Кумыкский мир

Культура, история, современность

Бирикген эл озар

Бизин гючлю болма къоймайгъан недир?

Юртлум Рауф Магьмутовдан магъа кагъыз гелген (тюпде охугъуз). Рауф бизин юртубузну гьакъында язагъан масъалалар башгъа къумукъ юртлагъа да хас экенге, барыбызгъа да дагъы да керен шо гьакъда ойлашып, иш гёрме къарамасакъ, бугюн бар имканлыкъланы да къолдан чыгъаражакъбыз.

Гертилей де, артдагъы 10-15 йылны ичинде юртларыбызда халкъыбызны экономика ва жамият яшав гьалы бек осал болуп къалгъан. Халкъгъа соралып бир иш де этилмей. Гьакимлер ишлени оьзлер сюйген кюйде, демек, оьрдеги гьакимлер айтагъан кюйде юрюте. 5-10 йыллар алдын гьар тюрлю даражалардагъы депутатланы, район, юрт администрацияланы башчыларын халкъ сайлай эди буса, артдагъы йыллар шо ишлер районда биширилип тюше. Шону учун ерли гьакимлер ва депутатлар халкъны пикрусуна, талапларына къулакъасмай, амма оьрдеги гьакимлени айтгъанындан чыкъмай. Топуракъ масъаланы чечивде де, башгъа масъалалагъа къаралагъанда да халкъны пикрусу соралмай.

Лап да яманы – халкъ буссагьатгъы гьалгъа уьйренчик болуп да бара. Гьайсызлыкъ ва айсенилик елеп тура адамланы. «Магъа шо аварамы?» – деген, зараллы, терс янашыв къачан буса да бизин юреклерибизни бошатып, халкъны гючсюз, ругьсуз, къоркъач махлукъгъа айландырма бола.

Рауф халкъны арасындан сайламлы гьакъыллы, пагьмулу, абурлу адамлардан къурум къуруп, юртну, элни масъалаларын жамият чечеген кюйде этме чакъыра. Шолай адамлар къайсы юртда да, гьар тухумда да бар. Буса неге биз шулай гючсюз болабыз дагъы? Тышдан гелип бизин бирев де насипли этип болмай: не президентлер, не депутатлар, не оьзге тюрлю гьакимлер. Олар этежек, этмеге борчлу да дюр, эгер халкъ оьзю гьакимликге не сюегенин англатса, масъалаланы чечмекни талап этсе.

Рауф гьалиги бар гьакимлени, депутатланы къувалама чакъырмай, олагъа кёмек этме чакъыра. Оьзлени халкъ якълайгъанны билсе, олар дагъы да белсенип, элни пайдасына ишлеме башлар. Халкъ гьайсыз болгъан сайын буса гьакимлер де сюйген-сюйгенин этип юрюжек.

Пачалыкъны бугюнгю законлары да ерли масъалаланы халкъгъа оьзюне чечме имканлыкъ бере. Президентибиз ватандаш жамиятын(гражданское общество) къурабыз деп, ерли масъалаланы чечивде халкъны оьз къысматын оьз къолуна алма чакъыра.

Кёп ерлерде закон талап этеген кюйде къурулгъан шолай жамият советлер, гьакимликни, терсликлерин тюзлеп, халкъны пайдасына тюз ёлгъа онгаралар. Бизин бир-бир къумукъ юртларыбызда да жамият советлер къурулгъан. Шолай Таргъу, Кяхулай, Албёрюгент, бир нече оьзге юртларда гьакимлер бир-бир агьамиятлы масъалаланы чечегенде жамият советлер булан гьакълашып ишлей.

Къалгъан юртларыбызда да шо ишни башлама кёпден заман болгъан.

Бизин гючлю болма къоймайгъан недир?

Яшав адамгъа бир керен бериле болгъан сонг, бизин борчубуз – шону исбайы, Аллагьутаала айтагъан кюйде яшама чалышмакъ. Яшавну тюз, маъналы яшамакъ учун не этме гереги гьакъда минглер булан китаплар язылгъан. Тек шо китапланы нечакъы охуп тургъан булан да пайда болмай, адам оьзю оьзюн алышдырма къарамаса. Оруслар да айтгъанлай, «Жизнь прожить – не поле перейти».

Тюз, исбайы, халкъынга пайдалы болуп яшайман десенг, шо къыйын, тек чечме бажарылагъан масъала. Шону учун адамгъа гючлю ягь, оьзден къылыкълар тарыкъ. Ону булан да битмей, терен билим, бажарывлукъ, пагьму да герек бола. Шолагъа ес адамгъа айтма ярай: «Гючлю адам», – деп. Къыйынлы, къоркъунчлу гюнлерде сен оьзюнг янгыз гючлю болгъан булан болмай, яннавурунгда да сени йимик гючлю ёлдашларынг, къардашларынг болмаса.

Милли масъалаланы чечмек учун да миллетни ичинде гючлю уланлар да, гючлю къызлар да кёп болма герек. Милли масъалаланы биразгъа къоюп, юртубузну гючлю этеген кюйлени сёйлейик.

Айрыча бир адам оьзюню къылыгъын, пагьмусун, билимин гючлендирип бола болгъан сонг, савлай юртда адатланы, алда яшагъанланы сынавун къоллап, гьакъыллы адамланы насигьатларына тынглап, жамиятны гючлендирип бола.

Мисалгъа бизин юртну алайыкъ. Озокъда, юртубуз районда башгъа юртлардан артда къала деме сюймеймен, тек Дагъыстанны оьлчевюнде алгъанда, ал сыдыраларда да тюгюл. Бизин алгъа барма къоймайгъан не себеплер бар? Санайыкъ.

  1. Инг башлап бизин дин булангъы аралыгъыбыз осал. Дин халкъны сыкълашдыра, гючлю эте. Эртенги намазгъа туруп болагъан адам башгъа уллу масъалаланы да чечме болар.
  2. Аталардан къалгъан кёп-кёп тизив, бизин гючлю этеген адатларыбызны ташлагъанбыз. Мисал учун тойларыбыз, тазиятларыбыз негер ошап бара? Бизин аталарыбыз шолай этгенми?
  3. Жамиятны масъалаларын бойнуна алып чечме къарайгъан абурлу тамазаларыбыз къалмагъан. Алтмышындан оьтгенлер де тамазалыкъны бойнуна алма сюймей.
  4. Ишлеме сюймейбиз. Хоншу миллетлер бизин авлакъланы алып, харбуз, помидор, согъан оьсдюрелер. Сонг биз олардан сатып алабыз.
  5. Бир-биревню абурлап-сыйлап болмайбыз. Юртда ушу-саньдадан ва штангадан гючлю секциялар бар. Кёп яшларыбыз ер-ерге барып, утуп, уьстюнлюклеге етише. Биз шолардан сююнюп, абурлап, кёкге чююп болмайбыз.
  6. Биригип болмайбыз. Арагъа бир масъала чыкъса, гьарибиз оьзюбюзню оьрге салма къарайбыз. Башгъа миллетлер сайлавларда бир адамгъа тавуш берме къарар чыгъарса, бары да шогъар тынглайлар. Биз буса якъ-якъгъа бёлюнебиз.
  7. Къысылып турагъан, закомплексованный халкъбыз. Сход болсун, жыйын болсун, чыгъып сёйлеме адам табулмай. Сонг тозулгъанда, ички ичеген ерлерде сёйлеме сюегенлер кёп бола.
  8. Ортакъ малны гьакъында къыйналмайбыз. Хоншу къотанланы топурагъына бизин маллар, тувар чыгъып къалса, олар: «Это – наша земля!» – деп къувун салалар. Амма бизин топуракъларда оланы туварлары багъылып турса да, сёз айтагъан адам болмай. Гьариси бир: «Сельсовет бар. Къарасын да», – дей.
  9. Тавакеллигибиз аз. Башгъалар йимик алып, Россиягъа харбуз, помидор, емиш элтегенлер ёкъ. Юртда тюрлю-тюрлю цехлер ачып, ишчи ерлер болдурагъанлар да ёкъ деме ярай.
  10. Уллулагъа, оьзюбюз сайлагъан гьакимге, депутатгъа тынглап, бирче иш гёрюп бажармайбыз.

Ойлашып къарагъанда, бизин алгъа барма къоймайгъан дагъы да себеплени тапма бола. Тек о гьакъда айтып тургъандан пайда болмай, оланы уьстюнде ишлемесе. Шо кемчиликлени тайдырмакъ учун лап алдын жамият къурма герек. Жамият болмаса, бир масъала да чечилмес. Бизде халкъ бар, жамият ёкъ. Жамият болсун учун шогъар юреги авуртагъан 9-10 адам гиччирек къурум къуруп, сонг шонда аста-аста башгъаланы да къуршама герек. Сонг нетме герекни яшав оьзю гёрсетежек.

Рауф Магьмутов, Адилянгыюрт

Размещено: 04.02.2014 | Просмотров: 2354 | Комментарии: 0

Комментарии на facebook

 

Комментарии

Пока комментариев нет.

Для комментирования на сайте следует авторизоваться.