Кумыкский мир

Культура, история, современность

Бош атылгъан тюбек йимик болмагъай эди

Артдагъы арбагюн Магьачкъаладагъы Къумукъ театрыбызны алдында къумукъ миллетни вакиллерини уллу жыйыны оьтгерилди. Бу ерде мен иш этип митинг деген сёзню къоллама сюймеймен. Шо сёзню къабул этмейгенден тюгюл, къумукъну ругьу, тюрк тили чалынагъан майдандагъы агьвалатны гьакъында хабарлай болгъан сонг, ят сёзлерден къачма къарайман.

Жыйын кёплени шавлалы, булутсуз ачыкъ чакъда бирден кёкюреген кёк йимик тамашагъа къалдырды. Бу агьвалатгъа байлавлу Интернетдеги ойлар, пикрулар, сесленивлер ташгъын йимик агъылып геле. Бирлери якълай, башгъалары айыплай, бирдагъылары болгъан ишге оьзлени янашывун билдирме сюймей, къысгъаракъ маълуматлар берелер.

Алай нечик де, къумукъланы сеси арагъа чыкъды, оьзюню барлыгъын бютюн махлукъгъа яйды. Театрны алдындагъы майдангъа беш мингден де артыкъ адам жыйылгъан эди. Дагъы да кёплерин милицияны къуллукъчулары шагьаргъа гелеген постларда гьар тюрлю ялгъан булан токътатгъан болгъан. Шагьарны лап уллу майданына къумукъ тараплардан гелген халкъ чыгъып къалмасын учун, алданокъ тийишли къурумланы къуллукъчулары тартылгъан эди.

Жыйынны алдында майдангъа барып, тёшюне шайлы савут да тагъып токътагъан ОМОН-чугъа сорайман: "Къурдаш, не иш бар? Неге сизин мунда чакъыргъан?"

"Сен кимсен?" - деп сорады ол магъа. "Мен журналистмен, магъа герти маълумат тарыкъ", - деп англатма къарадым. Яхшы чы ол къайсы газетден гелгенимни сорамагъаны. Сорагъан буса, балики, жавапланмай да къалар эди.

- Къумукълар жыйыла деп айта. Олар да еринде иннемей турмай, не сюе экенлер? - деп, милиционер мени соравума сорав булан жавап берди.

Къумукълар не сюегенини гьакъында жыйында чыгъып сёйлегенлер яшырмай ачыкъдан айтдылар. Миллетибизни аслу дерти - топуракъ ва шону булан тыгъыс чатыраша гелеген оьзге къыйын масъалалар. Оьз элибизде, анадаш ерлерибизде ятлар йимик яшайгъаныбызны барыбыз да тезокъда англагъанбыз, сезгенбиз. "Дагъыстан бизин ортакъ уьюбюз", - дейген калималаны яягъанлагъа биз къаршы тюгюлбюз, тек шону ортакълыгъы янгыз Къумукътюз булан дазуланып къаламы экен деп кюстюнесен.

Жыйында Таргъу тавну ва ону айланасында болуп турагъан пышдырыкъланы гьакъында аз айтылмады. Гертиден де, Таргъу тав - бизин миллетни Асхартаву. Бу сёзлерде бир къопдурув да ёкъ. Тавгъа этилеген чапгъынлар - халкъыбызны ругьун сёндюрмек учун, ону белинден чорт сындырмакъ учун этилеген къастлар.

Амма бу жыйынны теги де, "тегенеги" де бар эди. Шо "тегенекни" итти учлары юрегиме сюлче йимик къадала эди, шекли ойлар юрегимни хурт йимик гемире эди. Жыйынны барышына тергевлю кюйде къарагъанда, гьар къумукъну бугюн къыйнайгъан масъалалардан тайып, сёйлевлер астаракъ къайсы миллет къайсы гьакимият ерни къуршама, елеме тарыкъ деген масъалагъа гёчдю. Сайки, янгы сайлангъан Президент бугюнге ерли Дагъыстанны Гьукуматыны башын тутуп юрюйген къумукъну орнуна башгъа миллетни вакилин салма хыял эте. Жыйындан сонг шону юрютген бизин белгили алимибиз, профессор Абдулкъадир Абдуллатипов булан лакъыр этемен.

- Абдулкъадир Юсупович, бугюн шо уллу гьакимлик шанжалда ким олтуражакъ деген масъала бизин миллетни лап да къыйнайгъан дертими? Гьали болгъунча къумукъланы вакиллери шо къуллукъну юрютюп турмадымы?

Мени бир замангъы, оьзюне бек абур этеген муаллимим, бир гьавур ойлашып: "Я, уьстюне барып, базып сёйлеме сама адамыбыз болсун",- деди. Гертиден де, гьукуматны башчысыны уьстюне барып, базып сёйлеп болагъанлар бардыр. Тек мен билеген кюйде, оланы кёбюсю оьзлени ич агьлю масъалаларын чечегенден къайры, миллетин ва ону къыйынларын эсине де алмайлар.

Мунда биригейик, бир болайыкъ, сыкълашайыкъ деген сёзлер кёп чалынды. Миллет биригип боламы, биз оьзюбюзню юртларыбызны ичинде де бир-бирибизни англамай бусакъ? Гьатта шу жыйын да халкъыбызны гетген ва гьалиги яшавгъа янашыву бир ойгъа гелип токъташмагъанын гёрсетди.

Агьвалат болуп турагъанда да, гьали арадан заман гетгенде де ойлашаман. Неге биз бир ай яда бир йыл алъякъда шу къайдада жыйылмадыкъ. Нете, себеплер ёкъму эди? Неге уллу гьаким шанжалланы пайлайгъанда яда, башгъачалай айтгъанда, биревлер шо шанжалларындан къуру къалма турагъанда къувун салынды? Биз, къарагъанда, 90-нчы йылланы сынавларындан дарс алма сюймейбиз яда бажармайбыз.

Къарагъанда, бизин бир-бир "одаманларыбыз" къайтып оьзлени башын хашыйлар. Неге биз гьаман сайын къутургъан оьгюз йимик мююзлерибиз булан гелип ябылгъан къангалы къапулагъа урунабыз? Тувра чапгъынлыкъ, къычырыкълы тавуш гьар заманда да уьстюнлюклеге элтеген ел тюгюл. Бираз гьакъыл да, гьилла да тарыкъ бола (гьилла дегенде, шону яхшы маънасын эсге аламан). Уьстюнлюкню къазанмакъ учун, тувра чапгъынлыкъдан къайры, миллет гючню, ругьну артыкъ харжламай, айланч ёлларын да къоллама ярай. Биз гьаман сайын "пачаларыбызгъа, бийлерибизге" баш ийип, олардан адилликни къаравуллайбыз. Жыйында Уллубийавулдан гелген ёлдаш дурус айтды, Медведевлер де, Маскевлер де кёп арекде. Бизин булан янаша турагъан гьакимлерибизден бир башлап тюзлюкню талан этейик, тынгламаса, кабинетлеринден чыгъып тайсынлар, - деди ол. Нечакъы къарсалавлу сёзлер буса да, маънасы ёкъ тюгюл.

Жыйынгъа оьзлени алгъасавлу ишлерин къоюп гелгенлени кёбюсю жагьил адамлар эди. Оларда тартыныв, осаллыкъ деген гьислер гьеч сезилмей эди. Бек къоччакъ, тавакаллы, гьайт дегенде, вайт деп чыгъып, миллетин якъламагъа гьазир уланлар. Бу гезик де оланы къычырыкълы сёзлер айтып майдангъа чыгъаргъанлар оьзлени яшав масъалаларын чечгенде, ягъада ташлап къоймас деп инанма сюемен. Дагъы ёгъесе бу жыйын бош атылгъан тюбек йимик миллетибизге зарал гелтирсе тюгюл, бир пайда да бермежек.


Опубликовано: газета "Ёлдаш". 19.02.2010.

Размещено: 20.02.2010 | Просмотров: 2781 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.