Кумыкский мир

Культура, история, современность

Юрекде Къазакъ булан

(Репортаж)

фото

Гьар йыл май айда къумукъ поэзияны классиги Йырчы Къазакъны поэзиясыны гюнюн белгилейгенлик адатгъа айлангъаны сююндюре. Бу йылгъы йыр байрамны чы юрекде Къазакъ булангъылар тезден къаравуллай эди. Ону себебин де охувчулар бу ёлугъувда сёйлегенлени сёзюнден англажакъ. «Ёлдаш» газетни савлай коллективи де бу жыйында ортакъчылыкъ этди. Шо вакъти бары да жыйылгъанлар гезик болуп тизилип, къолларында гюллер де булан Йырчы Къазакъны эсделигине гюл байламлар салдылар. Ондан сонг филология илмуланы доктору, профессор Абдулкъадир Абдуллатипов жыйынны башлама турагъанда Дагъыстанны Милли Академиясыяны президенти, аты айтылгъан алим ва жамият политика чалышывчу Гьамит Бучаев «Къаршылардан чыгъып, чыгъып къарасам…» деген йырны йырлап йиберди. Жыйылгъанлар шо йыргъа къошулуп, гётерип йырлап йибердилер. Демек, жыйын йыр булан башланды.

«Йырчы Къазакъны поэзиясы бир заманда да сёнмежек ва дёнмежек. Бизин гележек наслуларыбызны къоччакълыкъгъа, намусгъа-ягьгъа чакъырагъан, эдепге, къылыкъгъа уьйретеген ону шиърулары даим яшажакъ», – деп сёзюн башлагъан ва жыйынны юрютген филология илмуланы доктору, профессор Абдулкъадир Абдуллатипов биринчилей «Ёлдаш» газетни баш редактору Камил Алиевге сёз берди.

фото– Гьюрметли къурдашлар, бугюн мунда бизин миллетни эревюллю уланы Йырчы Къазакъны шиърулары да, ону гьакъында язылгъан шиърулар да охулажакъ,– деп башлады ол сёзюн. – Бугюнгю бизин жыйыныбызны оьзтёрече башгъалыгъы бар. Неге тюгюл де, Йырчы Къазакъны янгыртылгъан эсделигини алдында жыйын оьтгеребиз. Ону да аслу маънасы бар. Артдагъы йылны ичинде биз гьар тюрлю шагьар къурумлагъа, Къазакъны фондуна, Язывчуланы союзуна эсделикни ярашдырмакъ учун таклифлер берип турдукъ. Алышыныв болмады. Бизин кёп санавдагъы охувчуларыбызны таклифлери де булан, редакцияда жыйын этип коллектив эсделикни ярашдырмакъ учун харж жыймагъа халкъ акциясын оьтгердик. Шогъар жыйылгъан акъчагъа эсделик янгыртылды. Шо акцияда школаланы башлапгъы класларындан тутуп, гьар тюрлю давланы бары да ветеранларына ерли ортакъчылыкъ этди, баракалла болсун оьзлеге! Мен мунда айрыча эсгерме сюемен Къаягент районну Гьюсемегент школаны охувчуларын, Къарабудагъгент районну 2 ва 5 номерли школаларыны охувчуларын, Хумторкъали районну Тёбе посёлогундагъы школасыны охувчуларын, Таргъу школаны охувчуларын, арабыздан гетген къарабудагъгентли Агъалав Гьалимовну, мармарташны ишлетеген усталар таргъулу Имангьажини ва уьчгентли Элдарны, дёргелили Шагьабутдин Гьажиевни. Демек, редакция билдирген халкъ акцияда 168 адам ортакъчылыкъ этди, оьзлени кёмегин болдурду. Редакцияны атындан, жыйылгъанланы атындан барына да баракалла билдиремен. Бир масъаланы чечмек учун биз бирлешсек, не масъаланы да кютюп болагъаныбыз аян болду. «Атлан» деген жамият бирлешивню ёлбашчысы мунда салынгъан мармарташлар учун харж алмады. Баракалла болсун оьзюне. «Горэлектросеть» деген жамиятны ёлбашчысы да оьзлер этген ишин гьавайын этди. Гьакъ юрекден разилик билдиребиз. Йырчы Къазакъны байрамы булан барыгъызны да къутлайман!

Дагъыстанны Язывчуларыны союзуну председатели Магьаммат Агьматовгъа сёз бериле.

– Мен биринчилей Камил Алиевге эсделикни ярашдырма бойнуна алып ахырына чыкъгъаны учун баракалла деп айтма сюемен. Йырчы Къазакъ буса даим бизин юреклерибизни, ругьубузну оьзюню поэзиясы булан ярашдырып тура. Гьар миллет оьзюню шаирлери булан бай. Халкъны маданияты буса тил булан байлавлу. Тилни лап оьр даражасы поэзия, шиъру яратагъан шаир. Къумукъ миллетни поэзиясыны тёрю буса – Йырчы Къазакъ. Мен авар юртну бир школасында болдум. Охувчулар Йырчы Къазакъны къумукъча, Батырайны даргиче, Етим Эминни лезгиче шиъруларын охуйгъан кююне бек тамашалыкъ этдим. Шаирлер халкъланы бирикдире. Шону учун мен бугюн айтма сюемен, яшасын поэзия, яшасын Йырчы Къазакъ, яшасын къумукъ халкъ!

ДР-ни Милли аралыкълагъа, дин масъалалагъа, тыш байлавлукълагъа къарайгъан министрини биринчи заместители Зикрулла Ильясовгъа сёз бериле.

– Бугюн мунда жыйылгъан шат юзлеге, иржайып сёйлейгенлеге къарап ойлар терен тарихибизге гете,– деп башлады ол сёзюн. – Тарихибиз гёрсетеген кюйде, дослукъну да, татывлукъну да башында гьар заманда да шаирлер, язывчулар токътагъан. Шоланы арасында эревюллю болуп Йырчы Къазакъ да бар. Ону шиърулары булан мен школа чагъымда таныш болгъанман. Мени улланам къумукъча ону шиъруларын охуйгъанда гьайран болуп тынглай эдик. Дагъы да айт деп тилесем, таза къумукъ тилде, гьар гюн байрам болмай къулум дей эди. Бугюн «Ёлдаш» газетни сиптечилиги булан оьтгерилеген бу байрам да бек тарыкълы. Яшавну аваралары булан биз оьзюбюзню шаирлерибизни, игитлерибизни, гёрмекли адамларыбызны унутуп къалабыз. «Ёлдаш» газетге баракалла шулай пайдалы чараны башына алып оьтгерме болгъан. Поэзияны таъсири де булан бизин халкъланы арасында даим дослукъ болсун!

Печатгъа ва масса коммуникациялагъа къарайгъан комитетни председатели Умаросман Гьажиевге сёз бериле.

– Гьюрметли къурдашлар, гьакъ юрекден сизин Йырчы Къазакъны байрамы булан къутлама сюемен,– деп башлады ол сёзюн. – Къумукъ поэзияны классиги Йырчы Къазакъны янгыртылгъан эсделигини алдында оьтгерилеген бу жыйынны республика оьлчевде уллу маънасы бар. Неге тюгюл де, Йырчы Къазакъны поэзиясы къумукъ ва дагъыстан поэзияны кюрчюсю. Мен бугюн «Ёлдаш» газетни акциясында ортакъчылыкъ этгенлеге баракалла билдиремен. Бугюн биз жыйылгъан шу эсделикни алды поэзияны, адабиятны, тарихни анна тилин сюегенлени, рагьмулу ишлер этме белсенгенлени жыйылагъан ери болгъанны сюер эдим. Шулай ёлугъувлар кёп болсун!

фотоДагъыстанны халкъ язывчусу Камал Абуков оьзюню сёйлевюнде булай деди:

– Нечакъы сюймесек де, гьалиги яш наслу Йырчы Къазакъны поэзиясыны теренлигин, гючюн, толу маънасын гьали де англамай. Салав Алиевни артда чыкъгъан янгы китабында автор шаирни поэзиясыны гючюн, таъсирин, маънасын англатма къаст этген. Ону тилини, поэзиясыны таъсирлигини, чеберлигини гьакъында алимлер де илму монографиялар язар. Салав этгенде йимик, Къазакъны шиъруларын англатывлар, комментарийлер булан дагъы да, дагъы да китапларын чыгъармакъны яныман. Бирче ишлейик, чыгъарайыкъ, гележек наслугъа етишдирейик.

Йырчы Къазакъны янгы чыкъгъан китабыны автору Салав Алиевге сёз берилди.

фото– Къазакъны тилинде сёйлейим ярай буса,– деп башлады сёзюн Салав Магьамматсалигьович. – Оьтесиз уьлгюлю иш этди «Ёлдаш» газетни коллективи. Артдагъы вакътилерде бизде, къумукъларда, Дагъыстанда болгъан гёрмекли ишлени бириси. Шагьарны башчылары, Гьукуматны башчылары этер деп олагъа инанып къарап турмай, халкъны оьзюню айланасына жыйып, тийишли харжны да этип, бизге янгыз Къазакъгъа тюгюл, гетгенге тюгюл, гележекге яхшы дарс болду. Шулай ишлени этме дагъы да тийишли адамларыбыз бар. Гьюсейн Адилов Къоркъмасовгъа эсделик салабыз деп айланагъаны нече йыллар бола. Гьукумат акъча гёрсетме тийишли, тек бермей тура. Эгер бажарылмай буса, «Ёлдаш» газет этгенде йимик оьзюбюзню яныбыздан харж жыйып шо эсделикни этме герекбиз. Тарихи эсибизни тапма, янгыртма герекбиз. Таргъудан да, Кахулайдан да жагьиллер чыгъып, эки ай бола ташланып турагъаны Къараман авлакъда, Анжини, Анжи юртну яратабыз деп айтып. Семендерни янгыртды, Анжини янгыртса, биз бизин халкъны гележеги учун ишлейген болабыз, Дагъыстанны бирлиги учун ишлейбиз. Къазакъны айтгъан сёзлери бар, эгер де биз гележекге умут этме сюе бусакъ, оюбузну оюбуз булан, пикрубузну пикрубуз булан бирлешдирме герекбиз. Къазакъны сёзлери булан айтгъан заманда: «Ой къала, адам оьлсе ой къала. Ойну ойгъа бирикдирмей худайым, уланланы оьлтюрмесенг не бола!». Мен сизге барыгъызгъа да, бютюн Дагъыстангъа бирлик ёрайман, оьзбашына чалышып болагъан халкъ болмакъны ёрайман, Аллагь шо янында бизге эркинлик берсин. Баракалла.

Дагъыстанны халкъ шаири Агьмат Жачаевге сёз берилди.

– Йырчы Къазакъны байрамы булан сизин къутлайман,– деди ол. – Барыбыз да билеген кюйде, мунда жыйылгъанлар бизин бу байрамыбызда нечакъы алгъышлар этсек де, нечакъы арив сёзлер айтсакъ да, тёбебизге гётерсек де, Йырчы Къазакъгъа азлыкъ этежек. Ол нечик де яшамагъан, нечик де язмагъан шаирибиз. Гьалиги заманда, оьзюню англама кёп къыйын заманда, акъча давну девюрюнде Йырчы Къазакъны гьакъында сёйлемеклигибизни бек уллу маънасы бар. Эгер Йырчы Къзакъны биз яшларыбызгъа охутма бажарсакъ, шо биз етишген уллу уьстюнлюк болуп токътажакъ. Неге тюгюл де ону яратывчулугъунда эдеп де, къылыкъ да, къоччакълыкъ да, тарбия да бар.

«Ёлдаш» газетни мухбири Алав Алиев Къазакъны русчагъа оьзю таржума этген «Аргъумакъдай асав эрлеге» ва «Сыйдан тюшдю ойболатлар къылавлу» деген шиъруларын таъсирли кюйде охуду.

Таргъулу тамаза Абдулкъадир Жамалутдинов да жыйылгъанлагъа насигьат сёзлер айтды. Бу шатлы байрамда къумукъ интеллигенцияны вакиллери, алимлер, язывчулар, шаирлер, районлардан, юртлардан гелген муаллимлер, Агъачавулну охувчу яшлары ортакъчылыкъ этди, Йырчы Къазакъны шиъруларын охуду. Йыравларыбыз Зоя Чунаева, Хадижат Ибрагьимова йырлар йырлады. Май айны 22-нчи гюню, гертилей де, Йырчы Къазакъны йыр байрамына айланып, жыйылгъанланы кёп замангъа эсинде къалардай оьтдю.

фото

"Ёлдаш", 25.05.2012

Размещено: 25.05.2012 | Просмотров: 2681 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.