Кумыкский мир

Культура, история, современность

Айтылгъан сёз – атылгъан окъ

ФотоБизин халкъ арада, минг йыллар алдын тувулунгъан бек тизив айтыв бар. «Айтылгъан сёз – атылгъан окъ», – дей къумукълар. Гертиден де, ялгъан, бугьтан, аччы сёз уьч хырлангъан болат окъ йимик юрекге яман чанчылагъанын къайсыбыз да сезгенбиз. Сёз яра хыйлы заман сав болмай, сызлап да тура. Айтды-къуйтду саялы сюйгенлер айрыла, ожакълар тозула, дос-къардашны арасына татывсузлукъ тюше, тухум тухумгъа оьч бола...

Ондан къайры да, бу айтывну маънасы янгыз агьлю, авул-хоншу яда бир юрт аралыкълар булан дазуланып къалмай. Бизден алдагъы наслулар варислерине сёз саялы бютюн элге де пелекет тюшме бола деген ойну да етишдирме къарагъан. Тарихни теренлерине чомулсакъ, шону гертилейген мисалланы эби-баву ёкъ. Амма инсанурлукъ, девюрлер алышынса да, мактапда къуру экиге охуйгъан эринчек яшдай тарихни сынавларындан, неге буса да, дарс алма сюймей.

Россияны маълумат къуралларыны артдагъы билдиривлерин гёзден гечирип къарайман. «Санкт-Петербургда, – деп яза шоланы бириси, – белгисиз бирев геч вакъти полициягъа зенг уруп, Магьачкъаладагъы палан яшлар бавуна атылтыв алат салгъан деп билдирген болгъан. Насипге, шо бош хабар болуп чыкъгъан. Артындагъы гюн къайтара шо адам, гиччипавланы гьалиге къойдукъ, шагьарны темир ёл вокзалын атылтажакъбыз деген. Бу гезик полицейскийлер хантавлукъ этмейли, ерли «террорчуну» тез тутгъан ва энни огъар судну тёреси булан, азында уьч йыл сама гечелер, телефон булан ойнайгъанны орнунда, юлдузлагъа челтир тутулгъан терезеден таба къарама тюшежек».

Тюзюн айтгъанда, мен бир башлап бу билдиривге онча тергев де бермедим. Азмы дюньяда гьайгевлер, айрокъда тезден берли авлиялары ва бузукъ ёллары булан айтыла гелген Россияда. Сонг ойлашаман, токъта, Санкт-Петербург къайда, Магьачкъала къайда? Неге 30 йыл болагъан, уьйленген, мекенли иши булангъы жагьил адам оьзюнден нече минг чакъырым арекдеги бизин тахшагьарыбызны эсине алгъан? Себеби, маънасы недир? Бу агьвалатгъа байлавлу оьзге маълумат къуралланы хоталап къарагъанда, жавабы да табылды. «Мен дагъыстанлыланы гёрюп болмайман. Оланы эдепсиз ишлерини гьакъында гьар гюн дегенлей эшитебиз. Артда олар Москваны къап-ортасында этген «оюнлары» мени айрокъда бек къазапландырды. Тазза чыдамлыгъым битип, шолардан не къайда булан да ачув алма сюйдюм, шо саялы полициягъа сёйледим», – деген маънада англатыв берген болгъан ахтарывчугъа.

Охувчуланы арасында сентябрь айны 30-нда, къаттыгюн, Москвада болгъан «дагъыстанлы тойну» хабарын эшитмегенлер ёкъдур. Ону къувуну-сеси гьали де газетлени бетлеринден, телевидениени, радиону берилишлеринден таймай. Интернетни чи айтма да айтмайман. Онда дагъыстанлыланы башына тёгюлеген «чирик сув» ташгъын йимик агъылып геле. Биз нечакъы сюймесек де, Россияны оьзге регионларында бизин республикабызны, халкъларыбызны гьакъында оьтесиз яман, терс пикру тувулунгъанына мюкюр болмагъа герекбиз. Ювукъ арада федерал маълумат къуралланы бизге бакъгъан якъдагъы къараву да, янашыву да алышынар деп де эсиме гелмей. Неге тюгюл, бизден чыкъгъан бир-бир башыбузукълар ва элбезгенлер не ерде буса да къайтып бир «гьюнерин» гёрсетмей къоймажакъ. Республикабыз булай да четим гьалда, ич масъалаларыбыз азлыкъ этегендей, уьстевюне, тышдан да «баш аврувлар» къошула. Балики, биз мунда еринде турагъанлар Россияда бизин миллетлеге бакъгъан якъдагъы янашыв алышына барагъанын онча гьис де этмейбиздир. Тек Ватанындан айрылып уьлкени гьар мююшюнде яшав юрютеген дагъыстанлылар шону сезме башлагъан.

Мен шу гиччирек макъаламны сёзню таъсири, маънасы гьакъында негьакъ башламагъан эдим. Милли аралыкълар шонча да бек инче, назик масъала чы, текаран гьакъыкъатдан, адилликден тайышып сёйлеме урунсанг, гёзге чёп чакъы гёрюнеген агьвалат бирден уллу «къалмагъаллагъа» айланма бола. Федерал маълумат къураллар къаст этип дагъыстанлыланы гьакъында береген къувунлу хабарларын гьеч «сувума» къоймайгъанын гёрюп, эшитип турабыз. Оланы терс кюйленген баламанына бир-бир политиклер де сююне туруп къошула. Гьар гюнлюк сёз «гьужумну» таъсирине тюшген адамлар адатлы гьалда айланасында болуп турагъан пакарсызлыкъланы унутуп, ятлагъа багъалар. Ондан къайры да, бу масъаланы журналистлер гьисапгъа алмайгъан яда алма сюймейген яны да бар. «Къувунлу» хабарланы янгыз бизин ватандашлар охуп къоймай, оланы ангы кёп йыракъ эллеге де етише. О заманда да биз неге Дагъыстангъа тышдан далапчы адамлар аз геле деп тамаша болабыз.

Дин экстремистлер булан къанлы ябушув юрютеген, террорчулукъну аччы емишлерин барындан да кёп сезеген республикагъа журналистлени янындан англав да, якълав да артыкъ болма герек эди, айрокъда пачалыкъ маълуматланы янындан. Гьакъыкъатда буса Дагъыстангъа къаршы юрюлеген «маълумат дав» гючленсе тюгюл, кемимей. Республиканы Россияны Пачалыкъ Думасындагъы депутатларына бу масъаланы оьзлени жыйынларында гётерме тезден заман болгъан эди.


«Ёлдаш», 12-10-2012.

Размещено: 15.10.2012 | Просмотров: 2175 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.