакъырасан. Англашылагъан шу... сабур тюбю - сари алтын. Балики, белсенип ишлеме башлайгъан чагъыбыздыр бу 60 йыллыкъ.

- Мемуарлар язамысан, яда гьали де тез деймисен?

- Мемуарлар недир - китаплагъа гирмей, къуюлмай къалгъан, амма эсингни бийлеп турагъан яшав оьмюрюнг тюгюлмю о?

- Сен Москвада Адабият институтну битдиргенсен. Огъар байлавлу шулай сорав. Адабиятчы, язывчу болмакъ учун о институну битдирмек борчму?

- Институтну битдирмек борч тюгюл. Мен, мисал учун, юрегимни къылларын ойнатып бир затны язып битгенде, бирев оьрден таба айтып, мен буса гёчюрюп язгъанмандыр деп эсиме геле.

Бир институт да биревню де адабиятчы, язывчу этип болмай, эгер де о адамда Аллагьдан берилген учгъун чакъы да пагьмусу ёкъ буса. Институт буса гьар адамда шо учгъунну ялынгъа, факелге айландырма шартлар тувдура. Башгъа кюйде бола буса сабанчылардан эсе язывчулар кёп болар эди...

- Сорама сюемен. "Къумукъну къумукъгъа чечген сыры" деген шиърунг нечик язылды? Кёплер о шиърунгну бек ушатгъан.

- Бу узун хабар. Къысгъа этип айтайым. Бабаюртда мени бир ювугъум бар, аты да Адилхан. Ону булан ва оьзге кёп санавдагъы ювукъларым булан гьар ёлукъгъанда (сюйсе тойда болсун, сюйсе - тазиятларда) халкъыбызны къысматына, бугюнгю беземискин гьалына байлавлу дертлеше, юреклердеги тююн-тююн дертлени гьакъында сёйлей бола эдик. Билесен, Камиль, ой этеген, гьис этеген инсан учун бир сёз де, бир лакъыр да гьасилсиз къалмай. Эс деген зат олай бир къурал чы, сюзгюч йимик гьар сёзню сюзюп турар, герек болгъанда буса янгыртып башынгны, гьакъылынгны, гьисингни елетер. Эс де, мен ойлашагъан кюйде, бир булакъдыр, сувун жыйып турар, толгъанда буса язбашда чыгъагъан тели булакъ йимик тешилир (юрек толгъанда айтмай туруп болмайгъан йимик). Муна шо шиъру да шолай гьисленивлени, ойлашыв-дертлешивлени гьасили эди.

Огъар дагъы да булай бир таъсир болду. Адилхан-ювугъум булан бир керен биз Шавагъа бардыкъ. Эсингдеми, Къазакъ да язгъан: "Къайтар бизин къайгъы енген Шавагъа...". Биз де, муна, къайтдыкъ шо бир "къайгъы енген Шавагъа". Къайтдыкъ буса, не гёрдюк. Гёрдюк, мунда, бир заман шагьарыбыз болгъан ерде, энни янгыз топракъдан ярты чыгъып гёрюнюп турагъан сынташлар къалгъан. Сынташланы биревлер иш этип уватгъан, сындырып бичен бижакъланы уьстюне авур юк этип салгъан. Сынташлар - тарихибизни сессиз шагьатлары...

Шо шиъруну биринчи къол язывун мен охудум шо замангъы (90-нчы йыллар) бир митингде, Зайналабит Батырмурзаевни къабуруну уьстюнде оьтгерилген кёп халкълы бир митингде. Янгыюртда. Охуйгъанда, райкомну бир гьакими мени бир бошамай бёле эди... Тынглайгъан халкъ буса: "Узат! Узат!" деп талап эте эди. Шондан сонг бу темагъа мен дагъы язып болмайгъан болуп къалдым. Неге тюгюл де, юрегимни ичиндеги шо дели булакъны суву сувсаплыкъдан ичилип битген эди. Шо юрек сувсаплыгъым басылылгъан эди. Язсам да такрарланмай болмажакъман. Язма да герекмей, неге тюгюл де гьар шиъру язылгъан сонг оьз къысматын къаршылай, оьз къысматын гёре.

Балики, бу шиъруну охувчугъа олай таъсир этгенликге себеп - ону кюрчюсюнде шо вакътилер янгы тувуп гелеген "Тенгликни" баш талаплары болгъандыр.

- "Ватан" деген сёз сени юрегинде не йимик гьислени, ойланы уята? Ватан недир, не ердир?

- Батмакълыкъ буса да, бакъаланы да бар ватаны. Адамгъа бакъгъан якъда буса Ватан, къысмат оьзюн къайда ташлап къойса да, адам оьзю юрегинден сувуруп алып, ташлап болмайгъан ер - шо Ватандыр. Ватан - ата-бабаларынг къарнын кёр этип, дёрт бюкленип ятгъан ердир. Ватан сен тувгъан ерим деп айтагъан, гинник къанынг тёгюлген, оьзюне юрек байлавларынгы бютюню, яни къыркъ да тамурунг булан оьмюрлюкге байлангъан ерингдир. О сени Асхар-тавунгдур, Къумукъ тюзюнгдюр, ягъаланы елеп явлар гелгенде, урушларда къан тёкген, сан сёкген Анжикъаланг, Бавтогъайынг, Дербентингдир... Надир-шагьны асгерлеринден уьстюн гелген Согъратли тав къаянгдыр, гёзетде йылкъы сакълагъан Къараман авлагъынгдыр, Бекенез булагъынгдыр, Хазар денгизингдир... Ватан да, Аллагь йимик, бирдир. Бизин Аллагьгъа инанывубуз бир йимик, Ватангъа инанывубуз да бирдир. Олар учун бережек жаныбыз да бир...

- Мурад Аджиевге не йимик багьа бересен? Ону китапларыны таъсирин оьзюнгде гьис этемисен?

- Ону мен яхшы таныйман, ожагъында да болгъанман, китапларын да бирин де къутгъармай охугъанман. Оьзюне кёмегим де тиймей къалмагъан... яни биринчи "Мы - из рода половецкого" деген китабы чыгъагъанда харж яндан да пайлашдым деп де айтып боламан. Бу гьакъда айтып, къычырып да юрюмедим.

Ол магъа оьзюню бютюн гьаракаты, язывчулугъу, яратывчулугъу булан Олжас Сулейменовну эсге гелтире. Мурат Аджи Тюрк дюньясыны къыркъ къулакълы къазанын къайнатгъан адам. Оьзю де ол уллу Къыпчакъ элини эревюллю уланы. Ону таъсирин заман гетип дагъы да яхшы гьис этежекбиз.

- Эгер де шулай бир имкан тувуп къалса, къайсы пачалыкъгъа элчи болуп барар эдинг?

- Мажарстангъа барар эдим, Мажарстангъа... Мажарстанны да, Дагъыстанны да (Къумукъстанны да) арасында йырланмагъан кёп йырлар бар, ахтарылмагъан кёп йыллар, ёллар бар. Текаран имкан болса, гюзде, къышда бармасам болмай. Неге тюгюл де, 22-нчи августда мунда, мени уьюмде, сагьат экиге ярымда токътатылгъан сагьат бар... Къонгур ювугъумну сагьаты. Бу йыл огъар 60 йыл тамамланажакъ эди... Мен гёрдюм. О гёрмеди оьзюню 60 йыллыгъын... Огь, нечик улан эди о... Тувгъан ери ону - Къарсакъ шагьарда Мажарстанда, яни Дунай бойлу Куманияда. Оьлген ери ону Дагъыстан, гёмюлген ери Къазахистанда Ала-тавну этегиндеги "Гёк тёбе" деген къабурларда. Юреги булан ол бу ерлени барын да къучакълай эди, гьакъ герти юрегинден сюе эди... Къумукъ тюзюмден алып барма сюемен - Чум терек болуп да, Эмен терек болуп да...

Бир де ойлашаман, айланайым Къумукъ тюзню бары да эллеринден, жыяйым бир къулач ювшанны, этейим бир байлам, чыгъып гетип Къарсакъгъа, салайым Юлиус Неметни сынташыны уьстюне. Жаны сююнсюн. Ол оьзю минасы мажаристанлы къумукъ къыпчакъ нече де сюе болгъан бизин... гьали сюймесин.

Агь, ким язар эди бир къумукъ йыр Мажаристанны оьзлеге юрт этип, ону харлысызлыгъы ва эркинлиги учун къыркъ туруп къырылма тюшгенде, мажарлар, булан бирче къан тёкген, сан сёкген ва болмагъандай болуп бу дюньядан гетген куманларыбызны... Не этме герек, ойлагъан сайын ой бола, гьис арта, умут тарта.

- Бир вакътилер Юлиус Неметни, Иштван Къонгурну ватанына этген сапарынг сагъа, яни гьакъылынг булан гьислеринге не йимик азыкъ берди, не йимик таъсир этди?

- Не йимик азыкъ берсин, не замандыр "Уьзюлген оьзенги" деген китабымны язып тураман... Ярты чыгъарма да сюймеймен. Такрарланып да айтайым, бек гючлю таъсир этди. Адам оьзю оьзюн танып болмай оьлюп гете. Онда баргъанда къумукълугъумну мен айрыча гьис эте башладым. Онда мен Къонгур ювугъумуну юрегинде елигип тургъан гьислеге де тюшюндюм. Къонгур ювугъумну "700 йыллыкъ сагъынч" деген сёзлерини "тил тюбюне" етдим, сайки, деп ойлашдым. Дагъыстангъа гелгенде айтгъан ону булай сёзлери бу гюн йимик эсимде: "Бадрутдин, инг башлап Къумукъну сюзюк сувлу булакъларыны сувларындан эмме сюемен". Гетдик Таргъугъа, ичдик Межит авулну таъли сувлу булагъындан, сонг гетдик Къаягентге, Башлыгентге, Дербентге...

Эсимде бар бизин булан бирче "Ленин ёлу" газетни фотографы Абсамат да гелди, бошавсуз суратлар чыгъарып турду... артда-артда англадым бир сурат да кагъызгъа чыкъмагъанын. Ичимден къабундум, озокъда. Мени къолумда Къонгур да булан чыкъгъан биргине-бир сурат къалгъан эди.... Шону да бердим газетге, Къонгурну гьакъында "Гьар абатым сизге таба геледи..." деп макъала да язып. Чыкъды макъала да, гёрдюм: Къонгурну къоюп, мени гесип алып тайдырып чыгъартгъанлар шо суратны да. "700 йылдан сонг къошулгъан эдик, сен гьали де бизин айырдынг" - дедим баврум ярылып редакторгъа.

- Эсимде бар, 90-нчы йылланы башында сен оьзюнгню бир гиччирек шиърунгда о замангъы къумукъ гьаракатгъа аччы сёзлер язгъан эдинг. Озокъда, шеклик этмеймен, олар юрегинг ачытгъанда язылгъан болгъандыр. Гьали, заман гетген сонг, о шиъру юрегингни ачытдырамы?

- Не шиърудур о, эсиме салсанг?..

- "Тенглик" чачгъан чий урлукъ..."

- Янгыз "Тенгликге" тиймей эди о сёзлер. Мен оьзюмню "Тенгликден" айырмай эдим... Халкъыбыз муратларына етишмейгенлик къыйнай эди мени юрегимни... Халкъыбыз тарыгъан тюзсюзлюклеге ООН-ну Суду булан къараса да, не этсе де, муратлагъа етишме болмайгъанлыкъ... О сёзлени инг башлап оьзюме айта эдим мен. Шаир аччы сёзлени инг башлап оьзюне айта, шаир оьзюн оьзюню халкъындан айырмай, ол оьз халкъына прокурор-къади болуп болмай, эгер де бир башлап оьзюне тюгюл буса... "Тенгликге" мен не деп айтып боламан... Бир-бир гезиклер бавуру ярылып йылайгъанда адамлар оьз-оьзюне къаргъыш этелер. Оьзюм оьзюме этеген къаргъыш эди шо.

Буссагьат алышынгъан не бар? Шо баягъы бир талайсызлыкъ тюгюлмю? Тарих, башгъа, алышынгъанмы ...Гьар затгъа ахырынчы багьасын заман оьзю бережек.

- Къумукъ тилни ва адабиятны бугюнгю гьалын нечик къыйматлайсан, гележеги гьакъында не ойлашасан?

- Къумукъ адабият бырынгыдан ишленген бир межигит йимик, ер тербенсе, чайкъалмас йимик... Неге тюгюл, тюбю, мекенли кюрчюлери бар. Гьали ишленген уьйлер чайкъала. Кюрчюсюн беклешдирип, оьсдюре-оьсдюре турма герек. Тилни масъаласын да пачалыкъ масъала этип салмаса ярамай. "Прощай, язык! Прощай, литература!" деп къойма ярамай. Амма Дагъыстанда олай сувукъ-салкъын бир гюз гьаваланы гьис этесен... Жамият оьзю де кёп затлардан бир тамаша англавсуз-хабарсыз, хантав тура. Бу ярайгъан зат тюгюл. Биз не этебиз? Къайда барабыз?

Сюрюнмесе, адам да (халкъ да не башгъа) ёлну хадирин билмес.

- Бадрутдин, билемен, Ю. Неметни къумукъ халкъны гележегине байлавлу 1910-нчу йылда этген инкар ёравларын (прогнозун) охугъансандыр...

- Охугъанман. Озокъда, ол о ёравланы шо замангъы къумукъланы оьсювюндеги бир-бир яшав гьалланы гёз алгъа алып этгени ачыкъ. Амма ондан сонггъу яшаву-ябушуву ва оланы натижасында етген милли оьрлюклери булан ону о ёравун къумукъларым гертилешмеге къоймагъан. Оьз къысматына оьзлер ес болуп чыкъгъан. Гьалиги бу девюр де бизин учун шолай бир замансыз заман... Алгъасамайыкъ. Хантав турмайыкъ деп айтма сюемен. Халкъ не сюе, негер умут эте, ону да билейик. Халкъны сеси, гьакъны сеси деп не гьакъ айтылмай.

- Китапларынгны охугъан адам сен тарихибиз булан теренден иштагьланагъанны гьис эте. Тарих сени учун недир?

- Тарихни гьакъында шулай ойлашаман. Уллу къаяланы, ярланы, тавну тюбюне барып: "Гьей-ййй!!!" деп къычырсанг, шо сес сагъа 3-4 керен такрарланып къайтып геле. Тарих, муна, шолай биз заман-заманда барып, алдында эре туруп, оьз-оьзюбюзге тынглама герекли бир тав, бир сонгсузлукъ. Тарих, биз алдын алма болмагъан бары да хата-балагьланы, жамыдыр. Муна ону бу маънасын билип, ондан дарс ала турма борчлубуз. Тарихин тарыкъсыз гьисап этгенлер талигьсиз къалагъаны гьакъдыр.

- "Къумукъ" деген сёзню маънасы гьакъында не пикрунг бар, кимдир къумукъланы тухум башы? Бу гьакъда китап язма сюймеймисен?

- Шу соравну мен сагъа къояман. Озокъда, гючлю сорав, арабызда айтгъанда. Бир-бир язагъанлар о сёзню оьзлеге мюлк этип къойгъанлар. Къумукъ деген сёзню кёп ерсиз ва артыкъ къолламай къумукълукъну ичинде ону ругьу булан яшасакъ - бизге сый да, абур да. Къумукълукъ недир - ону толу англайыкъ ва ачайыкъ...

- Гьайлек йыры болмагъан халкъны гёз алгъа гелтирип болармы эдинг?

- Болмайман. Неге тюгюл де, "гьайлек йыр" деген зат анасындан баласына этилеген инг биринчи насигьат, инг биринчи ёравлар, ушанывлар, анасыны авзундан чыкъгъан биринчи макъам. Бу йыр, бу макъам адам оьзю оьлмей туруп, ерге дёнмей туруп, ону юрегини къыллары булан ойнап тура, къыйынында-тынчында да къулагъына чалына тура. Бир китапда охугъанман. Халкъ оьзю миллет гьисапда дюньядан ёюлуп гетип, ана тилин тас этген гезиклерде де, гьайлек йырны ана макъамын тас этмей, унутмай деп...

- Артдагъы заманлар къумукъ арада халкъны гимни (йыр дуасы) ёкълугъу бир кемчилик гьисап этиле. Сен шо гьакъда ойлашгъанмысан?

Бек уллу маъналы зат. Мен огъар мюкюр болгъанман Мажарстангъа баргъанда. Мунда гьар гиччи шагьарны да, юртну да, гьар уьягьлюню де дегенлей оьз гимни бар, герби бар, байрагъы бар. Мен бу масъалагъа бек арив къарайман. Салав бу масъаланы тезден гётерген. Мен билеген кюйде, шолай йыры аварланыки бар, Аллагь рази болсун олагъа да... Бизинки де болмагъа герек. Биз йырлай гелген халкъбыз, давгъа барагъанда да, давдан гелегенде де. Топ булан алынмайгъан къалаланы йыр булан да алгъанбыз, тарихлеге къарасакъ. Конкурс билдирме герек сёзлерине де, макъамына да.

- Тышда чыкъгъан тарихи китапланы биринде бизин къумукъланы гьакъында (эсгерилеген XVI-нчы юз йыл) "Булар, яни къумукъ бийлер, бир-бири булан оьчешип, бир-бири булан токътамай давлашып, душманларыны оюнларыны къуралы болуп туралар. Оьзлеге кимлер дос, кимлер ят, билмеслер" деген аччы сёзлер охугъанман. Биз шолайбызмы, досгъа-дос, ятгъа ят болуп болмайбызмы, нечик ойлашасан? Шо баягъы "Сен - бий, мен - бий..." кююндебизми?

- Мен тарихчи тюгюлмен, шо девюрлеге тюз геле буса ярай. Амма мен биле бусам, биз досгъа-дос, ятгъа - ят болуп нечик де билебиз, билип де гелгенбиз. Ятланы да бир-бир гезкилерде дос этгенбиз. "Сен - бий, мен - бий..." деп турагъанланы, озокъда, оьзю оьлмей буса, аты оьлмей къалмажакъ. Бу айтывгъа, мен ойлашагъан кюйде, къумукъда оьзденлик чайкъалгъанлыкъ себеп болгъандыр. Бийлерибизни, шавхалларыбызны тарихлерине, тарихи ролларына олай сайдан къарама тюшмей. Олардыр бизин халкъны байрагъын гётергенлер, ону миллет этгенлер. Гьали болгъанча чы не яманлыкъ болгъан буса, олагъа юклеп, оланы айыплап турдукъ. Олай ярамай. "Бий" деген эл намуслагъа байланып, атлы асгерни башына оьзю тюшеген, уьлгю гёрсетеген адам болгъан, къачып уьлкю тюпден къарайгъан болмагъан. Атгъа къуллукъ этмейген бий де болмай болгъан. Къумукъда йылкъычылыкъны гелишдиргенлер де бийлерден болгъан.

Шуну да сёйлейим. Къазакъ да айтгъанлай, "бийлени бий болмагъы элдендир". Элни бийлери нечик буса, эл оьзю де шолайдыр. Бийлерибизни сёге бусакъ, оьзюбюзню хатирибизни де этмейик. Християнланы бир къутлу китабындан бир гьикаяны эсигизге салайым. Ону мен "Женнетни азабы" деген драмамда да къоллагъанман. Билесиз, о Мария-Магдаленаны Иса пайхамар къутгъаргъан кююню гьикаясы. Марияны зиналыкъ юрютеген къатын деп бир тайпалар ташгъа тутма сюйген заманда, Иса-пайхамарыбыз "Ичигизде инг гюнагьсызыгъыз ким буса, ол биринчи болуп таш атсын" деп айтып буланы барын да токътатгъан.

Иса-пайхамарыбызны эки минг йыл аввал айтгъан бу сёзлери маънасын тас этген деп ким айтып бола? Тарихлерибизге, озокъда, таш атма бажарыла, амма тез не геч о таш атгъанны башына гелип тиймей къалмай. Яшагъан оьмюрлерибизде олай гезиклени гёрюп де турабыз...

- ХХI-нчи юз йыл къумукъларыбызгъа не йимик къысмат гьазирлеген деп ойлашасан?

- Хайырлы къысмат деп ойлашаман. Гетген асруну ахырындагъы булан бу янгы асруну башындагъы гьалыбыз, озокъда, макътардай тюгюл. Амма "шахсей-вахсей" этмеге де тарыкъ тюгюл. Мен билеген шудур: тарихни, мажар арбаны дёгерчиги йимик уллу дёгерчиги астадан, алгъасамай айлана. О айланмай туруп, ёл алынмай, ёллар да гьар заман бир кюйде тегиш, бир кюйде эниш болмай. Гьалиги девюр, муна бизге бакъгъан якъда, дёгерчикни тёбен багъып эниш барагъан ериндебизми экен деген ой геле магъа. Амма тез не геч дёгерчикни уьстю-тюп, тюбю - уьст бола. Ва бирдагъылай да айтаман: заманны мажар арбасы ессисине гёре ёл алыр. Ат да атлангъангъа гёре кишнер. Дёгерчик айлана деп, лабарыбыз салып ятып турма ярамай. Халкъдан да, яни ону далапчылыгъындан да, кёп зат гьасил бола. Шулай бир шиърумну эсге салайым:

"Озма герек йылланы,
Девюр шолай буюра:
Чырмам тутуп ялланы
Къувала, яш, Къувала..."

- Бадрутдин, эсимде бар, бир ёлугъувубузда сен халкъыбызгъа айтма деп "бир минг сёзюнг" жыйып турагъанынгны эсгерген эдинг. Шо "бир минг сёзден" охувчуларыбызгъа ёрав гьисапда бугюн къайсын айтма сюер эдинг?

- Бир минг сёз де бар, бир сёз де бар, эгер де шо сёз бир мингине тие буса. Оьзюме талаплылыгъымдан айтгъан эдим шо сёзлени де. Язылмагъан зат кёп язылгъандан эсе. Магъа да бир вакъти (аввал о гьакъда мен А. Блокну кагъызларында охугъан эдим) энниден сонг бир сёз де, бир шиъру да язмасман деген ой гелди. Неге тюгюл, о вакътилерде шиъруларымны тынч яза башлагъан эдим. Тартындым, амма. Улланам Даражатны: "Халкъны алдына чыгъажакъ яш болагъангъа ошайсан. Сагъа бир тилевюм. Халкъны алдына чыкъгъанда артда айтагъан сёзлерингни алда айтып къойма, балам"- деген сёзлери де эсимде...

Муна мен 60 йыл оьмюрлер гечирип, халкъымны алдына шаир гьисапда чыкъгъанман, ону булан шо гюнгю ахшамда йимик бетге-бет де къалгъанман. Не айтайым, не айтажагъым бар дагъы да...

Ожакъларыгъызда сизин гьайлек йырлар сёнмесин!

Тенгирим! Сагъа ва эркинликге гьашыкъ бу миллетни ер этмегин, оьр этгин! АМИН.

- Бадрутдин, сени булангъы бу лакъырлашыв мени учун бек татывлу болду. Охувчуларыбыз да ону татывун сезер деп эсиме геле. Сагъа - узакъ оьмюр, яратывчулугъунгда ва яшавунгда - оьрлюклер ва уьстюнлюклер.


Опубликовано: газета "Ёлдаш", 2004, 28 август

Размещено: 28.06.2005 | Просмотров: 4063 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.