Кумыкский мир

Культура, история, современность

«Аргъумакъгъа тенг этмегиз ябуну»

Бизин ата-бабаларыбыз, ат оьлсе – майдан къалыр, игит оьлсе – аты къалар деп, асрулар бою сезе гелген маъналы, асил калималаны къоюп гетген. Игитлени атларын даимге эс дюньябызда сакъламакъ учун, гьар тюрлю ёлланы, амалланы къоллайбыз. Яшавдан гетген къагьруманларыбызны эсделигин юрегибизни, оюбузну теренинде сакъламакъ муратда, биз де оланы атларын орамлагъа, школалагъа, юртлагъа гьар тюрлю къурумлагъа къоябыз, эсделик ташлар салабыз. Шо белгилени янындан, бизге сыйлы, оьзден хасиятлы адамларыбызны атлары къоюлгъан орамлардан оьте бусакъ, шо адамны ярыкъ юзю, асил ишлери гёз алдыбызгъа геле, юрекде тамаша гьислени тувдура. Гьасили, бизин дёрт де яныбызда ругьу айланагъан йимик оланы гьис этебиз. Гьюрметли охувчум, сиз олар булан мен не айтма сюе экен деп ойлаша бусагъыз, лакъырымны маънасын, юрегимни гюе йимик талап турагъан дертлени ачыкъ этме къарайым чы. Сиз де билеген кюйде, бир нече йыл алъякъда С.Къазбековну орамыны атын алышдырып, жаны да парахат болуп битгенче, шогъар А.Магьамматтагьировну атын къойду. Шо заман игитибизни менлиги де ерге урулду, жин къакъгъан йимик бизге де къапас берилди. Биз не этдик, не чара гёрдюк? Гертиси, шо масъалагъа байлавлу «Ёлдаш» газетибизни бетлеринде кёп сесленивлер, разисизликлер чыкъды. Гьатта редакциябызда оьзге миллетлени бир-бир вакиллери де къошулуп, «дёгерек столну» айланасында пикру алышдырыв оьтгерилди, къарар да къабул этилинди. Воллагь, биз шолай осаллыкъны этме биревге де къоймасбыз деп, шо масъаланы бойнуна алып айланагъанлар да болду.

Бир вакъти оланы бириси редакциягъа гелип: «Паху, бизин къутласанг да ярай, биз айтагъан болду, Къазбековну аты еринде къалды», – деди. Тюзю шогъар инанып, не яхшыдыр хари деп бек сююнген эдим. Бу гезик бизинкилер ишини артына чыкъды деп къойгъан эдим. Амма гьабас ойлашгъан болгъанман.

Айтагъаным, язны бир гюнюнде телевизордан Дагестан» деген телерадиокампанияны мухбири ерли янгылыкъларда А.Магьамматтагьировну аты къоюлгъан орамда огъар эсделик таш салынажакъ деп маълумат берди. Шону эшитгенде, къаным къайнап, башымдан от-ялын оьтюп гетди. Яхари, шо дурус тюгюлдюр деп, гьар ерден ахтарып къарадым. Гертиден де, шо орамны масъаласы чечилмей, бугюнге ерли оьзюне «къонуш» табып болмай гьаваларда гезей.

Ондан сонг, Магьачкъала шагьаргъа 155 йыл тюгюл, ондан кёп артыкъ бола деген масъала арагъа чыкъды. Шо гьакъда да бир нече керен къумукъча да, орусча да далиллер булан бизин газетибизде макъалалар берилди. Тек нетерсен, шо, баягъы, сесленивлер, хабарлар булан шо да басылып къалды. Гьеч ону чечмеге артына тюшгенлени де билмеймен. Дагъы нени айтайым, Дагъыстанда совет гьакимлигин къургъан адамлардан лап биринчиси Ж.Къоркъмасовгъа гьали де памятник салып болмайбыз. Айып иш тюгюлмю?

Дагъыдан да бек мени къазапландырып, юрегимни мююш-къувушуна ерли оьрчюкдюрген дагъы да бир иш болду. Гюнагьларындан Аллагь гечсин, бир замангъы премьер-министрибизни А.М.Мирзабековну менден эсе оьзге кёплер яхшы таный болгъандыр. Мени гьисабымда, ону йимик оьтер гьакъыллы, оьзден хасиятлы, менлиги булангъы адамыбыз гьукуматны башында болмагъандыр. Къумукълагъа да, оьзгелеге де хыйлы кёмеги тийди, Дагъыстанны гьайын этип, кёп къыйынлыкълардан да чыкъды. Нечесе толкъунланы башындан да оьтгерди. Амма къажымады, иелмеди. Узун сёзню къысгъасы, денгизге ювукъда ерлешген орамгъа ону аты къоюлгъанда, нече де къувангъан эдим. Башым кёкге тие къалды. Дагъыдан да бек огъар эсделик салгъанда къувандым. Тек шу сююнч узакъгъа бармай, шатлыгъымны ахыры къарсалав болуп къалды. Неге десегиз, шо толу кюйде ону аты къоюлгъан орамны къанна эшекни къуйругъу йимик къысгъартып, бир буччагъына А.Мирзабековну атын берип, ондан да кёп янына буса оьзгесини атын къойгъан. Тамаша тюгюлмю? Яда сиз де мени йимик ажайып болмайгъан болгъанмысыз?

Бир адамны атын алышдырып, башгъасыны атын къоягъанлыкъ мердешге айланып тура. Бизин белгили адамларыбызны Ватаныны, халкъыны алдындагъы къуллукъларына багьа берегенлер кимлердир? Заман да, халкъ да оьзлени игитлерине тезден берли къыймат берип битген. Эгер де, гертиден де, гьакимлер орамланы атларын алышдырма сюе буса, бир башлап халкъдан сорап билсин. Мени гьисабымда, орамны атын алышдырагъанлыкъ шо тарихни алышдырагъанлыкъгъа тенг геле. Шо гьакъда мен Йырчы Къазакъны тамурлары терен гетген чебер, бек гючлю маъналы поэзиясыны эки сатырын мисалгъа гелтирип, соравума оьзюм жавап берме сюемен.

Эренлени уьч башгъадыр табуну,
Аргъумакъгъа тенг этмегиз ябуну.

Не учун бизин къыйыкъсыта экен? Неге тюгюл, биз, айып этмегиз, олтургъан ерибизде авзубуз булан къуш тутуп турабыз. Интернетде де, газетде де, гьар ерлерде де ишибиз сёз булан бите. Гьакъыл уьйретмеге, уллудан алып сёйлеме болагъанлар кёп. Амма, аз сёйлеп, асил сёйлеп ишни башына таш салагъанларыбыз ёкъ. Бир яягъыбызгъа ургъанда, бирисин де салагъан хасиятыбыз къачан таяжакъ?


«Ёлдаш», 16-11-2012

Размещено: 23.11.2012 | Просмотров: 2005 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.