Кумыкский мир

Культура, история, современность

Агъав, оьзюнг болмасанг да арада…

фотоШаир ва журналист Магьамматамин Адилхановгъа биз, ону иш ёлдашлары ва къурдашлары, ат яшырып, Агъав дей эдик. Ол арабызда ёгъу бир йылдан къолай бола, тек оьзю болмаса да, ону аты бизин арабызда бир гюн сама эсгерилмей къалмай.

Мен мунда Агъавну шаирлик пагьмусуну, журналист касбусуну гьакъында айтма сюймеймен. Ону, сюйсе, башгъалар этер.

Агъав мени эсимде сёзге уста, чыгъышлы, татли сёзлю, гелишли, яравлу адам гьисапда къалгъан. Ону булан бир де ялкъывлу болмай эди.

Эсде-ойда ёкъ темаланы гётерип, масхаралар этип, пашман турагъан адамны гёнгюн ачып, кюлетип, арагъа шатлыкъ яйып бола эди.

Агъав аччы сёз айтып гишини хатирин къалдырмакъдан бек сакъ эди. Оьзюне бирев яман сёйлесе де, ол, эшитмейген болуп яда масхарагъа айландырып, яда астаракъ шолай адамдан арчылып гетип къала эди.

Тек гьали эсиме геле, гьар аччы сёз ону назик, рагьмулу юрегине батып, яра болуп тура болгъандыр. Болма ярай, шо яралардыр ону арабыздан чакъсыз ёкъ этгени де. Арт вакътилерде ол: «Магъа биревлер: Атанг Моллакъа 103 йыл яшагъан, сен ондан озажакъсан дей бола. Инан сен, бир янгыз гёзюм къарамай шу дюньягъа. Мени оьмюрюм де атамныкине тюгюл, анамныкине ошажакъ. Анам узакъ яшамады», – дей бола эди.

Гертилей де, ону сабурлугъуна-саламатлыгъына къарап: «Шуну нервалары ташдан яралгъан буса ярай», – деп ойлашагъан гезиклерибиз бола эди.

Агъавну мени сукъландырагъан бирдагъы бир хасияты бар эди. Ол адамны аз сама гюллемей эди. Яхшылыкъ этип болмай буса да, яманлыкъ этмеге чи нечик де этмес эди, гьатта ёрама да ёрамас эди. «Пеленчени осу-бусу бар, мени чи ёкъ», – деп сёйлеп бир де эшитмегенмен.

Яшавда инг де кёп сюеген леззети къурдашларыны арасындагъы йыбав, кампания эди. Уллу ички мажлислени де ол сюймей эди. 2–3 адам булангъы, оьзю айтагъан кюйде, «чарыкъ йыбавну» сюе эди. Ичкини де ол, гьар гюн иче буса да, оьлчевюн кёп этмей эди: ону эсирип, терс сёйлеп, алдындагъы гюн этгенин, сёйлегенин унутагъан гезиклер болмагъан. Аякъны да тостсуз алмай эди. Ол ашгъа да сутур тюгюл эди. Бир-эки оьзю сюеген ашгъа тюртюнюп, гьаракъысын да уртлап, масхара-самаркъав этип турма сюе эди. Бырынгъы хабарланы бек билегенде йимик, оланы арив, къужурлу кюйде хабарлап да бола эди. Оланы кёплери ону оьзю булан тас да болажакъ.

Оьзюне къарагъанда, Агъав охугъан, билимли адам йимик гёрюнсе де, ол илмулагъа чомулуп, къыйналгъан адам тюгюл эди. Шо яхшы да дюр. Ону бары да гьакъылы, яшаву, обурлугъу халкъны яшавундан, адамланы арасындагъы яшав сынавдан гелген эди.

Мен эслеген кюйде, ону яшавда артыкъ бек сюеген 3 муаллими болгъан: Моллакъа, Шарип Альбериев, Магьаммат Атабаев. Озокъда, атасы Моллакъаны (ол да, халкъ огъар Дада дей эди) айрыча эсгерме герек. Ол атасын кёп сюе эди десек, биревлер: «Атасын ким сюймей», – дежек. Агъав атасы оьлгенде де ону ойлары, гьакъылы, дюньягъа къараву, сынаву булан яшай эди. Ол чакъ-чакъда: «Бу гече Даданы тюшюмде гёргенмен. Шону эсделигине бир затлар этмесе болмас», – деп бола эди. Бир-бирде ол оьзюню масхараларын, тергевлерин Моллакъаныки этип айтып да къоя эди.

Шарипни де ол кёп сюе эди. Ону гьакъында къайтып-къайтып хабарлай бола эди. Шарипни шиъруларын гёнгюнден кёп охуйгъангъа, оланы бирлерин биз де уьйренип къалгъанбыз ва чакъ-чакъда гьали де такрарлайбыз.

…Акъ хасадан акъ хасагъа етгенче,
Жанаварлыкъ болма ярай арасы…

 

…Тек гечмесбиз кисесинде бар туруп,
«Берейим!» – деп бош зурнайын сокъгъанны…

 

Магьаммат Атабаевни гьакъында бирев яман зат айтгъан деп эшитсе, оьзюне айтылгъандай хатири къала эди. Магьамматны гьакъында хабарлама, масхаралар этме кёп сюе эди ва бираз ичсе, «Къарлыгъачны» гёнгюрев эте бола эди.

Агъав ким булан да ичме сюймей эди. Кёп сюеген, яшдан берлиги къурдашлары Умар (мисгин), Шарабдин, Къырымсолтан булан кёп бола эди. Оланы гьарисине айтагъан атлары, язгъан масхара шиърулары эсде къалгъан ва гьали де айтыла. Яшайгъан авулунда ахшамланы Мусапир булан йибере эди. Магьачкъаладан Манап, Къапур гелсе, ону учун байрам эди.

Ишде де, «Къумукъ тюзню» редакциясында, Агъавгъа биз: «Редакцияны берекети», – дей эдик. Яхшылыкъгъа-яманлыкъгъа башыбызгъа тюшюп юрюй эди. Гьар иш ёлдашыны агьлюсюню, яшларыны атларын айтып сорашып, гёнгюн алып бола эди. Биревге де аччы сёз айтмагъан. Биз барыбыз да гиччи бусакъ да, огъар къарсалап сёйлеген гезиклерибиз де болгъан, тек ол къайтарышгъа тийишли жавапны къайтармагъан.

Къызы Наиданы кёп сюе эди. Ону янына Ботаюртгъа къурдашларын да алып чакъ-чакъда барып, гёнгю ачылып къайта эди.

Жагьиллейин яшавдан гетген уланы Муратны къысматына талчыгъып, ойгъа-къайгъыгъа батагъан гезиклери кёп бола эди. Агьлюсю Айнаны, уланы Адилни, гелини Лайланы, оланы авлетлерини масхара къатыш хабарларын кёп эте эди.

Мурат оьлгенден сонг, дагъыдан-дагъы дюньядан гёнгю чыкъды. «Дюньяда тюзлюк бар деп нечик айтып боларсан!» – деп кюстюне бола эди.

 

«Билип битдим яшавумда мекенли
Бу уьч гюнлюк дюнья бош зат экенни»…

 

Бу сёзлер Магьамматамин мисгин жагьил чагъында оьлген къурдашы ва къардашы Къазбек Салаватовну оьлюмюне язылгъан йырдан алынгъан. Шо йыр гьали аз йырлана, 20–30 йыллар алдын хит эди.

Агъав «Яшав – бош зат» деп, гертилей де кёп айта бола эди. Айрокъда, артдагъы йыллар гёнгюлсюзлюкге батып, кёп кюстюне бола эди. «Инан сен, бугюн оьлсем де, шу дюньягъа гёзюм къарамай», – дей эди.

Тек огъар яшав оьзю сюеген бир нече адамлар баргъа азиз эди.

* * *

Муна, Агъав, сен оьлгенли жыйылып тургъан эсделиклени бирлерин яздым. Олар дагъы да кёп бар. Барын да язып бажарылмай, тарыкъ да тюгюл. Савунгда сени тийишли даражада англап, гёнгюнгню аяп, аявлап болмагъаныма гьёкюнемен.

Сени рагьмунг, исивюнг, таъсирли сёзюнг, ачыкъ юзюнг эсден таймай, бизге яшама, гишиге зиянсыз оьмюр сюрме кёмек эте.

14-нчю июнда къурдашларынг, Аллагь буюрса, сен кёп сюеген кюйде жыйылып, сени эсделигингден аякълар гётережекбиз!

 

Агъавну унутулмайгъан масхараларындан

Бир гезик олтургъанда хыйлы ойлашып:

– Гьали мен бир затгъа ойлашып тураман. Ички кампанияны кёп аварасы бола: базаргъа барып закуска алма герек, тюкенлерден айланып таза гьаракъы, сонг олтурма ер ва оьзге увакъ-тюек…

– Сонг нетейик дейсен? – дейбиз. Бу бир масхара ойлашгъанны англап.

– Анашагъа чыкъма герек. Олтургъан ерде тартып шону да, йыбав этип, кюлеп туражакъбыз.

* * *

Агъав къулакъгъа сакъ эди. Бир гезик ону ишде бирев телефонгъа чакъырды. Ол хыйлы заман шо адам булан сорашып, ону къуллугъуна тынглап: «Яхшы, этежекбиз. Гелермен. Уьйдемисен?» – деп де айтып, телефонну салгъан сонг янындагъылагъа:

– Ким эди шо? Мен чи танымадым, – деди ол.

* * *

Язагъанланы бирлерине ол масхара этип «генийлер» дей эди. Сонг бир экилик де чыгъарып, чакъ-чакъда шону айта бола эди:

«Мен гёргенмен генийлени кёплерин,

Гёрмегенмен, тек «Ёлдашдай» кёп ерин.»

Бир-бирде «Ёлдашны» орнунда «Къумукъ тюзню», «Тангчолпанны», «Къарчыгъаны» сала эди.

* * *

90-нчы йылланы башында биз, «Къумукъ тюзню» къуллукъчулары, язылывну вакътисинде газетни гьар номеринде биринчи бетге уллу гьарплар булан шиъру къайдада 2 сатыр язып, охувчулагъа чакъырыв эте эдик. Шолай бир гезик Гебек:

«Акъча жыймай къаз этге,

Языл бизин газетге», – деп язгъан эди.

Агъав шо сатырлар кепине гелмекликден, чакъ-чакъда такрарлап кюлей эди:

Я, Гебек, акъча жыймагъа сыйыр тюгюл, машин тюгюл, абзар тюгюл, тек рифмасы арив, – дей эди. Сонг бир гюн олтургъанда Гебекге тийдирип:

«Акъча жыймай къаз этге,

Чырма бирни газетге», – деген эди.

О заманларда гьали йимик пакетлер ёкъ эди, гьаракъыны газетге чырмап гелтире эдик.

* * *

Дагъы гезик тюш ашгъа оьзюн къоюп, кюрзе ашама гетген ёлдашларына булай язгъан эди:

– Сайки, мени сангыравгъа гьисаплап…
Аста булан бир-биревге шыбышлап,
Шо мюгьлетде гетсегиз де сиз ташлап,
Мен ташланып орамларда къалмадым,
Ягьым сынды, сизге гёре болмадым.
Гьинкалны да, кюрзени де гёргенмен,
Инаныгъыз, гючюгюмден тойгъанман.
Шо саялы ялкъып шолай ашлардан,
Шо тепсини гьали сизге къойгъанман.


«Ёлдаш», 15-06-2012

Размещено: 18.06.2012 | Просмотров: 2151 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.