Кумыкский мир

Культура, история, современность

Жамият бирликни имканлыкъларын къоллайыкъ

Абдулкъапур АКАЕВ - ДР-ни жамият палатасыны ишчи группасыны члени.

Бизин халкъ оьзюню башына тюшген гьалны англап ва англамай кант этегени азындан 20 йылдан кёп заман оьтдю. Шонча йылны ичинде дюньягьа яралгьан адам гьакъылгъа токъташып, оьзюню яшавун оьзю къурмагьа гиришген оьмюрге гьисаплана. Тек нетесен, заман гете, амма халкъыбызны гьалын-гюнюн, къысматын - къайсы янын алсакъ да, алгьа барыву, тюрленивю гьис этилинмей.

Башлапгъы вакътилер шо гьакъда этилинеген гьаракатлар, талпынывлар гьали неге буса да оьлюп-сёнюп къалгьан. Ярты-ярым этилинген ишлер болса тюгюл, юрекни къувандырагъан, ругьландырагъан натижалар гёрюнмей.

Уьстевюне, топлангьан кемчиликлеге янгылары да къошулуп, къыйынлыкъларыбыз теренлеше бара. Гьалиги пакарсыз капитализмни заманында бир мекенли къурум ёкъ алда йимик жамият масъалаланы тергевге алып иш гёреген, халкъны гьайын этеген. Халкъыбызны къуршап, бирикдирип, асувлу ёлгъа салмагьа болар йимик адамларыбыз да чаналатып къоягъан болгьан. Шо саялы халкъыбызны кёбюсю гьали де оьзлени гележегине инамсыз янаша. Оьзгелени бирлигине, гьаракатына къарап сукълана ва талчыгьа туруп, заманлар, оьмюрлер гетип бара.

Шу гьалиги шартларда, мен ойлашагьан кюйде, четимликлени ёрукълашдырмакъ учун бизге бир ёл бар. Шо да - юртларыбыздан таба жамият бирлигибизни болдурув. Неге тюгюл, бизин халкъыбызны кёбюсю юртларда ерлешген, яшай. Юртларыбыздан таба бириксек, миллет бирлигибизни рагьат болдурма бажарылажакъ эди. Юртлар йылдан-йыл оьсе, уллу бола, юртлулар бир-биревден арекде яшама башлай, бир-бирин танымайгъан болуп бара. Шоллукъда, жамият низам, адиллик, бир-биревге ва уллулагьа этилинеген абур-сый юртуна, элине, ватанына бакъгьан сююв осаллаша. Гьакъыкъатда арагьа татывсузлукъ гире, эрши ишлер арта, пасатлыкъгъа тарый, наркотиклер, ялгъантын булан этилинген акъчалар булан машгъул адамланы къуллукъчулары болуп, ахырда оьзлени яшавун, гележегин бузалар. Оланы бирлери экстремистлеге, вагьгьабылагъа къуллукъ эте, оьзгелери тонай. Жамиятларыбыз буса, шолай эрши къылыкълагьа, гьаракатлагъа къаршы биригип, асувлу, таъсирли иш юрютме болмай къала. Гьалиги пачалыкъны башын тутгьанлар айтып турагъан кюйде, жамиятны кёмеги болмаса, йиберилген зараллы кемчиликлени алдын алма бажарылмай. Янгыз гьукумат ва пачалыкъ къурумланы гючю булан уьлкеде низам болдурма тынч тюгюл. Шолай болгьандан сонг, биз де оьз гьаракатыбызны этип, эринмей-талмай, биригип, гьар юртда жамият советлер къуруп, шоланы айланасында къуршалып, ерли гьакимлер, пачалыкъ къурумлар булан бирликде белсенип иш гёрме герекбиз. Ерли гьакимлерибизге де бу ишге тогьас салмагьа тарыкъ тюгюл. Некъадар болагъан кёмегин этсинлер, эгер де оьзлер халкъгъа, жамиятгъа къуллукъ эте буса, ону пайдасын якълай буса.

Бизин миллет Дагьыстанда гьар бир якъдан алгъанда оьзгелерден эсе артда къалып, яшав ярышда утдурагъаны ичингбушдура. Ойлашып, анализ этип къарайыкъ, нечик экономика якъдан, топуракъ масъалалардан, охувдан, спортдан, маданиятдан, дин-иман якъдан артда къалабыз. Гьакимият ва оьзге къурумларда ишлейгенлерибизни санавун алсакъ да, къайсын-бирин айтайыкъ, кёп кемчиликлеге къаршылашасан. Юртларыбызда, районларыбызда къыставуллу гьаллар тувулуна, яшавлукъ, экономика масъалалар чечилмей.

Уьстевюне, бир-бир гезиклерде халкъгъа зараллы тиеген ишлер ёлгъа йибериле. Ишлер-гьаллар шолай къыйынлашса да, тек жамиятларыбыз бирикме къарамай. Гьаракаты осаллашгъаны саялы, шоллукъда бир масъаланы да къатдырып, тутдуруп салма болмай къаласан. Шолай неге бола? Неге жамиятыбыз биригип, татывлукъда иш гёрюп болмай?

Неге тюгюл де, биринчилей, халкъыбызны, жамиятларыбызны къурашдырагъан адамларыбыз кёп тюгюл. Сонг да, оьзтёрече, айрыча хас къурумларыбыз, газетлерибиз, телевидениебиз ёкъ. Шоланы болдурма бизге закон ихтияр бере чи. Оьзгелер шолай онгайлы законлардан англавлу кюйде оьз пайдасын гёре. Бу бизин халкъгъа не болуп къалгъан? Бирикмеге неге къарамай?

Гючюбюз чатагьан, оьзюбюзню гьаракатыбыз булан болагъан затланы этмеге сама къарайыкъ. Шоланы этмек учун, биринчилей, жамият советлер къурсакь пайдалы болур. Асувлу кюйде ишлейик, биригейик. Муна шону учун да, гьар юртда беш-он гьаракатчы, ишни-гьалны англайгьан, шогъар ичибушагъан, халкъына, миллетине оьзюнден болагъан кёмекни этме сюеген адамланы къуршама герек. Оьзлени айланасына юртну жамиятын бирикдирме, жанландырма бир башлап олар гьаракат этсинлер. Мен инанаман, гьар юртда шолай адамлар барлыгьына ва ерли жамиятлагьа олар кёп пайдалы ишлер этип болажагъына. Бирдагъы да айтаман, шолай адамлар биригип, къуршалып иш гёрме герек, юртларда жамият советлер болдуруп, уставы, печаты, жыйылма-олтурма ери болсун.

Жамият советлени къурма сюегенлеге кёмек гьисапда биз ону уьлгюлю уставын тизгенбиз. Гьар юртгъа берип де болабыз, сонг оьзлер ерли гьаллагьа къыйышагъан кюйде алышдырып, къоллап болар йимик. Уставны ва жамият советлени къурмакъны уьстюнде ишлейгенибиз бир йылдан къолай бола. Шо вакътини ичинде бир нече юртда советлер къурулуп да тура. Шоланы уставы федеральный регистрационный ва законлагьа къарайгъан федеральный къуллукъланы талапларына гёре къыйышдырылгъан. Юртларда шолай советлени къурмакъны агьамиятлылыгъын эсгерип, Дагъыстанны Президентине, жамият палатасына, "Отечество" деген бирлешивге таклифлер бергенбиз, тизген уставыбызны тапшургъанбыз. Шоланы бириси де бизин ишни гери урмай, арив гёре ва кёмеклешежегине инандыра. Неге тюгюл, жамият къурумланы гючлендирмек, шондан таба бизин уьлкеде ватандаш ихтиярлы жамиятны болдурмакъ - алда токътагьан аслу масъалаланы бириси.

Россияны, Дагъыстанны Президентлери де шоланы якълай. В.Путин нече керенлер айтып да тура: "Жамиятны, халкъны гьаракаты-талабы булан болмаса, бизин гьукуматда низам болдурмагьа бажарылмай. Жамият къурумлагъа къуршалыгъыз, биригигиз, сизин ихтиярларыгъызны якълагьыз ва гьукумат къурумлардан шону талап этигиз", - деп.

Биз де жамиятыбызны ичинде болдурма къарайбыз бирликни, низамны, законну, эгер де ишлерибиз, яшавубуз тюзелгенни сюе бусакъ.

Гьар заман кемчиликлени гьакъында газетлеге язып, радиодан таба айтып, йырлар язып, атылып бийип, олтургъан-тургьан ерде кант этип, гьай аман деп тургъан булан бажарылмай. Белсенип, гьаракат этип кемчиликлени уьстюнде ишлеме герек арымай-талмай. Магьа негер тарыкъ, мен не этип боламан деп баш къачырмай, гёнгюлсюз болмай. Аллагьутаала да айтгъан чы сиз гьаракат этигиз, мен де кёмек этермен деп. Бизин ишлерибизде саниятыбызгъа, гьаракатыбызгъа гёре тюзелер яшавубуз. Амма гьаракат этмесе, бир зат да болмай. Бугюн буса бизге бирликдеги гьаракат етишмей. Шону англап, биригип иш гёрмеге заман болгьан.

Шо саялы да эсгерилген уставны къоллап иш гёрмек учун не этме герек? Биринчилей, шу ишге талаплы, гьаракатчы адамланы къуршап, сиптечи группаланы болдурма герек. Шолар жыйылып, юртунда жамият совет къуражагьына къастлы экенин токъташдырып, протоколгъа да язып, къоллар да салдырып, бир экземплярны юрт администрациягъа тапшуруп, бириси экземплярны да алып, Магьачкъаладагъы республика консультация-анализ центргьа ёлукъма герек. Башлап шу телефон номерге сёйлесегиз, дагъы да яхшы: 8-928-678-48-67. Шонда сизге эсгерилген уставны да, тарыкьлы таклифлени де бережек. Сонг ерли гьаллагьа гёре, къыйышдырып, онгарып, юртда жамиятны жыйынын оьтгермеге герек болажакъ.

Шо жыйында уставны къабул этип, жамият советге членлер де, председателни де айырып ишлемеге герек болажакъ.

Айланасына жамиятны адилли, абурлу, бажарывлу адамланы - динчилени, интеллигенцияны вакиллерин къуршама тарыкъ. Ерли гьакимлеге кёмеклешип, гьар тюрлю масъалаланы уьстюнде ишлемесе болмай. Ерли гьакимлер оьз жамиятына гьакъ юрекден къуллукъ эте болгьан сонг, жамият советлер къурма къаршылыкъ этмес. Уьстевюне, некъадар шо ишге ёл ачар, кёмеклешер, ерлешмеге ер де гёрсетер.

Гьали-гьалилерде Дагъыстанны жамият палатасы бары да районлагьа жамият советлер къурмакъны гьакъында таклифлер этип, советлени уьлгюлю кагъызларын да йиберди. Шо нечакъы да яхшы. Бу ишде бизин гьаракатыбызны да пайы бар дыр деп эсиме геле. Ишлевню низамында, положениени 7.5. пунктунда язылгъан кюйде, советни 20 членини онусун ерли юрт администрацияны башчысы, къалгьан онусун ерли депутатлар гёрсете деп язылгъан. Тюзю, шогъар мен толу рази тюгюлмен. Жамият советни членлери гьисапда ерли администрацияны таклифи булан беш адам гёрсетилсе де таманлыкъ этежек.

Жамият советлер - халкъны гьакимлигини ватандаш къурумларындан бириси. Ону жамият палаталарын, конституция ихтиярларын якълайгъан къурум. Ону пачалыкъны Конституциясына ва ерли административ къурумланы гьакъындагъы 131 номерли законгъа кюрчюленип, халкъ къурмагъа герек. Оьрден буйрукъ булан тюгюл. Тюзю, таклиф берилсе де ярай.

Ону къурагъан ва ишлейген кюю, ихтиярлары ва борчлары, къаралагъан масъалалары уставында толу кюйде язылынып тура. Замангъа, айлана якъдагъы гьаллагьа гёре о толумлашма, алышынма бола.

Гьалиги заманда гьар жамиятны оьз къуруму болмаса, айры-айры адамлар гётерилген масъалалагъа пачалыкъ идаралар тийишли ва тарыкълы тергевню бакъдырмай къоя. Шо саялы да гьар жамиятны оьз къуруму болмагъа герек. Гьар юртда жамият советлер асувлу ишлесе, хыйлы масъалаланы чечмеге бажарылажагьы шекликни тувдурмай. Шолайлыкъда, халкъны инамлыгъы, ругьу гётерилежек, оьз къысматына, гележегине оьзю де къошум этмеге болажагьына тюшюнежек.

Шу ерде мени бир тилевюм бар, шо ишге къошулуп, янгыз оьзюню масъалаларыны гьайын этип, башын хашып, ерли гьакимлер булан яревкелик юрютюп, бирлеге ачув этип, къалмагъалгъа тартып айланма сюеген адамлар четим этмей арекде турса яхшы болур эди. Жамият совет шолайланы ери тюгюл, мунда намуслу кюйде гьалаллыкъда ишлемесе бажарылмай.

Бири нече юртларда жамият советлер къурулгъан сонг олагъа кёмек гьисапда ишин ёрукълашдырмакъ муратда район, сонг буса республика советлени ачмакъны арив гёребиз. Шо къурум ерли жамият палата гьисапда иш герме герек. Шону республика жамият палата булан да байлавлугъу болажакъ Шо гьакъда да сёйлешилген. Ишлени кьурмагьа бажарса, бизин юрт жамиятланы, умуми кюйде алгъанда халкъыбызпы хыйлы масъалаларын чечмеге имканлыкълар ачылажакъ. Бир зат да этмейли, магьа не тарыкъ затдыр деп тымыйып турсакъ, озокъда, бир зат да бажарылмас. Бизин гьайыбызны оьзюбюз этмесек, ким этер?! Абур да, сый да шондан сонг болур. Гелигиз, бирлешейик, биригейик, жамиятларыбызны имканлыкъларын къоллап, бир-биревге кёмеклешейик!


Опубликовано:
газета "Ёлдаш", 11 ноября 2007

Размещено: 12.11.2007 | Просмотров: 3026 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.