Кумыкский мир

Культура, история, современность

  • Юсуп Сайпудинов

Юрек сёйлей, авзум тура ябулуп

(Издательство «Абусупиян». Махачкала, 2013)

фотоЮсуп Сайпудинов 1966 йылда Эндирейде дин агьлюлени арасында аты абурлу, ата юртунда имам болуп тургъан Нугь-гьажи мисгинни агьлюсюнде тувгъан. Сайпудиновлар имам Шамилни айтылгъан наиби Идрис апендини тухумундан болалар.

Юсуп касбусуна гёре, художник, Дагъыстан педагогика институтну чебер-графика факультетин битдирген. Магьачкъалада ону суратларыны выставкалары да болгъан. Буссагьатгъы вакътиде Эндирейде школада дарс бере. Дагъы да ол - спортсмен, каратеден тренер болуп да яшланы уьйретген.

Ол шиърулар язмагъа атасы да, анасы да тайгъан йылдан тутуп башлагъан. Ону асарлары къумукъ классика къайдада тюгюл, оьзтёрече, гюнтувуш поэзиягъа парх бере. Темасы - дин, къылыкъ, адамлыкъ, гьалаллыкъ, исси инсан аралыкълар. Бу - Юсупну халкъ арагъа чыгъарагъан биринчи шиъру китабы. Ону орусча язылгъан асарлары да бар.


фото    


ЮРЕГИНГНИ ТУТ ТАЗА
 
Кёплер оьле тас этмейли менлигин,
Къыдырабыз акъча булан оьрлюкню.
Динин ташлап бузукълукъну гелтирип,
Биз сюебиз бу дюньяда тюзлюкню.
Оьлюп болсанг дюнья учун,
Сен оьлюмню гёргенче,
Къайгъы гёрмессен бир де,
Сен къабургъа гиргенче.
Юрегинг тутсанг таза,
Ялгъан къошмайлы тилге,
Иманынг артар сени
Гьакъылынг булан бирге.
Яманлыкъны сёгесен,
Болмасанг да сен ташлап.
Яманлыкъны сёкгенче,
Яхшылыкъ эт бир башлап.
 
 
КЪУМУКЪ ХАСИЯТ
 
Тангаласын ойлашмай
Къумукъда бар хасият -
Оьзю йимик адамдан
Оьзюн артыкъ гёреген.
Уьйретмежек башгъагъа
Оьзюню билегенин –
Инг яман хасияты
Къумукъну мен билеген.
Языкъ адам къумукъгъа
Бир зат барып тилеген.
Юрегинден къанажакъ
Къыйын гелсе бирине
Бир де янын тутмажакъ
Шу хасият бар чакъы
Бир де къумукъ утмажакъ.
 
Устаздан ала къуллукъ
Аллагьгъа болма ювукъ.
Нечик болур да ювукъ
Адамгъа этмей къуллукъ.
 
Устаздан ала къуллукъ
Арив этме къылыгъын.
Гюнагь эте санамай,
Санай этген къуллугъун.
 
Дин юрютме заманы ёкъ адамны,
Тёбе эте жыйып гюнагь гьарамны.
Оьлежекни унутабыз биз савда,
Къайгъырабыз артда къалсакъ яшавда.
 
Оьктемлиги бар буса
Ёкъ пайдасы билимден.
Сиз ариде туругъуз
Къылыгъы ёкъ алимден.
 
 
БОЛА БУСАНГ БАТЫР БОЛ
 
Батыр болма юрек герек къоркъмайгъан,
Чыдар йимик сени савлай сыдырса.
Эркеклерден чыкъмас бирде эркеклик,
Оьлмес учун гьилла, ялгъан къыдырса.
 
Чул билдирмей чыдар эдим негер де,
Къумукъ деген атымны ер этгенче.
Бир тувсам да юз оьлердим халкъ учун,
Осал деген атны алып оьлгенче.
 
 
ИНАНМАГЪА АДАМ ЁКЪ
 
Инанмагъа адам ёкъ,
Рагьму къапу ябулгъан.
Яхшы адам ёлукъса,
Алтын йимик, табулгъан.
 
Гьакъыллыкъ къойса
Сюйгенни этме,
Кёп къалмагъан, бил,
Дюньядан гетме.
 
Юз керен яхшы этип,
Бир керен этмей къойсанг,
Бары этген ишлеринг
Шоссагьат унутула.
Бир этген яман ишинг
Гёз алгъа шо тутула.
 
 
КЪАЧАН ТОКЪТАР?
 
Токътармы бусурманлар
Оьлтюрмейли бири бирин?
Къачан болгъанча шулай
Хорлар оьзлени динин?
 
Тапгъан-гёрген акъчасын
Харжлай бу къарт уьюне.
Оьлмеге хыялы ёкъ
Къарагьанда кююне.
 
Бираз акъча чыгъарса
Гьакъылгъа да оьзюне,
Этерди бугъай амал
Даим къалар уьюне.
 
Яхшыны айтагъан кёп,
Этегени гёрюнмей.
Бир адам сама дёнмей,
Азирейилни гёрмей.
 
 
* * *
Къумукъ деген атымны ер этгенче.
Чул билдирмей чыдар эдим негер де.
Къызгъанмасдым азиз жаным бир де мен
Берме тюшсе халкъым учун эгер де.
 
 
* * *
Ярамай деп айталар
Яхшы болма адамгъа
Юрюмеге герек дей
Къыйышып шу замангъа.
Гелген бизге пайхамар,
Къарамайлы замангъа,
Макътап яхшы болмакъны
Яхшы бол деп ямангъа.
Гелген заман, билемен,
Яманлар яхшыланы
Гьайгев йимик гёреген.
Яхшы иманлы адам
Чыдап болмай оьлеген,
Этип гьарам акъчалар
Оьзлени оьр гёреген.
Ярамай адамлагъа
Яхшы болуп гёрюнме.
Инанмажакъ адамлар
Яхшыланы гёргенде.
 
 
* * *
Иманы бар адамлар
Нечик бола оьлтюрюп,
Оьзю йимик адамны
Оьзюнден тёбен гёрюп.
Иманы бар адамлар
Нечик бола яратып
Етимни малын алып,
Гьарам затны урлама.
Биргюнагьсыз къызьяшны
Нечик бола хорлама?
Неге ислам тутгъанлар
Бёлюклеге бёлюне,
Кёплени гёзлерине
Яман болуп герюне.
Неге тюгюл де бизде
Жагьилик бар кёплерде.
 
 
ТУВУП ОЬСГЕН ЕРИБИЗ
 
Тувуп оьсдюк къумукъ элде майданда
Тарлыкъдабыз бугюн бизге къалгъанда.
Кант этебиз бир-биревге ёлугъуп,
Макътанабыз къошуп эркин ялгъан да.
 
Алмай буса айтгъанынгны адамлар,
Айтмагъа да гёнгюнг къалмай шо заман.
Охумаса язгъанынгны адамлар,
Язма сюймей шо заманда къаламынг.
Болмайгъангъа тюз-къынгырны айырып,
Къыйынлы гюн кант этмекден не пайда,
Тюзню янын тутмай буса майырып.
 
 
* * *
Къумукъ болуп тувсанг сен
Бугюнлерде, языкъсан.
Языкъ болма сюймесенг,
Тувмай къалма тарыкъсан.
 
 
* * *
Къумукъ тойгъа сен барсанг,
Уьстюнг-боюнг тергеле,
Бираз токълу гёрюнсенг,
Сагъа салам бериле.
Эгер де осал буса,
Гёзю-къашы тююле.
Шулай затлар буссагьат
Къумукъ тойда юрюле.
 
 
* * *
Бирев уруп оьлтюрсе
Амалсызны баласын,
Этмеге адам болмай
Уьйде олтуруп ясын.
Байны уланы оьлсе,
Уьйге-абзаргьа сыймай,
Агъыла юртну халкъы,
Дуангны бёлюп къоймай.
Гёземеллик йылаву,
Къайгъыралар ялгъандан.
Гетгенде ёкъ къулагъы,
Бар умуту къалгъандан.
 
 
* * *
Сюер эдим дюньяда
Шулай гюнлер гелгенни:
Гьакъыл берип адамгъа
Яман затны гёргенни,
Оьзюню оьз хатасын
Адам оьзю билгенни.
Сюер эдим дагъы да
Гюнагьлардан гечилип
Бир гюнагьсыз оьлгенни.

Размещено: 28.08.2013 | Просмотров: 2271 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.